III SA/Gl 2089/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. j. w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (postanowienie o pozostawieniu zażalenia bez rozpoznania) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na w/w postanowienie skarżąca spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Strona nadesłała wypełniony formularz urzędowy wniosku o przyznanie prawa pomocy PPPr (druk formularza przeznaczony dla osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że w wyniku działań organów państwowych praktycznie nie posiada swojej dokumentacji. Od roku 2000 spółka nie prowadzi w zasadzie swojej działalności gospodarczej w związku z czym, nie osiąga żadnego dochodu. W rubryce nr 9 urzędowego formularza zawarto oświadczenie, że spółka nie posiada żadnych rachunków bankowych. Jednocześnie W. S., wspólnik skarżącej spółki oświadczył, że obecnie jest na emeryturze, która wynosi około 830 zł netto, jest osobą rozwiedzioną od 1998 r., prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego synowie są już dorośli i mają swoje własne rodziny. Do wniosku dołączono następujące załączniki: wyciąg z rachunku bankowego W. S., aneks do umowy spółki jawnej, informacje o wysokości dochodu (straty) spółki i zeznania VAT – 7 oraz umowę najmu nieruchomości – lokalu użytkowego, gdzie najemca został określony, jako W. M. S. Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, jak również możliwości płatnicze wspólników skarżącej spółki jawnej. Wezwanie to zostało uznane za doręczone ze skutkiem prawnym (po dwukrotnym awizowaniu) w dniu [...] r. Do dnia dzisiejszego, wnioskująca spółka nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów, o które została wezwana pismem z dnia [...] r. Niezależnie od powyższego, wnioskodawca nadesłał kserokopię skargi skierowanej do urzędu pocztowego w C., stwierdzając nieprawidłowości w doręczaniu przesyłek sądowych swojemu synowi, który razem z nim mieszka i dysponuje pełnomocnictwem (do odbioru przesyłek). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy zażądała zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku "A" sp. j. w C., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że doręczenie przesyłki sądowej, zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa (pismo z dnia [...] r.) było prawidłowe. Regulacja doręczania przesyłek sądowych unormowana jest w art. 65 – 81 P.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, doręczanie przesyłek osobom prawnym, jak również jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, może nastąpić tylko i wyłącznie organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism. Jednocześnie pisma dla przedsiębiorców (a skarżąca spółka niewątpliwie jest przedsiębiorcą), doręcza się na adres wskazany w rejestrze przedsiębiorców (KRS), chyba, że strona wskazała inny adres dla doręczeń (art. 67 § 2 i 3 P.p.s.a.). Strona skarżąca w piśmie z dnia [...] r. kategorycznie oświadczyła, że stroną skarżąca w tej sprawie jest spółka jawna "A" z siedziba w C. W przedmiotowej sprawie, skarżąca spółka podała swój adres, a dodatkowo wskazała adres do korespondencji (rubryka nr 2 urzędowego formularza PPPr). W tym stanie rzeczy, pierwszeństwo miał adres wskazany przez stronę, jako adres do korespondencji (C., ul. [...]). Na taki adres też została wysłana przesyłka pocztowa zawierająca wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. W tym przypadku nie było możliwości odbioru takiej przesyłki przez syna wspólnika skarżącej spółki – i to ani w mieszkaniu tego wspólnika, ani w urzędzie pocztowym. Dorosły domownik mógłby odebrać przesyłkę sądową, ale tylko w przypadku osoby fizycznej. W tej sytuacji zastosowanie znalazła regulacja zawarta w art. 73 P.p.s.a. Przesyłka była w sposób prawidłowy dwukrotnie awizowana (w dniach [...] i [...]), w efekcie czego, należało przyjąć, zgodnie z wyżej cytowanym przepisem, skutek prawidłowo dokonanego doręczenia. W efekcie należy stwierdzić, że wnioskodawca złożyła jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając jednocześnie jakichkolwiek dokumentów, które pozwalałyby na dokonanie analizy żądania zawartego we wniosku. Tym samym, zaniechanie strony doprowadziło do tego, że brak jest podstaw do rozpoznania jej wniosku. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące środków, którymi strona dysponuje. Dopiero porównanie źródeł finansowych, którymi wnioskodawca może dysponować pozwala na stwierdzenie, czy ma on dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednak to obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca w ogóle nie udowodniła, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy, co więcej, w ogóle nie wykazała jaka jest jej aktualna sytuacja majątkowa. Strona nie odpowiedziała na żądanie przedłożenia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową. Do tej pory skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.