III SA/Gl 213/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dot. kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] r. Z. J. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną. W ramach posiadanego majątku zadeklarował mieszkanie o pow. [...] m² wyjaśniając przy tym, że należy ono do [...] P. J. Dodał nadto, że jego żona jest współwłaścicielką w [...] działki niezabudowanej ([...],[...]) o pow. [...] ha, objętej [...]. Łączne dochody tego gospodarstwa oszacowano na kwotę [...] zł, w tym [...] zł tytułem świadczeń [...] i [...]. W wyniku analizy ww. oświadczenia oraz akt tej sprawy, jak również na podstawie dokumentacji źródłowej zgromadzonej w aktach innych spraw ze skarg Z. J., pismem z dnia [...] r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych i złożenie dodatkowych wyjaśnień. Odpowiadając na wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia [...] r., w którym oświadczył między innymi, że "aktualna działalność "A" przeniesiona na ul. [...] była spowodowana ustaleniami aktu notarialnego przekształcenia w Spółkę z o.o. "B", ogranicza się z braku bazy magazynowej i wytwórczej do świadczenia usług w zakresie doradztwa technicznego – olejowe układy grzewcze – dla przemysłu. Zlecenia na tą działalność są sporadyczne i nie przynoszące wysokich dochodów. Ewentualne zyski z tej działalności przeznaczam na uzupełnienie mojej [...], na pokrycie kosztów naszego ż żoną utrzymania, leczenia i lekarstw." Skarżący podkreślił dalej, że na jego [...] (P. J.) nie ciąży prawny obowiązek alimentacyjny. Nie posiada majątku a jego dochód nie wystarcza nawet na skromne utrzymanie własnej [...] rodziny. Zaakcentował dalej, że jego sytuacja materialna wyraźnie się pogorszyła z powodu obłożnie chorej żony ([...] lat), która wymaga stałej opieki pielęgnacyjnej oraz kosztownych leków. Żona wnuka, która dotychczas opiekowała się żoną skarżącego podjęła pracę i nie może się nią już opiekować. Do cytowanego wyżej pisma dołączono m.in.: 1) akt założycielski spółki z o.o. "B", 2) akt notarialny potwierdzający fakt zbycia nieruchomości nr [...] na rzecz ww. spółki, 3) umowę sprzedaży udziałów w spółce "B", 4) kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w C. z [...] r. o wpisie spółki "B" w Krajowym Rejestrze Sądowym, 5) kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w C. z [...] r. o wpisie zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym odnośnie danych wspólników, 6) kserokopię postanowienia [...] sądowego z [...] r. o podjęciu postępowania egzekucyjnego w sprawie [...]. W oparciu o nadesłane dokumenty przyjęto, co następuje. Aktem założycielskim z dnia [...] r. ustanowiono "B" Sp. z o.o., w której kapitał zakładowy ustalono na kwotę [...] zł, pokryty aportami w postaci działek o łącznej wartości [...] zł (numery geodezyjne [...] i [...] objęte księgą wieczystą nr [...]) i ruchomościami o wartości [...] zł. Jedynym wspólnikiem posiadającym [...] udziałów i jednocześnie Prezesem Spółki ustanowiono Z. J. Umową z dnia [...] r. Z. J., wypełniając zobowiązania wypływające ze wskazanego wyżej aktu założycielskiego Spółki, przeniósł na rzecz Sp. z o.o. "B" w organizacji prawo własności ww. działek. Na mocy umowy z dnia [...] r. Z. J. sprzedał osobie trzeciej [...] niepodzielnych udziałów w ww. Spółce wraz z wszystkimi przynależnymi im prawami. Przyjęto, że wartość nominalna tych udziałów stanowi kwotę [...] zł. Udziały sprzedano wówczas za kwotę [...] zł. Wykazana czynność cywilnoprawna znalazła odzwierciedlenie w KRS, gdzie na mocy postanowienia Referendarza sądowego Sądu Rejonowego w C., Wydziału [...] Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] r. wpisano J. E. F. jako wspólnika Sp. z o.o. "B" posiadającego [...] udziały tej spółki. Z postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] r. wynika, że w sprawie przeciwko dłużnikowi Z. J. podjęte zostało postępowanie egzekucyjne. Ponadto na podstawie przedłożonych do sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1211/07 kserokopii zeznań podatkowych PIT-36 za lata [...] i [...] ustalono, że dochód skarżącego z pobieranej [...] w tych latach wyniósł odpowiednio [...] zł i [...] zł, natomiast strata z tytułu prowadzonej działalności kształtowała się w wysokości [...] zł i [...] zł Dodatkowo na podstawie ugody cywilnoprawnej zawartej z Bank "C" ciąży na wnioskodawcy spłata zadłużenia rozłożona na [...] miesięcznych rat nie mniejszych