III SA/Gl 2032/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości A.M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" A.M. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 listopada 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z [...] r. Syndyk masy upadłości A. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" A. M. w upadłości likwidacyjnej wystąpił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi, który w rozpoznawanej sprawie wynosi [...] zł. W uzasadnieniu powyższego podał, że wnioskodawca jest osobą fizyczną, która utrzymywała się wyłącznie z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponieważ nie był w stanie regulować wszystkich zobowiązań, działalność ta postawiona została w stan upadłości likwidacyjnej, a zarząd majątkiem przejął syndyk masy upadłości. Wnioskodawca nie posiada ani majątku ani dochodów, nie ma również możliwości zaciągnięcia pożyczek lub kredytów bankowych. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, a w bieżącym utrzymaniu pomaga mu rodzina i znajomi. Oświadczył, że nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego, a odmowa przyznania prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z kosztów sądowych spowoduje odrzucenie skargi, przez co zostanie pozbawiony prawa do sądu i obrony swoich praw. Do wniosku dołączono zeznania podatkowe A. M. PIT-36L i PIT-37 za 2014 r., zaświadczenie z zakładu pracy, z treści którego ustalono, że A. M. zatrudniony jest w firmie "B" Sp. z o.o. w G. na czas nieokreślony w wymiarze ½ etatu na stanowisku kierowcy, a jego wynagrodzenie wynosi [...] zł brutto. Dodatkowo przedłożono zestawienie środków trwałych, z którego ustalono, że posiadany grunt o wartości początkowej [...] zł został sprzedany [...] r. Innych składników majątku firma nie posiada. Z wyciągów bankowych wystawionych przez "C" S.A. ustalono, że firma dysponuje następującymi środkami: [...] zł ( saldo końcowe z miesiąca września), [...] zł (stan kasy za ten sam miesiąc) oraz [...] zł (na otwartym koncie oszczędnościowym). Postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona skarżąca pismem z dnia [...] r. wniosła sprzeciw. Jednocześnie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku z [...] r. Pismem z [...] r. pełnomocnik strony skarżącej został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w sprzeciwie z [...] r. w szczególności poprzez: przedłożenie sprawozdania finansowego sporządzonego przez Syndyka Masy Upadłości A. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" A. M. w upadłości likwidacyjnej, dla Sędziego-Komisarza za ostatni okres rozliczeniowy, poinformowanie czy został sporządzony plan podziału masy upadłości i zatwierdzony przez Sędziego-Komisarza, jeżeli tak to jego przedłożenie, wyjaśnienie w jakiej wysokości przeznaczone są środki na bieżącą działalność syndyka, przedłożenia informacji o hipotekach wpisanych na zbytej nieruchomości (lub zbytych nieruchomościach) wraz z nr KW. Wezwanie to doręczono z informacją, że niezastosowanie się do niego w terminie 14 dni może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu strona skarżąca nadesłała sprawozdanie syndyka za okres od 1.10.2015 r. do 31.12.2015 r., sprawozdanie rachunkowe za okres od 1.10.2015 r. do 31.12.2015 r., odrębny plan podziału funduszów masy upadłości oraz oświadczenie z [...] r. Dodatkowo strona skarżąca wyjaśniła, że cały majątek upadłego został zbyty jako zorganizowana całość gospodarcza za cenę [...] zł, złożony w dniu [...] r. plan podziału sumy uzyskanej ze zbycia przedsiębiorstwa upadłego do dnia dzisiejszego nie został zatwierdzony, środki na bieżącą działalność syndyka są przeznaczane w kwocie niewiele ponad [...] zł miesięcznie - na wynagrodzenie dla księgowej. Inne wydatki i koszty nie są zaspokajane, aż do czasu zatwierdzenia planu podziału, ze względu na brak środków w masie upadłości. Zbyta nieruchomość objęta księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. Wydział Ksiąg Wieczystych, obciążona była następującymi hipotekami: - Hipoteką umowną kaucyjną na kwotę [...] zł, zabezpieczającą spłatę należności wraz odsetkami na rzecz "D" S.A. ODDZIAŁ B., - Hipoteką umowną łączną zwykłą na kwotę [...] zł, zabezpieczającą spłatę należności głównej z tytułu umowy na rzecz "D" S.A. ODDZIAŁ B., - Hipoteką umowną łączną kaucyjną na kwotę [...] zł, zabezpieczającą spłatę odsetek od należności głównej z tytułu umowy na rzecz "D" S.A. ODDZIAŁ B., - Hipoteką umowną na kwotę [...] zł, zabezpieczającą roszczenie z tytułu gwarancji bankowej na rzecz "D" S.A. ODDZIAŁ B., - Hipoteką umowną łączną na kwotę [...] zł, zabezpieczającą roszczenie z tytułu gwarancji bankowej na rzecz "D" S.A. ODDZIAŁ B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jedn. ze zm.) – dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona skarżąca, składając wniosek o prawo pomocy, zażądała częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez stronę skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, strona skarżąca nie wykazała bowiem, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie, które tutejszy Sąd podziela koszty sądowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi należą do pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości, bo mimo że nie są to koszty postępowania upadłościowego, to są kosztami powstałymi wskutek czynności syndyka w myśl art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.; dalej: p.u.n. Niewątpliwie przez czynność syndyka należy rozumieć wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są zatem kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka masy upadłości na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. (zob. postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt I GZ 740/15 6 grudnia 2012 r. I FZ 431/12, publ http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu nie sposób stwierdzić, że syndyk nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych związanych z zawisłymi sprawami, skoro saldo konta bankowego upadłego wielokrotnie przekracza wysokość wymaganego w sprawie wpisu od skargi. Obowiązek ich poniesienia przez syndyka jako stronę postępowania wynika z art. 199 p.p.s.a., zaś art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego nie jest przepisem szczególnym, wyłączającym zastosowanie tej normy. W takiej sytuacji stosownie do art. 343 ust. 1 p.u.n. obowiązkiem syndyka jest zaspokojenie tych kosztów w pierwszej kolejności, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum; jeżeli należności te nie zostaną zaspokojone w ten sposób, zaspokaja się je w drodze podziału funduszów masy upadłości. Przepis ten odnosi się do zobowiązań upadłego należących do pierwszej kategorii (art. 342 ust. 1 pkt 1 p.u.n.), a nie do wszystkich jego zobowiązań, w tym także cywilnoprawnych. Podkreślenia wymaga fakt, że skarga z [...] r. do Sądu została wniesiona przed sporządzeniem i złożeniem planu podziału sumy uzyskanej ze zbycia przedsiębiorstwa upadłego a koszty związane z dochodzeniem roszczeń z tego tytułu nie zostały przez Syndyka ujęte w tym planie. Nie ma jednak podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, że skoro strona skarżąca posiada środki finansowe, to w tym stanie rzeczy nie można uznać, że Syndyk wykazał, że spełniona została przesłanka wskazana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia stronie pomocy ze środków budżetowych. Nie znajdując w związku z powyższym podstaw do uwzględnienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.