III SA/Gl 2096/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 2096/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "A" Spółka jawna w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2016 r.; 2. zwolnić skarżącą z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 3. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że wszczęcie postępowania w tej sprawie uniemożliwiło spółce dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, a w konsekwencji spowodowało jej zawieszenie. Składający w imieniu spółki oświadczenie wspólnik D. M. stwierdził, że sam nie osiąga dochodu i jest na utrzymaniu swojej żony, która osiąga dochód w wysokości 2.000 zł brutto i utrzymuje również wspólnego syna B. M. ([...] lat). Koszty utrzymania rodziny D. M. wynoszą około 1.100 zł, co w rzeczywistości pochłania cały dochód jego żony. Dalsza część urzędowego druku formularza PPPr (od rubryki nr 6 – do rubryki nr 10) pozostała niewypełniona, a miejsca w odpowiednich rubrykach przeznaczone do złożenia stosownych oświadczeń (podania informacji) zostały przekreślone. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 4 grudnia 2015 r. wezwał skarżącą spółkę do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej aktualną i rzeczywistą kondycję majątkową. Wezwanie to zmierzało również do uzyskania informacji odnośnie obu wspólników skarżącej spółki (ich stanu rodzinnego i majątkowego). Przesyłka zawierająca to wezwanie została uznana za doręczoną po jej dwukrotnym awizowaniu. Do akt sprawy nie wpłynęły żadne dokumenty. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 stycznia 2016 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że w rozpoznawanej sprawie do dnia wydania zaskarżonego postanowienia skarżąca spółka nie wykonała wezwania z dnia 4 grudnia 2015 r., tj. nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej sytuację finansową i możliwości płatnicze jej wspólników – w efekcie złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W postanowieniu tym zaznaczono jednocześnie, że wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie jest spółka jawna, a to oznacza, że ocena zasadności złożonego wniosku nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników tej spółki. Od postanowienia tego w ustawowym terminie wniesiony został sprzeciw. W sprzeciwie zarzucono ww. orzeczeniu nieprawidłowe uznanie, że nie przedłożono wymaganych przez orzekającego dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. Sprzeciw wniesiony przez wspólnika wnioskodawcy – D. M. zawierał powtórzenie uzasadnienia złożonego do akt sprawy druku urzędowego formularza PPPr oraz skupił się na kwestionowaniu prawidłowości doręczenia wezwania referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2015 r. Wspólnik skarżącej spółki stwierdził, że mieszka pod dwoma adresami: w B., przy ul. [...] oraz w P. przy ul. [...]. Pod tym ostatnim adresem (wskazanym zresztą na druku urzędowego formularza PPPr, jako adres spółki) mieszka żona D. M. oraz ich syn B. W sprzeciwie zawarto stwierdzenie, że "do tej pory pomimo pogarszających się relacji między małżonkami, żona zawsze przekazywała mu całą korespondencję – o czym świadczy jego dotychczasowy czynny udział w sprawie". W efekcie wspólnik skarżącej spółki nie zignorował wezwania z dnia 4 grudnia 2015 r. W tej sytuacji, zdaniem wnoszącego sprzeciw, postanowienie referendarza zostało wydane w oparciu o niepełny materiał dowodowy. W załączeniu do sprzeciwu nadesłano następujące załączniki: druk urzędowego formularza PPPr wypełniony i podpisany przez J. J. (również i na tym druku PPPr rubryki od nr 6 do nr 10 są niewypełnione i przekreślone); zeznanie podatkowe za 2014 r.: PIT-36L złożony przez J. J. oraz PIT-36 złożony przez D. M.; deklaracje VAT-7 składane przez podatnika J. J. za okres od października 2015 r. do grudnia 2015 r.; wyciąg z rachunku bankowego spółki za okres od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 15 lutego 2016 r. (obrazuje on operacje dokonywane na tym rachunku do dnia 11 maja 2015 r.); wniosek o dokonanie zmiany wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, złożony w dniu 23 grudnia 2010 r. (data widniejąca na prezentacie Sądu Rejonowego w B.); oraz wniosek do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (złożony w dniu 12 lutego 2016 r.) o wystawienie odpowiednich zaświadczeń odnośnie składania przez skarżącą spółkę deklaracji VAT i wykazywanych w nich kosztów oraz wskazanie jaki przychód z działalności spółki wykazywali wspólnicy. W ocenie składającego sprzeciw, załączniki te czynią zadość wezwaniu referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2015 r. Składający sprzeciw zaznaczył jednocześnie, że dokumenty, o które wnioskowano do [...] Urzędu Skarbowego w B. zostaną wygenerowane w ciągu około jednego miesiąca. W dniu 14 marca 2016 r. wpłynęły do akt sprawy dwa zaświadczenia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r., z których wynika, że: skarżąca spółka ostatnią deklarację VAT – 7 złożyła za marzec 2015 r. (w dniu 27 kwietnia 2015 r.) oraz, że D. M. wykazał w zeznaniu podatkowym PIT-36 za rok 2014 z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej przychód w kwocie 764.958,55 zł i stratę w kwocie 2.429,15 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Wnioskująca spółka jawna składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie należy stwierdzić, że wnioskodawca nie zdołał wykazać, aby spełniał całkowicie ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem złożonego wniosku w całości i zwolnieniem od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że