III SA/Gl 2090/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi "A" w T. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ruchu zakładów górniczych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] , Prezes Wyższego Rzędu Górniczego w K. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 113 ust. 1 pkt 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. — Prawo geologiczne i górnicze (t. j. Dz. U. z 2005 r., Nr 228, poz.1947 ze zm.), zwanej dalej "pgg", oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu swego stanowiska odwołał się w pierwszej kolejności do okoliczności faktycznych sprawy. W tych zaś ramach podniósł, że decyzją organu I instancji, nakazano zapewnić, odpowiedni do przewidywanego dopływu wód, system odwadniania zabezpieczający wyrobiska przed zatopieniem, ze szczególnym uwzględnieniem utrzymania funkcjonalności sztolni "A". Taka decyzja organu została wydana na skutek tego, że podczas kontroli limitowanej przeprowadzonej w dniach [...] i [...] r. stwierdzono, że w "B" w T. okresowo występują zwiększone ilości dopływów wody w zależności od opadów atmosferycznych np. 12 czerwca 2010 r. dopływ wyniósł 1240 m3 na dobę i utrzymywał się na podobnym poziomie do końca lipca 2010 r., co skutkowało zatrzymaniem ruchu turystycznego przepływu łodziami w tym okresie. Sytuacja taka była spowodowana brakiem możliwości spływu grawitacyjnego przy takich ilościach dopływu. W dniu [...] r. na skutek gwałtownych opadów atmosferycznych nastąpił zawał sztolni "A" powodujący zator dla wody odprowadzanej z kopalni, w wyniku którego nastąpiło podniesienie poziomu wody w sztolni "C" w stopniu uniemożliwiającym wykorzystanie jej dla celów turystycznych. Ruch turystyczny został zatrzymany od [...] r. do [...] r. Wznowienie ruchu nastąpiło po przywróceniu funkcjonalności wyrobisk stanowiących część systemu odwadniania kopalni. Zatem, zdaniem organu I instancji, konieczne jest zapewnienie utrzymania funkcjonalności sztolni "A ", a w szczególności drożności wyrobiska w sposób umożliwiający odprowadzenie wód z wyrobisk kopalni, co uzasadnia wydanie decyzji w oparciu o normę prawną zawartą w § 373 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz. U. Nr 139, poz. 1169, z późn. zm.). Od powyższej decyzji [...] r. "D" złożyło odwołanie. W odwołaniu strona skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji podniosła, że nie dysponuje ona żadnymi "umocowaniami" prawnymi, aby wykonywać jakiekolwiek prace w podziemiach tarnogórskich poza trasami turystycznymi, które są w gestii "D" , gdyż podziemia są własnością Skarbu Państwa. Zdaniem strony skarżącej, na powierzchni, gdzie nastąpiło zawalenie, jest kilku właścicieli i ani jednym z nich nie jest Stowarzyszenie. Jak podnosi strona skarżąca, w tej kwestii odbyło się już kilka spotkań u Wojewody [...] , Marszałka Województwa [...] oraz zaplanowane są dalsze, aby prawnie rozwiązać kwestię, kto będzie płatnikiem remontu zabezpieczenia funkcjonowania sztolni "A", aby nadal pełniła funkcję, do której została wybudowana. Ponadto, strona skarżąca podniosła, że problem sztolni "A" jest problemem trudnym prawnie i na pewno nie dotyczy "D" , pomimo że w razie niedrożności sztolni nie będzie możliwości prowadzenia ruchu turystycznego. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, jako organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania, wydał [...] r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...] r., uznając, że konieczne jest zapewnienie utrzymania funkcjonalności sztolni "A", jako elementu systemu odwadniania, a w szczególności drożności wyrobiska w sposób umożliwiający odprowadzenie wód z wyrobisk kopalni, w związku z nakazem wynikającym z § 373 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych. W dniu [...] r., na wyżej wymienioną decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego, wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25 listopada 2011 r. (nadana w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego w tym samym dniu), w której skarżący wnosi o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego i decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ odwoławczy błędnie uznał, że "D" jest podmiotem zrównanym z zakładem górniczym, będącym dysponentem całej kopalni i dawnych wyrobisk górniczych — nawet w części, która nie stanowi tzw. "B" w T.i dlatego na poparcie swojego stanowiska powołał się na sporządzony przez "E" zaakceptowany przez Burmistrza Miasta T. . Strona skarżąca wyjaśniła, że o stanie