niż [...] zł począwszy od [...] r. Z kolei do akt sprawy III SA/Gl 1535/07 skarżący nadesłał rachunek z apteki na kwotę [...] zł (zgodnie z oświadczeniem koszt nabycia leków za [...] miesiące), umowę o pracę wnuka, z której wynika, że zatrudnia go sam skarżący a wypłacane wynagrodzenie wynosi [...] zł wraz z premią uznaniową, deklaracje na podatek od towarów i usług za okresy od [...] do [...] r., rozliczenie salda czynszowego skierowanego do wnuka skarżącego, zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia skarżącego, wyciąg z rachunku bakowego z [...] r. (saldo ujemne wyniosło wówczas [...] zł). Mając zaś na uwadze zawartość akt sprawy o sygn. III SA/Gl 144/08 należy odnotować, że w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. skarżący podniósł, że jego wnuk jedynie formalnie figuruje jako ponoszący opłaty za utrzymanie mieszkania, faktycznie obciążają one jednak skarżącego. Podkreślił, iż wnuk oprócz pomocy w opiece na małżonką skarżącego zajmuje się również babką swojej żony a skarżący swoją siostrą. Ponadto zwrócił uwagę, że trudności finansowe zmusiły go do przekształcenia dotychczasowej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A" w spółkę "B" oraz do przekazania na rzecz tejże spółki nieruchomości będącej siedzibą "A". Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Intencją wnioskodawcy było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku PPF z dnia [...] r.). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 2 w zw. z art. 211 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Wypada w tym miejscu zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Należy podkreślić, że wezwanie wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. było nieodzowne. Analiza akt sądowych wymienionych w części opisującej stan faktyczny niniejszej sprawy ujawniła wiele wątpliwości dotyczących stanu majątkowego i dochodów Z. J. Nadesłane w tej sprawie oświadczenie skarżącego z dnia [...] r. oraz złożone przy nim dokumenty źródłowe nie tylko nie wyjaśniły wspomnianych wyżej wątpliwości, ale dodatkowo je wzmocniły. W tym stanie rzeczy uznano, że skarżący nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił, że w jego przypadku może być zastosowana instytucja przyznania prawa pomocy, która jest wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania przed sądem administracyjnym (patrz art. 199 i 214 § 1 P.p.s.a.). Wyjaśnienie tak przyjętej konstatacji wymaga poruszenia kilku wątków. W pierwszej kolejności, mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko doktryny, należy wskazać na mankamenty dowodowe, które zaistniały w tej sprawie wskutek biernej postawy skarżącego w stosunku do wezwania referendarza sądowego. Otóż skarżący pomimo precyzyjnego wezwania nie zastosował się do jego treści w kilku aspektach. Po pierwsze nie przedstawił aktualnych dokumentów obrazujących wydatki ponoszone w jego gospodarstwie domowym. Po wtóre nie ujawnił dokumentacji wskazującej na wysokość osiągniętego przez niego dochodu w roku [...], a w szczególności aktualnie pobieranych świadczeń. Wypada w tym miejscu zaakcentować, że już taki stan rzeczy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Należy podkreślić, że w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bardzo istotną rolę odgrywają trzy wartości liczbowe określające: wysokość koszów sądowych, do których wnioskujący jest zobowiązany, jego możliwości zarobkowe oraz wysokość stałych niezbędnych kosztów utrzymania. Brak któregokolwiek z tych czynników może uniemożliwić dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei oświadczenia skarżącego w tym zakresie muszą budzić uzasadnione wątpliwości, zarówno co do osiąganego dochodu, jak i ponoszonych wydatków. Deklaracje co do wysokości dochodów skarżącego złożone w druku PPF "rozmijają" się z jego późniejszymi oświadczeniami. Otóż w we wspomnianym formularzu zeznał, że jego jedynym źródłem dochodu jest "[...]". Z kolei analiza pisma skarżącego z dnia [...] r. (pkt 6) pozwoliła przyjąć, że działalność w formie "A" nie została zlikwidowana i przynosi dochody. W tych ramach oświadczył: "zlecenia na tą działalność są sporadyczne i nie przynoszące wysokich dochodów." Za wystarczające do pozytywnego rozpoznania niniejszego wniosku nie można było uznać oświadczenia skarżącego, że dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych miesięcznie kosztów z tytułu utrzymania znajdują