III SA/Gl 2134/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 21 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2010 r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, iż prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie przynosi dochodów z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne. Jego zobowiązania wobec Skarbu Państwa wynoszą [...] zł, natomiast wobec Banku [...] zł. Tymczasem wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. W skład ich wspólnego majątku wchodzi dom o pow. 200 m2, na którym została ustanowiona hipoteka oraz oddany w użytkowanie wieczyste grunt o pow. 1,3 ha wraz z zabudowaniami o pow. 4000 m2, gdzie mieści się firma skarżącego. Ponieważ powyższe okazało się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia 21 września 2010 r. referendarz sądowy wezwał G. S. do uzupełnienia zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp., oraz wskazanie źródeł dochodu, z którego te są pokrywane; - przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy Urząd Pracy potwierdzającego, iż żona skarżącego jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dla której brak jest stosownych ofert zatrudnienia; - udokumentowanie przywołanego we wniosku faktu, iż wobec wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a posiadane składniki majątku, wymienione w rubryce nr 7.1 formularza, obciążone są hipoteką; - przedłożenie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takich wyciągów (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; - nadesłanie odpisu lub kserokopii składanych w ostatnim kwartale w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą deklaracji VAT, a także posiadanej w ramach tej działalności podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji środków trwałych za ostatnie trzy miesiące; - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego przez skarżącego i jego żonę za 2009 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w 2009 r. dochodu lub wysokości poniesionej straty. W odpowiedzi na wezwanie do tut. Sądu wpłynęło pismo procesowe z dnia [...] 2010 r., w którym wyjaśniono, iż żona G.S. nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Ponadto przedłożono pismo komornika sądowego z dnia [...] 2009 r. wskazujące na wysokość zadłużenia wnioskodawcy, odpisy ksiąg wieczystych oraz zeznanie podatkowe PIT-36L za ubiegły rok podatkowy, gdzie wykazano przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania w kwocie [...] zł, przyniósł dochód rzędu [...] zł. Dodatkowo nadesłano wyciągi z rachunków bankowych wskazujące na zerowy stan konta oraz wysokość niezapłaconych opłat i prowizji wielkości [...] zł, a także wystawioną w dniu [...] r. informację o posiadanych zaległościach wobec ZUS. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie strony od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży wszakże po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie treść art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji oraz z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości wezwania z dnia 21 września 2010 r. W szczególności nie przedłożył dokumentów źródłowych z prowadzonej działalności gospodarczej, tj. deklaracji VAT, podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji środków trwałych, pozwalających sprecyzować dość ogólne sformułowanie, iż "aktualnie nie osiąga dochodów" umożliwiających ponoszenie kosztów postępowania. W tej sytuacji weryfikacja złożonego oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie w jakiej wysokości ponosi on koszty utrzymania domu, jako że wydatki te nie zostały w żaden sposób wykazane. Należy ponadto w tym miejscu zauważyć, iż pomimo podanych jako uzasadnienie wniosku trudności finansowych żona skarżącego nie figuruje w prowadzonej przez Urząd Pracy ewidencji osób bezrobotnych lub poszukujących pracy, co pozwala domniemywać, iż spełniając niezbędne kryteria nie wykazuje gotowości podjęcia zatrudnienia oferowanego przez tamtejszą instytucję. Zwłaszcza, że nie przedłożono żadnej dokumentacji źródłowej, z której wynikałoby, iż współmałżonka nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub uzyskania dochodu. Wobec powyższego przyjąć należało, iż G. S. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Orzekanie na podstawie nieaktualnych (vide: pochodzące z 2009 r. informacje o zadłużeniu i posiadanych zaległościach) lub niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.