technicznym podziemi tarnogórskich — w zdecydowanej części niebędących we władaniu Stowarzyszenia — ma wpływ wiele czynników, z których decydujące znaczenie ma działalność "F" w K. polegająca na tym, że dokonywane są zrzuty dużych ilości wody; do tego problemu zrzutów wody, znanego Urzędowi Górniczemu, Prezes Wyższego Urzędu Górniczego jak również Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. , w ogóle się nie odnieśli. Ponadto w ocenie strony skarżącej zaskarżona decyzja jest krzywdząca, gdyż Stowarzyszenie nie posiada żadnych realnych możliwości prawnych i finansowych, aby wykonać naprawę chodnika odwadniającego o długości 4800 m (użytkowanego przez Stowarzyszenie na długości zaledwie 600 m) tym bardziej, że "F" nie zamierza zrezygnować ze zrzutu wody do sztolni "A". Urząd Górniczy na podstawie wymienionych powyżej decyzji chce przenieść na Stowarzyszanie całkowitą odpowiedzialność, za negatywne działanie osób trzecich w odniesieniu do całych podziemi tarnogórskich, w niewielkim zakresie użytkowanym przez Stowarzyszanie, które nie ma jakiegokolwiek wpływu na pogłębiający się proces niszczenia zabytkowej kopalni. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swego stanowiska podniósł, że nie jest prawdą, że "zrównuje" skarżącego z zakładem górniczym, tym niemniej stosownie do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 23 kwietnia 2002 r. w sprawie objęcia przepisami Prawa geologicznego i górniczego prowadzenia określonych robót podziemnych z zastosowaniem techniki górniczej, niektóre przepisy Prawa geologicznego i górniczego stosuje się do prowadzenia robót podziemnych, z zastosowaniem techniki górniczej, wykonywanych w celu ochrony zabytków w "B" w T. . Wskazał, że zgodnie z planem ruchu, sporządzonym przez stronę skarżącą, "B" w T. nie ma pompowni wód dołowych pompujących wodę na powierzchnię. Wody są odprowadzane grawitacyjnie do znajdujących się poza zlikwidowanym szybem "G" starych zrobów porudnych, mających połączenie ze sztolnią "A", jej północną odnogą. Z kolei poprzez sztolnię woda wypływa na powierzchnię do rowu odpływowego (tzw. roznosu) mającego połączenie z rzeką [...]. Sposób odwadniania Kopalni Zabytkowej i rozmieszczenia punktów pomiaru dopływów cząstkowych przedstawia załącznik nr 4 do planu ruchu "Schemat odwadniania "B" w T. ". Zgodnie z nim, zarówno przekop od szybu "Żmija" do północnej odnogi sztolni "A", północna odnoga sztolni "A", szyb "H", jak i sztolnia "A" do jej ujścia do rzeki [...], stanowią system odwadniania zabezpieczający wyrobiska "B" w T. przed zatopieniem. Wyjaśnił, iż nie przypisuje skarżącemu dysponowania całością dawnych wyrobisk sztolni "A", a jedynie częścią tych wyrobisk wykorzystywanych przez niego jako system odwadniania "B" w T. , który to system został przedstawiony w planie ruchu oraz w załączniku nr 4 do planu ruchu "Schemat odwadniania "B" w T. ". Odnosząc się do zarzutu dotyczącego zrzutów wody dokonywanych przez przedsiębiorstwo wodno – kanalizacyjne stwierdził, że co prawda występują zwiększone ilości dopływów wody, ale są one skutkiem sporadycznych i gwałtownych opadów atmosferycznych (występujących w ostatnim dziesięcioleciu jedynie dwukrotnie), a nie "zrzutów" wody z bliżej nieokreślonych zbiorników wodnych. Natomiast organy nadzoru górniczego są obowiązane do stosowania powszechnie obowiązujących norm prawnych - podobnie jak skarżący - i egzekwowania wynikających z nich obowiązków. Na rozprawie 28 czerwca br. strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak wskazuje art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej "p.p.s.a.", sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc tylko stwierdzenie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest przynajmniej jedną z w/w wad skutkuje jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że stosownie do § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 23 kwietnia 2002 r. w sprawie objęcia przepisami Prawa geologicznego i górniczego prowadzenia określonych robót podziemnych z zastosowaniem techniki górniczej (Dz. U. Nr 62 poz. 561 ze zm.), przepisy Prawa geologicznego i górniczego o budowie obiektów zakładu górniczego, o ruchu zakładu górniczego, o likwidacji zakładu, o odpowiedzialności za szkody, o organach nadzoru górniczego oraz przepisy karne stosuje się do prowadzenia robót podziemnych, z zastosowaniem techniki górniczej, wykonywanych w celu ochrony zabytków w (...) "B" w T. (pogrubienie Sądu). Stosownie do art. 63 ustawy z 4 lutego 1994 r. pgg, ruch