większą część uzasadnienia sprzeciwu stanowi polemika z dokonanym w sprawie doręczeniem wezwania referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2015 r. w formie podwójnego awiza. Tymczasem kwestie podniesione w tym zakresie w uzasadnieniu sprzeciwu nie mają żadnego wpływu na zasadność rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Wnioskująca spółka jest podmiotem prowadzącym profesjonalnie działalność gospodarczą. Na druku wniosku podany został adres spółki. Ten sam adres został wskazany zarówno w skardze inicjującej niniejsze postępowanie sądowe, jak również i w sprzeciwie. Doręczenie wezwania w trybie art. 73 P.p.s.a. zostało dokonane w sposób prawidłowy. Wezwanie to – jak wynika z akt sprawy – przesłano na adres siedziby spółki wskazany także w rejestrze, tj. ul. [...] w P. i wobec niemożności jego doręczenia zostało pozostawione na okres 14 dni w urzędzie pocztowym do odbioru, o czym stosowne zawiadomienie w postaci awiza umieszczono w skrzynce na korespondencję. Ponieważ w czternastodniowym terminie przesyłka nie została odebrana, zwrócono ją do tutejszego Sądu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". To z kolei oznacza, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znalazł art. 73 P.p.s.a. zgodnie z którym doręczenie uważa się za skutecznie dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej, które jak ustalono z adnotacji pracownika poczty zamieszczonej na kopercie miało miejsce 14 grudnia 2015 r. Należało więc przyjąć, że doręczenie zastępcze miało miejsce w dniu 28 grudnia 2015 r. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprzeciwu stwierdzić należy, że w zaskarżonym postanowieniu przedstawione zostały unormowania określające konstrukcję zasady odpowiedzialności spółek osobowych za ich zobowiązania. Z art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) wynika bowiem, że każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Podobnie art. 115 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) stanowi, iż wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki. Z unormowań tych wynika, że ocena zasadności złożonego wniosku nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników wnioskującej spółki. Referendarz sądowy rozpoznając złożony przez spółkę wniosek, dysponował jedynie drukiem formularza PPPr, w którym przedstawiono zarys sytuacji majątkowej D. M. Natomiast wraz ze sprzeciwem przedłożono do akt sprawy druk formularza PPPr zarysowujący stan majątkowy drugiego wspólnika wnioskującej spółki – J. J. Do akt nadesłano zeznania podatkowe za 2014 r. składane przez obu wspólników skarżącej spółki. Z kolei kserokopie deklaracji VAT – 7 z okresu od października do grudnia 2015 r. składane były przez J. J. Strona złożyła stosowne oświadczenia o stanie rodzinnym obu wspólników skarżącej spółki. Z nadesłanej do akt sprawy dokumentacji wynika, że spółka nie znajduje się w dobrej kondycji finansowej. Po pierwsze z wpisu do rejestru sądowego wynika, że wnioskodawca od dnia 1 marca 2015 r. zawiesił działalność gospodarczą. Co istotne, spółka nie wykazuje obrotu, ostatnią deklarację VAT-7 złożyła za marzec 2015 r. Z przedłożonego do akt sprawy rachunku bankowego wynika natomiast, że tylko do maja 2015 r. przeprowadzane na nim były regularne operacje bankowe, zarówno uznaniowe, jak i obciążeniowe. Z protokołu kontroli z dnia [...] r., znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, wynika jednak, że skarżąca spółka posiadała dwa rachunki bankowe. Oprócz rachunku bankowego B S.A., którego historię operacji dołączyła do sprzeciwu, prowadziła również rachunek bankowy w C S.A. Podkreślić należy, że na druku formularza PPPr nie podano w ogóle informacji o jakimkolwiek rachunku bankowym – odpowiednia rubryka formularza została wykreślona. Z faktu tego można było wnioskować, że spółka nie prowadzi rachunku bankowego – tymczasem załącznikiem do sprzeciwu była historia rachunku bankowego spółki prowadzonego w B S.A. Fakt, że w oświadczeniu na druku urzędowego formularza PPPr nie wskazano rachunku bankowego spółki, a następnie nadesłano wydruk z rachunku bankowego w B S.A. wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego poddaje generalnie w wątpliwość wiarygodność oświadczeń wnioskującej spółki. Brak jednocześnie dokumentów dotyczących ostatniego sprawozdania finansowego sporządzanego przez skarżącą spółkę. W tej kwestii wnioskodawca nie złożył nawet wyjaśnień i nie ustosunkował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 4 grudnia 2015 r. Nie został podany również tytuł prawny w oparciu o który spółka korzysta z nieruchomości podanej, jako siedziba spółki. W tej kwestii wnioskodawca oświadczył, że nie posiada umowy najmu, ponieważ umowa ta została spółce wypowiedziana z powodu jej braków finansowych. Również i ta okoliczność nie została potwierdzona jakimkolwiek materiałem źródłowym. Niezależnie jednak od tego, że w przedłożonym przez wnioskodawcę materiale źródłowym znajdują się opisane wyżej braki, stwierdzić należy, że skarżąca spółka rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż jej działalność została zawieszona (vide: informacja z KRS). Z tego powodu wniosek należało uwzględnić, ale tylko w części. Całkowite uwzględnienie wniosku powinno być bowiem poprzedzone analizą materiału dowodowego, który nie pozostawia wątpliwości co do rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy i spełnienia przez niego ustawowych przesłanek przyznania mu prawa pomocy, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Dlatego też mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.