III SA/Gl 2124/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 50 (pięćdziesiąt) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowego formularza PPF. W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że jest emerytem i nie stać go na uiszczenie takiej opłaty. Strona oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą samotną i rozwiedzioną. Na jej jedyny dochód miesięczny składa się świadczenie emerytalne w kwocie 1.450 zł netto. Z kolei jego wydatki na utrzymanie – w tym zakup lekarstw – zamykają się w kwocie 1.400 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącego o majątku wynika, że strona nie posiada żadnego majątku ruchomego, żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 20 stycznia 2016 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, wnioskodawca nadesłał: swoje zeznanie podatkowe (PIT-37) za 2015 r.; odcinki emerytury wskazujące na wysokość netto świadczenia emerytalnego; wyrok orzekający rozwód wnioskodawcy z A. S. (z dnia [...] r.); zaświadczenie stwierdzające, że wnioskodawca jest zameldowany pod wskazanym na druku formularza PPF miejscem zamieszkania; druczki obrazujące opłaty miesięczne za: wodę; prąd i gaz. W piśmie przewodnim z dnia 22 lutego 2016 r. wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, ani żadnych oszczędności. Oprócz emerytury (netto 1.400 zł) skarżący pracuje na [...] etatu i osiąga z tego tytułu 600 zł miesięcznie netto. Opłaty miesięczne pochłaniają około 700 zł, koszty zakupu żywności wynoszą około 1.000 zł, a zakup leków kosztuje go około 300 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku K. S., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej całkowite uwzględnienie jego wniosku. Wnioskodawca w sposób zadowalający wykazał swój miesięczny dochód oraz swoje wydatki. Należy jednak mieć na względzie okoliczności, znane notoryjnie z poprzednio rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy (w sprawie o sygn. akt: III SA/Gl 50/14). W sprawie powyższej, okazało się, że w budynku położonym przy ul. [...] w K. oprócz skarżącego, mieszka jego była żona A. S. oraz M. S. i M. S. Z oświadczenia wnioskodawcy miało wynikać, że osoby te nie prowadzą z wnioskodawcą wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawca zajmuje parter budynku. Na dochód skarżącego składa się wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, świadczoną w wymiarze [...] etatu, wynoszące około 600 zł oraz świadczenie emerytalne wypłacane w kwocie około 1.430 zł netto. Kwota ta przeznaczana jest na utrzymanie (zakup żywności, pokrycie bieżących wydatków, udział w kosztach utrzymania domu) i na zakup leków. W niniejszej sprawie, wnioskodawca został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Należy mieć na uwadze, że toczy się równocześnie druga sprawa sądowoadministracyjna, w której wpis sądowy od skargi wynosi również 500 zł (sygn. akt: III SA/Gl 2125/15). Wynika z tego, że łączny, sumaryczny wpis sądowy od dwóch skarg wyniesie 1.000 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący z pewnością nie będzie w stanie uiścić takiej kwoty bez istotnego i znacznego uszczerbku dla utrzymania swojej osoby. Należy mieć jednak na uwadze to, że skarżący nie zdołał w sposób całkowicie jasny wykazać tego, że rzeczywiście prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. A sytuacja współdomowników bezsprzecznie kształtuje również zakres możliwości finansowych podmiotu zobowiązanego do ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie rozpoznającego wniosek, skarżący jest jednak w stanie uiścić opłatę sądową w wysokości 50 zł w sprawie. Zakładając, że taką samą opłatę uiści w drugiej sprawie sądowej, stwierdzić należy, że łączna kwota 100 zł (w obu sprawach) uiszczona tytułem wpisów sądowych od dwóch skarg stanowić będzie 10 % kwoty, którą wnioskodawca musiałby uiścić, w przypadku całkowitego nieuwzględnienia jego wniosków. Uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić go na uszczerbek w utrzymaniu. Jest to kwota wyraźnie mniejsza od tej kwoty, którą wnioskodawca musiałby uiścić, gdyby odmówiono mu przyznania prawa pomocy w całości. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.