III SA/Gl 2129/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 7 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A s.c. L. J., M. J., P.J. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...][...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem dnia 9 marca 2016 r. tutejszy Sąd oddalił skargę wnioskodawcy na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. W skardze kasacyjnej od tego wyroku zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona wnioskująca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPPr, strona oświadczyła, że spółka prowadziła swoja działalność tylko przez kilka dni. Spowodowane to miało być tym, że urząd skarbowy wstrzymał zwrot kolejnej transzy podatku VAT z tytułu eksportu. W uzasadnieniu wnioskująca spółka zawarła polemikę ze stanowiskiem organu podatkowego, prezentowanym w zaskarżonej decyzji. W rubryce obrazującej wysokość kapitału zakładowego przedsiębiorcy wskazano, że spółka nie posiada kapitału, ponieważ działalność prowadziła spółka jedynie przez kilka dni. Z umowy wynikało, że spółka ma mieć kapitał zakładowy w wysokości 500.000 zł. Spółka nie posiada również środków trwałych (w zamierzeniu spółka miała "korzystać" ze środków trwałych B na zasadzie najmu). Jednocześnie, spółka ma zawieszoną działalność gospodarczą od 2013 r., natomiast eksport wstrzymany został z dniem 17 maja 2013 r. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w C i występuje na nim debet (-) 30,83 zł. Załącznikami do wniosku były następujące dokumenty i materiały źródłowe: podatkowa księga przychodów i rozchodów następujących firm: B za pierwszy kwartał 2016 r., Usług [...] W. J.; decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. rozkładające na raty zaległości w podatku VAT. Natomiast odnośnie wspólnika L. J. oraz jego zony W. J.: zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r. wraz z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy; wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące; faktury VAT dokumentujące niektóre wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Na wcześniejszym etapie postępowania wnioskująca spółka "składała w swoim imieniu" na urzędowym druku formularza PPF oświadczenia jedynie co do stanu majątkowego L. J. i jego żony W. J. W przedmiotowej sprawie stroną skarżącą nie jest jedynie L. J., lecz spółka cywilna, której jest on wspólnikiem razem z M. J. i P. J. W tej sytuacji konieczne było również wykazanie stanu majątkowego P. J. i M. J. – co najmniej w tak wyczerpujący sposób, w jaki wykazany został stan majątkowy wspólnika L. J. i jego małżonki W. J. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 11 sierpnia 2016 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować rzeczywisty i aktualny stan majątkowy pozostałych wspólników i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. P. J. i M. J. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona pełnomocnikowi procesowemu skarżącej spółki w dniu 22 sierpnia 2016 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o które wzywano w piśmie referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2016 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku spółki, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej – w przedmiotowej sprawie: jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem jest jednak postępowanie podatkowe, którego przedmiotem są zobowiązania podatkowe (w tej sprawie, podatek od towarów i usług). W tym przypadku spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Do ponoszenia kosztów sądowych zobowiązana jest spółka cywilna. Podmiot ten skorzystał jednak w przedmiotowej sprawie z przysługującego mu uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tylko w tym zakresie spółka cywilna traktowana jest w zakresie prawa pomocy jak osoba prawna. Natomiast oceniając stan majątkowy wnioskodawcy, będącego jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, należy jednak uwzględnić także stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę – w tym przypadku konieczne jest ustalenie stanu majątkowego wspólników spółki cywilnej i to wszystkich jej wspólników. Jest to sytuacja odmienna aniżeli w przypadku osób prawnych (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy spółki akcyjnej). W przypadku oceny stanu majątkowego tych podmiotów, bada się bowiem jedynie stan majątkowy tych jednostek organizacyjnych, bez analizy stanu majątkowego konkretnych osób fizycznych tworzących te jednostki organizacyjne. Tymczasem w niniejszej sprawie w ogóle nie został wykazany nawet w przybliżeniu stan majątkowy pozostałych wspólników skarżącej spółki cywilnej – tj. stan majątkowy P. J. i M. J. Nie jest więc możliwe dokonanie w tej sprawie rzetelnej i wyczerpującej analizy możliwości finansowych osobowej spółki prawa cywilnego, jak i jej wszystkich wspólników. Przedstawienie bowiem aktualnego stanu majątkowego tylko jednego ze wspólników (i jego małżonki) nie jest wystarczające do ustalenia tego, czy w konkretnym przypadku rzeczywiście spełnione są ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem złożonego wniosku. Można więc generalnie stwierdzić, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPPr i nie udowodniła w wyczerpujący sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest aktualny, obecny stan majątkowy dwóch, spośród jej trzech, wspólników. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2016 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres pełnomocnika procesowego strony skarżącej, podany kilkakrotnie przez stronę w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Przesyłka zawierająca to wezwanie została dwukrotnie awizowana (w dniach: 28 lipca 2016 r. i 5 sierpnia 2016 r.). Doręczenie należało więc uznać za skutecznie dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, liczonego od dnia dokonania pierwszego awiza, tj. w dniu w 11 sierpnia 2016 r. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 11 sierpnia 2016 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.