III SA/Gl 203/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Spółka z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Dnia [...] r. (data stempla pocztowego) skarżąca spółka "A" zwróciła się do tut. Sądu o zwolnienie z kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków), w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał przewidzianym w ustawie wymogom, pismem z dnia [...] r. wezwano skarżącą spółkę do złożenia go na urzędowym formularzu, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie wyznaczonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, druk PPPr, w podanym wyżej zakresie. W uzasadnieniu powyższego podano, że osiągnięty w [...] r. zysk w całości pokrył straty z lat ubiegłych. Ponadto cały majątek spółki zajęty został przez Urząd Skarbowy, na dowód czego dołączono do akt kserokopie zajęć rachunków bankowych z dnia [...] r. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżąca spółka, powołując się na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, tj. administrowanie nieruchomościami, zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, zysk za [...] r. w kwocie [...] zł oraz wartość środków trwałych według bilansu za [...] rok w wysokości [...] zł, a także zerowy stan rachunków bankowych na dzień [...] r. (vide: kserokopia wyciągu bankowego) i debet na koncie w kwocie [...] zł. Jednocześnie jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano kserokopie następujących dokumentów źródłowych: - sprawozdanie finansowe (tj. bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową za [...] r.); - deklaracje VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy; - zeznania podatkowe CIT-8 za [...] r. i [...] r.; - raporty kasowe za ostatnie [...] miesiące; - umowy kredytowe zawarte z Bankiem "B" w W. Oddział w B. oraz wyciągi z posiadanych w Banku "C" rachunków. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu. Pod warunkiem, iż ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków), obejmujących również należny od wniesionej skargi wpis sądowy w kwocie [...] zł, nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Analiza stanu majątkowego wnioskodawcy dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności oraz przedłożone do akt dokumenty, prowadzi do wniosku, iż skarżąca spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na jego poniesienie. W treści złożonego wniosku zadeklarowała bowiem kapitał zakładowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz zysk za [...] r. w kwocie [...] zł. Natomiast w zeznaniu podatkowym CIT-8 wykazała przychód w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodu w kwocie [...] zł oraz stratę w wysokości [...] zł. Okoliczność ta nie mogła być jednak brana pod uwagę, albowiem strata ta – jak wynika z załącznika CIT-8/O - podlegała odliczeniu w kolejnym roku pomniejszając dochód do opodatkowania. Ponadto fakt, iż skarżąca spółka w latach [...] i [...] obracała środkami pieniężnymi, które wielokrotnie przewyższały wysokość należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego przemawia za stwierdzeniem, iż powinna w nim partycypować. W ocenie rozpoznającego wniosek nic bowiem nie stało na przeszkodzie, aby w strukturze ponoszonych wydatków znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Ta ostatnia konkluzja znajduje potwierdzenie w treści przedstawionych przez wnioskodawczynię dokumentów źródłowych, tj. bilansu oraz zeznania podatkowego CIT-8 za [...] r., gdzie wykazano znaczny przychód ([...] zł) oraz koszty jego uzyskania ([...] zł), które najogólniej rzecz ujmując odzwierciedlają skalę wydatków ponoszonych w związku z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa przynosząc tym samym dochód w kwocie [...] zł. Tymczasem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dlatego jej zastosowanie - jako formy dofinansowania z budżetu państwa - powinno się sprowadzać do wypadków, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a przychód za [...] r. wynosił [...] zł stanowiłoby zatem rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. Tym bardziej, że każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych obejmujących również należny od skargi wpis nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej z obowiązku jego uiszczenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. W świetle powyższego przyjąć należało, że gdyby skarżąca spółka "A" z osiągniętego w [...] r. dochodu w kwocie [...] zł wygospodarowała stosowne środki byłaby w stanie ponieść występujący w sprawie wpis sądowy od skargi. Jego uiszczenie nie zachwieje bowiem jej płynności finansowej, skoro nadal funkcjonuje w obrocie i pozyskuje stosowne środki pieniężne na dalszą działalność, która jak wynika z dokumentacji źródłowej jest rentowna (brak informacji o zagrożeniu jej kontynuowania - vide: deklaracje VAT-7, raporty kasowe za ostatnie [...] miesiące oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego za [...] r.). W orzecznictwie sądowym powszechny jest wszakże pogląd, iż strona prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym opłat. Te bowiem należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, dochodzenie zaś roszczeń na drodze sądowej jest elementem tej działalności i wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Od przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą wymaga się przecież przezorności, zapobiegliwości i profesjonalizmu, albowiem prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym opłat – także sądowych. Tym bardziej, że zgodnie z art. 200 ustawy p.p.s.a. w razie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia jej skarg wszelkie poniesione przez nią opłaty na poczet prowadzonego postępowania podlegać będą zwrotowi (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 156/04 niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 128/06 niepubl.). Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono orzec jak w sentencji.