III SA/Gl 2149/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant st. sekr. sąd. Marta Lewicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi I. B. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego 1. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. (zwany dalej Dyrektorem ARiMR) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N. (zwanego dalej Kierownikiem ARiMR) z dnia [...] r., nr [...], wydanej w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2007. 2. I. B. ubiegając się o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 złożyła dnia [...] r. wniosek do Biura Powiatowego ARiMR w N. 3. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] r., nr [...], przyznał wnioskodawczyni płatność do gruntów rolnych na rok 2007 z tytułu JPO i UPO. 4. Decyzja ta została przesłana stronie na adres: P. ul. [...], [...] T. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłkę odebrał pełnoletni domownik – B. B. ("mąż") dnia [...] r. 5. Odwołanie z dnia [...] r. strona złożyła w organie pierwszej instancji dnia [...] r. 6. Dyrektor ARiMR wydał postanowienie z dnia [...] r., powołując się na art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.), którym stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji Kierownika ARiMR. 6.1. Organ odwoławczy uznał, że strona otrzymała decyzję dnia [...] r., czego potwierdzeniem, jego zdaniem, było "zwrotne potwierdzenie odbioru", z którego wynikało, że przesyłkę tego dnia odebrał domownik (mąż strony) B. B. . Zaznaczono, że tym samym termin 14 dni do wniesienia odwołania upłynął stronie dnia [...] r., a odwołanie zostało złożone osobiści dnia [...] r. 6.2. Wskazano przy tym, że strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu w trybie art. 58 § 1 k.p.a. oraz że w tej sytuacji merytoryczne rozpoznanie odwołania wniesionego po terminie stanowiłoby rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. 7. W skardze z dnia [...] r. strona skarżąca stwierdziła, że uchybienie terminowi nie nastąpiło z jej winy, gdyż decyzja organu pierwszej instancji nie została jej skutecznie doręczona. 7.1. Oświadczyła przy tym, że nigdy nie miała i nie ma męża, a osoby o danych osobowych – B. B. nie zna i nie słyszała, aby taka osoba przebywała w P., a tym samym w gospodarstwie skarżącej, czy też aby była jej domownikiem, albo sąsiadem. Skarżąca podniosła, że nie otrzymała innego powiadomienia o przesyłce, natomiast jej adres korespondencyjny to nie adres gospodarstwa, które jest miejscem pracy, lecz miejsce stałego zamieszkania w K. Skarżąca opierając się na przedstawionych argumentach ostatecznie stwierdziła, iż doręczenie zastępcze nie było skuteczne. 7.2. Ponadto podniosła, iż decyzję otrzymała od swojego głuchoniemego syna w terminie późniejszym i była pewna, że odebrał ją od listonosza pod jej nieobecność. Natomiast nie zapisała, kiedy dokładnie odebrała, ponieważ wcześniej otrzymała dwie inne decyzje. Stwierdziła, iż złożyła odwołanie, będąc pewna zachowania ustawowego terminu. Podkreśliła, iż fakt przyjęcia jej odwołania, które składała osobiście bez uwag i zastrzeżeń przez pracownika Powiatowego Biura ARiMR i przekazania go do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C., utwierdził ją w przekonaniu, że dopełniła zachowania terminu. Uznała, iż w tej sytuacji nie mogła równocześnie zwracać się z wnioskiem o przywrócenie terminu, natomiast o możliwości przekroczenia go nie została poinformowana przez osoby przyjmujące odwołanie. Zdaniem strony pracownicy Biura ARiMR uniemożliwili jej złożenie prośby o przywrócenie terminu. 8. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Dyrektor ARiMR stwierdził , iż dokumentacja zgromadzona w sprawie jest przejrzysta i w sposób jednoznaczny wskazuje nie niespełnienie warunku dotrzymania ustawowego 14 dniowego terminu na złożenie odwołania od zaskarżonej decyzji Kierownika ARiMR. 9. Na rozprawie dnia 7 grudnia 2010 r. strona dodatkowo oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo wspólnie z M. B. i że zamieszkuje z nią jeszcze dwóch synów: R. i R. z tym, że R. jest niepełnoletni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 10. Skarga jest zasadna. 11. W przedmiotowej sprawie ocena zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania wiąże się z ustaleniem istotnego faktu prawotwórczego, a mianowicie momentu doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Przy tym należy dokonać prawidłowej wykładni przepisów regulujących kwestię doręczenia pism w postępowaniu administracyjnym i ustalić, czy organ odwoławczy wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, tak aby stwierdzić bez wątpliwości, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające wydanie zaskarżonego postanowienia. 12. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy powołuje się na prawidłowość doręczenia decyzji w trybie art. 43 k.p.a., tj. doręczenia dorosłemu domownikowi. 