się w aktach jego spraw. W istocie część takowych dokumentów znajduje się np. w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1535/07. Nie mniej jednak adresatem dokumentów wskazujących na osobę odpowiedzialną za ponoszenie opłat za mieszkanie, w którym skarżący stale przebywa jest jego wnuk. Trzeba zatem w tym miejscu stwierdzić, że to właśnie wnuk skarżącego, na gruncie właściwych przepisów Kodeksu cywilnego, jest zobowiązany do regulowania stosownych należności. W tym miejscu godzi się ponownie zaakcentować, że w ramach niniejszego postępowania skarżący nie ujawnił w tym względzie stosownych materiałów źródłowych. Wypada podkreślić, że kwestii dochodów skarżącego i ewentualnie ponoszonych przez niego wydatków oraz dochodów jego wnuka szczególnie poświecone było wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. Działanie takie po części wynikało z respektowania zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w postanowieniu z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt I FZ 362/08, wydanego wskutek zażalenia Z. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt III SA/Gl 144/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie należy zaakcentować, że przyjęta wyżej część argumentacji doznaje wzmocnienia właśnie na skutek analizy akt sądowych sprawy o sygn. III SA/Gl 144/08, w której zarządzeniem z dnia [...] r. Sąd wezwał Z. J. dodatkowo m.in. do nadesłania deklaracji podatkowych podatku dochodowego do osób fizycznych P. J. (wnuk skarżącego) oraz dokumentów obrazujących jego aktualną sytuację pracowniczą (wezwanie Sądu z dnia [...] r.). Odpowiadając na to wezwanie skarżący złożył oświadczenie z dnia [...] r., które stanowiło również odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r. wystosowane do skarżącego w ramach niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy uznano obecnie, że wezwanie z dnia [...] r. pozostało we wspomnianym wyżej zakresie bez odpowiedzi, co znalazło wyraz w postanowieniu WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2009 r. (sygn. akt III SA/Gl 144/08). Kolejnym wątkiem, który musi być poruszony w ramach niniejszego postanowienia i który uzasadnia podjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie jest kwestia dotycząca powiązań skarżącego z "B" Sp. z o.o. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że postępowanie sądowe zostało w tej sprawie wszczęte na skutek skargi Z. J., która wpłynęła do organu odwoławczego w dniu [...] r. (data z prezentaty Izby Celnej w K.). [...] miesiące po tym zdarzeniu, a więc już w czasokresie, w którym toczyło się postępowanie przed sądem administracyjnym, skarżący sprzedał udziały w ww. Spółce o wartości nominalnej [...] zł za kwotę [...] zł. Takie działanie nie znajduje aprobaty przez pryzmat celu, dla którego z dniem [...] r. wprowadzono do postępowania przed sądami administracyjnymi instytucję prawa pomocy. W tej części rozważań trzeba uwypuklić, że wartość przedmiotu sporu określona w tej sprawie przez organ odwoławczy stanowi zaledwie [...] % kwoty sprzedaży [podkreślenie własne; odpowiednio [...] % wartości nominalnej] udziałów w Sp. z o.o. "B". Dobrowolne wyzbywanie się środków, które mogłyby być przeznaczone na partycypację w kosztach sądowych musiało znaleźć wyraz w zapadłym obecnie rozstrzygnięciu. W kolejnym aspekcie uzasadnienia niniejszego orzeczenia należy odnotować, że rozpoznający wniosek nie neguje faktu, iż skarżący i jego żona są osobami w podeszłym wieku a ich ciężki stan zdrowia wiąże się z wydatkami na lekarstwa. Jednakże wbrew kolejnemu twierdzeniu skarżącego jego wnuk objęty jest ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, co znalazło potwierdzenie także w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FZ 97/08, wydane na skutek wniesienia przez skarżącego zażalenia w sprawie III SA/Gl 1215/07). Co prawda skarżący wskazuje w kolejnych pismach procesowych również na trudną sytuację majątkową wnuka, w tym także w piśmie z dnia [...] r., nie poparł jednak tych twierdzeń żadnymi dokumentami pomimo stosownego wezwania, o czym pisano już wyżej. Należy jeszcze w tym miejscu zaakcentować, że na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie sposób ustalić w jakim zakresie i czy w ogóle podjęte zostały w stosunku do niego czynności egzekucyjne. Mając na uwadze całość poczynionych wyżej spostrzeżeń, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.