III SA/Gl 2029/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: 1. zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 15 lutego 2017 r. w ten sposób, że ustanowić skarżącej adwokata z urzędu; 2. odmówić prawa pomocy w pozostałej części. Postanowieniem z 21 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie każdorazowej opłaty przekraczającej kwotę 300 zł. Wyrokiem z 18 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę U. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wyrok z 18 października 2016 r. został doręczony skarżącej 16 grudnia 2016 r. Dnia 27 grudnia 2016 r. skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W jego uzasadnieniu podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, z którym od 18 czerwca 2013 r. jest w rozdzielności majątkowej. Jej miesięczne dochody w kwocie 864,40 zł pochodzą ze stażu organizowanego dla osób bezrobotnych, który został jej przyznany na okres sześciu miesięcy, to jest do 19 stycznia 2017 r. W chwili obecnej z uwagi na stan zdrowia jest na zwolnieniu lekarskim. Prowadzoną działalność gospodarczą zawiesiła 31 stycznia 2015 r., albowiem ta nie przynosiła dochodu tylko straty. Z kolei dochody jej męża to wynagrodzenie za pracę rzędu ok. 2.500,00 zł. Ponieważ pod tym samym adresem co skarżąca zamieszkuje też jej córka z 2,5 rocznym synkiem i zięć w ponoszonych wydatkach związanych z koniecznym utrzymaniem partycypują wspólnie. Córka nie osiąga bowiem żadnych dochodów (jest na urlopie wychowawczym), a dochody zięcia wynoszą ok. 1.400,00 zł netto. Według wyliczeń na skarżącą przypadają opłaty za media w kwocie ok. 100,00 zł. Dodatkowo wydatkuje na zakup leków ok. 200,00 zł, środków czystości ok. 100,00 zł, a na koszty dojazdów do przychodni ok. 150,00 zł. Ponadto na tzw. życie przeznacza ok. 300,00 zł. Tym samym nie posiada żadnych oszczędności. Poza ciągnikiem siodłowym MAN TGA o wartości ok. 45.000,00 zł, ciągnikiem siodłowym Renault Premium o wartości ok. 18.000,00 zł oraz naczepą Wielton o wartości ok. 8.000,00 zł, które zajęte zostały przez Urząd Skarbowy w D., innych składników majątku nie zadeklarowała. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - rachunki dotyczące opłat za tzw. media czyli wywóz odpadów, podatek od nieruchomości, gaz, energię elektryczną, wodę i węgiel; - zaświadczenie z PUP o utracie przez skarżącą prawa do stypendium z dniem 20 stycznia 2017 r.; - zaświadczenie lekarskie wskazujące na niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia (vide: karta leczenia szpitalnego); - zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015 r., z którego ustalono, że uzyskiwane przez skarżącą dochody z innych źródeł wynosiły 2.094,60 zł; - zaświadczenie o wysokości pobieranych przez zięcia dochodów wraz z zeznaniem podatkowym za 2015 r. i wyciągami z konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; - zeznanie podatkowe PIT-37 męża skarżącej wraz z wyciągami z rachunku bankowego; - zaświadczenie ZUS z dnia 23 stycznia 2017 r., z którego ustalono, że przed podjęciem opieki nad dzieckiem córka skarżącej podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność (według informacji zamieszczonych w CEIDG działalność ta została zawieszona do 30 marca 2018 r.); - dokumenty źródłowe potwierdzające zbycie przez Urząd Skarbowy w D. ciągników siodłowych marki MAN TGA i Renault Premium oraz naczepy Wielton. Postanowieniem z 15 lutego 2017 r. referendarz odmówił U. M. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że sytuacja skarżącej się zmieniła, jednakże nie na tyle aby uiszczenie kwoty 300 zł nie mieściło się w granicach możliwości finansowych skarżącej. W odniesieniu do wniosku o przyznanie adwokata z urzędu referendarz wskazał, że jego zdaniem wypowiedzenie pełnomocnictwa z 19 listopada 2015 r. nastąpiło w celu obejścia przepisów o przyznanie prawa pomocy i wniosek w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Pismem z 22 marca 2017 r. skarżąca wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, iż brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia postanowienia z dnia 21.03.2016 r. i przyznania skarżącej prawa pomocy w całości w zakresie kosztów sądowych, podczas gdy sytuacja powódki uległa pogorszeniu, a Sąd błędnie uznał, iż skarżąca dysponuje większym majątkiem niż wskazywała lub też iż po pokryciu wszystkim wydatków na koncie mojego męża i zięcia pozostają wolne środki, którymi może dysponować, podczas gdy ruchomości wymienione w zaskarżonym postanowieniu zostały sprzedane w drodze licytacji przez US, a nieruchomości są przedmiotem powództwa ze skargi [...] przed Sądem Okręgowym w K., - błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia poprzez błędne przyjęcie, iż skarżąca przed złożeniem pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy wypowiedziała pełnomocnictwo adwokatowi R. K. w celu obejścia prawa i przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata z urzędu, podczas gdy taki wniosek nie wynika z materiału dowodowego, a pierwszy wniosek został złożony ponad rok przed ponownym wnioskiem o prawo pomocy, a wypowiedzenie pełnomocnictwa adwokatowi R. K. nastąpiło w tamtym okresie wyłącznie z uwagi na to, iż nie dysponowała już środkami na dalsze korzystanie z jego usług; - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na odmowie przyznania pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu z uwagi na brak oświadczenia w zakresie braku zatrudniania adwokata lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym, podczas gdy strona powinna być wezwana do usunięcia braków formalnych wniosku, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie. W załączeniu do sprzeciwu skarżąca nadesłała wydruki z konta bankowego M. G. oraz oświadczenie z 21 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 tekst jedn. ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). U. M. składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Wniesiony przez skarżącą jest kolejnym wnioskiem złożonym w tejże sprawie. W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 p.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. To samo odnosi się – tym bardziej – do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 p.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy – stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca wykazała, że jej sytuacja uległa pogorszeniu. Jednakże po analizie dokumentacji oraz wyjaśnień skarżącej Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca jednak jest w stanie wygospodarować kwotę 300 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Skarżąca nadal nie zdołała wykazać, aby spełniała całkowicie ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem złożonego wniosku w całości i zwolnieniem od kosztów sądowych. Gospodarstwo domowe skarżącej wykazuje nadal regularny i stały dochód. Jednakże, zdaniem Sądu, opłacenie adwokata, jest już poza jej zasięgiem finansowym. Dodać należy, że Sąd nie uznał, jakoby wypowiedzenie pełnomocnictwa z 19 listopada 2015 r. stanowiło w niniejszej sprawie obejście prawa z uwagi na okres czasu, który upłynął od wypowiedzenia pełnomocnictwa do momentu złożenia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu (ponad rok). Tym bardziej, że skarżąca w pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z 7 grudnia 2016 r. nie domagała się ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Skarżąca nie mogła przewidzieć, że jej skarga zostanie oddalona wyrokiem z 18 października 2016 r. i zaistnieje konieczność korzystania z usług adwokata z uwagi na przymus adwokacki przy sporządzaniu skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a oraz art. 165 p.p.s.a.