zakładu górniczego odbywa się na podstawie planu ruchu, zgodnie z zasadami techniki górniczej. W myśl art. 64 ust. 1 w zw. z ust.2 powołanego aktu prawnego, na podstawie warunków określonych w koncesji oraz projektu zagospodarowania złoża przedsiębiorca sporządza plan ruchu każdego zakładu górniczego. Plan ruchu określa szczegółowe przedsięwzięcia niezbędne w celu zapewnienia: 1) bezpieczeństwa powszechnego; 2) bezpieczeństwa pożarowego; 3) bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zakładu górniczego; 4) prawidłowej i racjonalnej gospodarki złożem; 5) ochrony środowiska wraz z obiektami budowlanymi; 6) zapobiegania szkodom i ich naprawiania. Ponadto w myśl § 373 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych (Dz.U. Nr 139 poz.1169 ze zm.) zakład górniczy ma, odpowiedni do przewidywanego dopływu wód, system odwadniania zabezpieczający wyrobiska przed zatopieniem. Ponadto, zgodnie z załącznikiem nr 1, Rozdział XIII, część 2, pkt 2.19 do rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 czerwca 2002 r. w sprawie planów ruchu zakładów górniczych (Dz. U. Nr 94, poz. 840, z późn. zm.), w planie ruchu określa się m.in. zagrożenie wodne i warunki hydrogeologiczne. Z powyższych przepisów wynika, że – pomimo, iż skarżący nie jest przedsiębiorą prowadzącym działalność w zakresie wydobywania kopalin - znajdują w stosunku do niego zastosowanie przepisy Prawa geologicznego i górniczego m.in. w części dotyczącej ruchu zakładu, który musi się odbywać na podstawie sporządzonego przez przedsiębiorcę planu ruchu, który z kolei winien być tak opracowany, aby sposób prowadzenia działalności zapewniał m. in. bezpieczeństwo powszechne i pracowników zakładu górniczego i ochronę środowiska, a także zapobiegał szkodom, w tym także określał gospodarkę wodno – ściekową. Odnosząc powołane przepisy do stanu faktycznego sprawy należy zauważyć, że w aktach administracyjnych znajduje się opracowany przez skarżącego, a zatwierdzony przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. ""E" w T. na lata 2009 – 2011 r.", z którego wynika, że Kopalnia nie ma pompowni wód dołowych, pompujących wodę na powierzchnię. Sieć wyrobisk podziemnych, których niewielką część stanowią wyrobiska Kopalni Zabytkowej, tworzy system naczyń połączonych, głównie chodników, którymi dopływająca do górotworu woda grawitacyjnie wyprowadzana jest na powierzchnię przez sztolnie "A" i "I" do rzek: [...]i [...] (karta 21 Planu ruchu). Schemat graficzny przepływu wody zawiera załącznik nr 4 do Planu ruchu. Z powołanych dokumentów wynika, że skarżący zrealizował obciążający go zgodnie z powołanymi wyżej przepisami prawa obowiązek zapewnienia odwodnienia Kopalni poprzez wykorzystanie Sztolni "A". Skoro organ nadzoru górniczego w czasie przeprowadzonej kontroli stwierdził, iż funkcjonowanie systemu odwadniającego nie jest prawidłowe i nie zapewnia spływu grawitacyjnego przy zwiększonych ilościach dopływu, to obowiązany był do podjęcia stosownych działań i wydania decyzji mających na celu zapewnienie utrzymania funkcjonalności sztolni "A", w szczególności drożności wyrobiska w sposób umożliwiający odprowadzenie wód z wyrobisk Kopalni i doprowadzenie stanu faktycznego do stanu założonego w Planie ruchu. Stosownie bowiem do art. 106 ust. 1 w zw. z art. 109 ust. 1 pgg, organami nadzoru górniczego, które sprawują nadzór i kontrolę nad ruchem zakładów górniczych, są: 1) Prezes Wyższego Urzędu Górniczego; 2) dyrektorzy okręgowych urzędów górniczych oraz specjalistycznych urzędów górniczych, które to organy – zgodnie z art. 113 ust. 1 pkt 1 pgg - przy wykonywaniu nadzoru i kontroli nakazują usunięcie nieprawidłowości powstałych wskutek naruszenia przepisów o ruchu zakładu górniczego, zwłaszcza jeżeli stwarzają one zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu górniczego, jego pracowników, bezpieczeństwa powszechnego lub środowiska. Podzielając powyższą argumentację organów nadzoru górniczego obu instancji, Sąd podzielił również końcową ocenę organów, iż skoro sztolnia "A" stanowi element systemu odwadniania wyrobisk Kopalni, to konieczne jest zapewnienie utrzymania jej funkcjonalności, zatem wydając rozstrzygnięcie nakazujące zapewnienie systemu odwadniania ze szczególnym uwzględnieniem utrzymania funkcjonalności sztolni "A", a następnie orzeczenie utrzymujące w mocy powyższe rozstrzygnięcie organy nie naruszyły prawa. Biorąc pod uwagę wyżej poczynione rozważania i dokonane oceny, zasadnym było oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.