12.1. Uregulowany w tym przepisie sposób doręczenia pisma określany jest jako zastępczy (doręczenie zastępcze). Stanowi wyjątek od zasady doręczenia właściwego (bezpośredniego), co wpływa na sposób jego interpretacji. Jego zastosowanie wymaga łącznego zaistnienia określonych w przepisie przesłanek. Ich wystąpienie, ze względu na zwrot "pismo doręcza się", nakłada na organ doręczający obowiązek podjęcia starań ukierunkowanych na dokonanie doręczenia zastępczego. Prawidłowo wypełnione przez doręczającego, tzw. zwrotne potwierdzenie odbioru stanowi pierwszy dowód wypełnienia przesłanek wynikających z art. 43 k.p.a. W ten sposób powstaje domniemanie doręczenia pisma stronie w danej dacie. Domniemanie to może być jednak obalone przez stronę poprzez wskazanie pewnych okoliczności faktycznych, które stoją w sprzeczności z okolicznościami wynikającymi z tego dowodu. W sytuacji, gdy strona kwestionuje prawidłowość doręczenia zastępczego na organie odwoławczym ciąży obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy w tym także podanych przez stronę (art. 7 k.p.a.), czyli obowiązek dowodzenia, a także ciężar dowodu, tj. przeprowadzenia dowodu, który by przeczył twierdzeniom strony. W przypadku braku przeciwdowodu należy przyjąć za wiarygodne oświadczenia strony. 12.2. Co do zasady dopiero po doręczeniu postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu strona uzyskuje informację o tym, że według organu odwoławczego odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, a tym samym, że decyzja została uznana za doręczoną w określonym dniu na podstawie określonego przepisu dotyczącego sposobu doręczenia przesyłki w postępowaniu administracyjnym i okoliczności faktycznych wynikających, np. ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Postanowienie to jest ostateczne, dlatego wynika z tego wniosek, że strona może podnosić określone zarzuty dopiero w skardze na to postanowienie. 12.3. Doręczenie przewidziane w art. 43 k.p.a. jest skuteczne, jeżeli spełnione są następujące przesłanki: 1/ adresat jest nieobecny w mieszkaniu w czasie doręczania pisma, 2/ pismo zostało przyjęte za pokwitowaniem przez dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcę, 3/ osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi, 4/ w przypadku gdy pismo zostało przyjęte przez sąsiada lub dozorcę o doręczeniu pisma tym osobom umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata. 12.4. W orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie "dorosły" użyte w tym przepisie jest tożsame z pojęciem "pełnoletni" użytym w art. 10 § 1 k.c. (zob. postanowienie NSA z dnia 3 grudnia 1993 r., SA/Po 1931/93, ONSA 1995, nr 2, poz. 53). Poza tym w postanowieniu SN z dnia 13 listopada 1996 r., III RN 27/96 (OSNAPiUS 1997, nr 11, poz. 187) trafnie przyjęto, że: status "domowników" adresata pisma (art. 43 k.p.a.) mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe; natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami, nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu (np. jako lokatorzy lub sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo; w przeciwnym razie osoby takie należy traktować jako sąsiadów adresata i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby w jego mieszkaniu. Doręczenie pisma małoletniemu domownikowi adresata pisma jest bezskuteczne. 13. Odnosząc te uwagi do przedmiotowej sprawy i uwzględniając zarzuty zgłoszone przez stronę w skardze, w tym oświadczenie, że nie zna ona osoby o nazwisku B. B. , której nazwisko widnieje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, należy uznać, że istnieją podstawy do stwierdzenia, że może zostać skutecznie obalone domniemanie doręczenia wynikające z art. 43 k.p.a. Istnieją bowiem wątpliwości, co do tego, czy przesyłkę odebrał dorosły domownik. W tym zakresie organ odwoławczy winien przeprowadzić postępowanie dowodowe z udziałem strony i wyjaśnić wszelkie wątpliwości związane z tym doręczeniem. W szczególności winien w tym zakresie uzyskać stosowne wyjaśnienia od doręczyciela. Jeśli okaże się, że doręczenie było nieprawidłowe, czyli że nie zostały spełnione odpowiednie warunki określone w tym przepisie, organ pierwszej instancji winien ponownie doręczyć decyzję z dnia [...] r. w oparciu o regulacje dotyczące doręczenia w postępowaniu administracyjnym, a organ odwoławczy stwierdzić niedopuszczalność odwołania z powodu nie rozpoczęcia biegu terminu do jego wniesienia. W takiej sytuacji nie można zakładać, bez wskazania na określony przepis o doręczeniach, że strona już odebrała decyzję, ponieważ wniosła od niej odwołanie. Doręczenie decyzji musi opierać się na przesłankach wynikających z przepisów, a nie domniemaniach faktycznych. 14. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 43 k.p.a. Naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wyjaśnienie pewnych okoliczności faktycznych może prowadzić do załatwienia sprawy w inny sposób. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a. Natomiast koszty postępowania w kwocie [...] zł (wpis sądowy) zostały zasądzone w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.