III SA/Gl 21/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Gabriela Jyż, Protokolant Starszy referent Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi Fundacji "A" w B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Fundacji "A" w B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ubezpieczenie zdrowotne. Jako jej podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...]r. Fundacja wniosła o umorzenie zaległości, przy czym otrzymuje ona nadal środki finansowe na prowadzenie działalności, które to środki mogą stanowić źródło spłaty długu. Niezależnie od tego, prowadzona jest egzekucja z majątku Fundacji. Następnie organ przypomniał o tym, że według art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nieopłacone przez płatnika składki za pracowników stanowiące większą część zadłużenia nie podlegają żadnym ulgom. Ponadto stwierdził, że w tej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również podniósł, iż istnieje możliwość dochodzenia zaległości od osób trzecich. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Fundacja powołując się na rodzaj prowadzonej działalności oraz akcentując trudną sytuację finansową wniosła o umorzenie zaległości. Zaskarżoną tu decyzją z [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wskazując jako podstawę prawną art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu podkreślono, że według art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nieopłacone przez płatnika składki za pracowników stanowiące większą część zadłużenia nie podlegają żadnym ulgom. Natomiast według art. 28 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a przesłanki nieściągalności zostały wskazane w art. 28 ust. 3. Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że [...]r. wydano decyzje o odpowiedzialności za zaległości Fundacji członków jej zarządu. Ta sytuacja zaś oznacza, że istnieje możliwość wyegzekwowania zaległości od prowadzącej nadal działalność Fundacji, jak i od członków zarządu. Wobec tych okoliczności brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie – stwierdził na końcu organ. Tę decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Fundacja. Powołując się na dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie zarzuciła naruszenie art. 7-11, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 28 i art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wnosząc przy tym o umorzenie zaległości ewentualnie o uchylenie. zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu przedstawiono aktualną sytuację finansową Fundacji odwołując się do celów statutowych. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następujące stanowisko: Skarga nie jest zasadna. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy materialnego czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych krajowych i lub wspólnotowych mających zastosowanie w sprawie aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, czyli stan obowiązujący we wrześniu 2008 r., należy wskazać, że w sprawie będą miały zastosowanie przepisy art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Nie mają tutaj zastosowania przepis art. 28 ust. 3a i przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) nawiązujące do stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej osób fizycznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku całkowitej nieściągalności składek, która zachodzi w przypadkach opisanych w ust. 2 pkt. od 1 do 6. Natomiast ust. 3a art. 28 stanowi o tym, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, wskazane rozporządzenie nakłada na zobowiązanego wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z użytego w tych przepisach przez ustawodawcę zwrotu: należności mogą być umarzane wynika uznaniowy charakter decyzji wydanej na ich podstawie. Oznacza on bowiem to, że organ może, ale nie musi wydać takiej decyzji. Istota decyzji uznaniowej jest bardziej zrozumiała, gdy porównać ją z innym rodzajem decyzji administracyjnej, jaką jest decyzja związana. Otóż w przypadku decyzji związanej mamy do czynienia z taką sytuacją, w której przepis prawa, w razie spełnienia się przedstawionych w nim przesłanek, nakłada na organ orzekający obowiązek wydania decyzji określonej treści. W art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca nie tylko pozostawił organowi prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, ale i wskazując przesłanki, które powinny być w takim przypadku brane pod uwagę posłużył się zdefiniowanym pojęciem: całkowita nieściągalność oraz niedookreślonym, w żadnym przepisie ustawy pojęciem: uzasadniony przypadek. Nie mniej jednak nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący w naszym państwie system prawny. Granice uznania administracyjnego wynikają zatem z woli ustawodawcy, wyrażonej w obowiązującym systemie prawnym (porównaj Zbigniew Janowicz w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa - Poznań, 1992r., strona 270 i następne). Należy również podkreślić, że według art. 30 omawianej ustawy, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Ta regulacja prawna oznacza, że zgodnie z wolą ustawodawcy wniosek strony w tym zakresie nie mógł zostać uwzględniony. Dodatkowo należy zauważyć, iż na podstawie art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio wskazane tam przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, w tym przepisy o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Oceniając, z uwzględnieniem powyższych zasad, rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Sąd stwierdza, że nie można postawić mu zarzutu naruszenia prawa materialnego – art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro w sprawie brak było przesłanki nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 tej ustawy, to tym samym organ nie mógł naruszyć prawa poprzez wykroczenie poza ramy przyznanego uznania administracyjnego. Dokonując wykładni pojęcia "całkowita nieściągalność" organ orzekający odwołał się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Z drugiej strony, ubezpieczony który uważa, że nie zastosowano wobec niego zasady równego traktowania, ma prawo dochodzić roszczeń z tytułu ubezpieczeń z ubezpieczenia społecznego przed sądem. Jak już wskazano organ orzekający nie dokonywał wykładni pojęcia "uzasadniony przypadek", ponieważ pojęcie to odnosi się do osób fizycznych będących w trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym nie zaistniała zdefiniowana ustawowo przesłanka "całkowitej nieściągalności", organ orzekający w sprawie bez wątpienia nie naruszył prawa. Umorzenie zaległości, wyłącznie z przyczyn, które akcentuje strona skarżąca nie znajduje podstawy normatywnej, co z kolei powoduje, że uwzględnienie wniosku byłoby sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, w tym ze wskazaną już zasadą powszechności obciążeń publicznoprawnych. Tak więc, mając to wszystko na uwadze Sąd uznał, że odmowa umorzenia należności z tytułu składek wnioskowana przez skarżącą nastąpiła w zgodzie z prawem. Żądanie w tej sytuacji uchylenia zaskarżonej decyzji z powołaniem się na okoliczności, które istniały w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie może odnieść zamierzonego przez stronę skutku, Sąd nie mógł również umorzyć należności, ponieważ zgodnie ze wskazanymi już przepisami w zakresie swojej właściwości sprawuje jedynie kontrolę pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd może uwzględnić skargę na decyzję administracyjną i uchylić ją tylko w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa materialnego dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w tej sprawie Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu tego typu naruszeń prawa – oddalił skargę w trybie art. 151 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.