III SA/Gl 2109/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Spółka jawna w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2016 r. odmawiające skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w ten sposób, że zwolnił ją z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 100,00 zł. Natomiast w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Tymczasem wnioskiem z dnia 19 kwietnia 2017 r. Spółka jawna A ponownie wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo w rubryce nr 4.2 formularza wskazała, iż domaga się ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. W jego uzasadnieniu po raz kolejny podała, że w ramach prowadzonej działalności zajmowała się m.in. sprzedażą [...]. Działalność tą na skutek prowadzonego przez organy postępowania zawiesiła. Na razie nie ma możliwości jej ponownego uruchomienia. Jej wspólnik D. M. nie osiąga żadnych dochodów, pozostaje mimo ochłodzenia relacji z żoną na jej utrzymaniu, podczas gdy dochody żony wynoszą ok. 2.500,00 zł brutto. Podobnie syn nie uzyskuje żadnych dochodów. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 tej ustawy zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującego tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powyższe może bowiem zostać przyznane dopiero wtedy, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu należy jednak zauważyć, że wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) jest kolejnym wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Takim orzeczeniem jest niewątpliwie powołane na wstępie postanowienie z dnia 4 kwietnia 2016 r., jako że odnosi się ono w swej treści do należnych w sprawie kosztów sądowych, co do których strona ponownie ubiega się o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należało ocenić, czy sytuacja skarżącej Spółki i jej wspólników w odniesieniu do złożonego uprzednio wniosku uległa zmianie w takim stopniu, iż uzasadnione jest zastosowanie przewidzianej w art. 165 ustawy p.p.s.a. regulacji prawnej. Dokonując takiej analizy rozpoznający sprawę doszedł do przekonania, że przedstawione w nadesłanym formularzu – druk PPPr - informacje nie pozwalają przychylić się do zgłoszonego żądania. Zauważyć bowiem należy, że obecny wniosek skarżącej Spółki odpowiada swoją treścią poprzedniemu wnioskowi, który uwzględniono jedynie w części (vide: art. 245 § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Ponieważ nie wskazano w nim zmian w zakresie dotychczasowych okoliczności faktycznych odnoszących się do wnioskodawcy (ograniczono się jedynie do przywołania takich samych danych, które podnoszono już w złożonym uprzednio wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 24 listopada 2015 r.), tym samym zawarta w postanowieniu z 4 kwietnia 2016 r. argumentacja pozostaje aktualna i nie wymaga powtórzenia. Rozstrzygnięcie to ma nadal moc obowiązującą, gdyż rozpoznający sprawę nie doszukał się podstaw do jego zmiany bądź uchylenia polegającego na przyznaniu prawa pomocy w postaci pełnego zwolnienia od kosztów sądowych, skoro poza zadeklarowanymi w chwili obecnej dochodami żony na utrzymaniu, której D. M. nadal pozostaje, a które zwiększyły się z kwoty 2.000,00 zł do 2.500,00 zł i ochłodzenia relacji między małżonkami, które spowodowało, że D. M. zamieszkuje obecnie pod dwoma adresami to jest przy ul. [...] w B. i ul. [...] w P., innych zmian nie podano. Działalność Spółki nadal jest zawieszona i nie ma możliwości jej uruchomienia, co oznacza, że jej sytuacja finansowa i możliwości płatnicze w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku nie uległy pogorszeniu. Tym bardziej, że mimo składania kolejnych wniosków, które nie były uwzględnianie, należne w rozpoznawanej sprawie, jak również w innych zawisłych w tut. Sądzie sprawach opłaty były regulowane ze środków, których źródło pochodzenia nie zostało podane. Wprawdzie w treści złożonego obecnie wniosku (vide: rubryka nr 4.2) skarżąca Spółka podała, że ubiega się również o ustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu, niemniej jednak należy zauważyć, że zgodnie z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. możliwość jego ustanowienia zachodzi jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Dlatego też składany przez stronę wniosek powinien - zgodnie z art. 252 § 1 i § 1a ustawy p.p.s.a. - zawierać stosowne oświadczenie w tym przedmiocie (vide: rubryki 11 i 12 urzędowego formularza), które z uwagi na to, że składane jest pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego, winno pokrywać się ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślenia wymaga, że użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w doktrynie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, a tym samym rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (vide: J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 634). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy, stąd nie może być stosowana w przypadkach, kiedy strona korzysta już z fachowej pomocy pełnomocnika ustanowionego z wyboru, któremu wcześniej udzieliła pełnomocnictwa. Powyższe byłoby bowiem sprzeczne z celem, dla którego została wprowadzona. Tymczasem jak wynika z akt sprawy skarżąca Spółka reprezentowana jest przez adwokata A. B., której 18 kwietnia 2017 r. udzieliła stosownego pełnomocnictwa. Ponieważ okoliczność ta wyklucza ustanowienie tego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy, złożony w tym zakresie wniosek – jako niedopuszczalny - nie mógł zostać uwzględniony. Zastosowanie instytucji podstawienia nie jest bowiem możliwe, gdyż z treści art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy jej nie obejmuje i nie dotyczy. Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3, art. 246 § 2 pkt 1 i 2 oraz art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.