III SA/Gl 2153/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016. Wnioskodawca złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zamieścił jedynie lapidarne sformułowanie: "bez środków". Natomiast w rubryce nr 9 druku urzędowego formularza PPF ("inne, dodatkowe informacje o stanie majątkowym"), zawarł stwierdzenie: "obowiązek alimentacyjny i komornik prowadzi egzekucję przeciwko mojej osobie". Pozostałe rubryki druku urzędowego formularza PPF pozostały wykreślone. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 24 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona w dniu 8 marca 2016 r. na adres wskazany przez wnioskodawcę w toku postępowania. W dniu 17 marca 2016 r. wpłynęło do akt sprawy pismo wnioskodawcy z dnia 15 marca 2016 r., w którym ustosunkował się do treści ww. wezwania referendarza sądowego w bardzo lakoniczny sposób. Oświadczył, że dom, w którym mieszka, jest domem jego rodziców. Stwierdził, że nie jest zarejestrowany, jako bezrobotny i nie korzysta z pomocy MOPS, jest rozwodnikiem i "nie ma za co żyć". Do akt nie wpłynęły jednak żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżący był wezwany. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy, tymczasem, do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczają jedynie same jego oświadczenia. Od postanowienia tego, w terminie ustawowym wniósł skarżący sprzeciw, stwierdzając, że jego zdaniem znajduje się on w sytuacji jednoznacznie wskazującej na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno skutkować zwolnieniem go od kosztów. Sprzeciw ten nie zwiera żadnych załączników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że S. J. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S.J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca w ogóle nie zdołał wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Złożony przez wnioskodawcę druk urzędowego formularza PPF zawierał puste, niewypełnione przez stronę rubryki. Jedynie w rubryce nr 8 druku PPF zawarto sformułowanie: "obowiązek alimentacyjny i komornik prowadzi egzekucję przeciwko mojej osobie". Tak więc już na etapie składania druku urzędowego formularza wnioskodawca odstąpił od przedstawienia swojej aktualnej kondycji nawet w formie pisemnych oświadczeń. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2016 r. pozostało jednak de facto bez odpowiedzi. Podkreślić należy, że wezwanie referendarza sądowego miało swoje umocowanie w art. 255 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 (złożone na druku urzędowego formularza PPF), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W piśmie z dnia 15 marca 2016 r. (skierowanym do ośmiu spraw zawisłych przed tutejszym Sądem) zawarł lakoniczne oświadczenia odnoszące się do jego sytuacji majątkowej. Tymczasem, jedynie same oświadczenia nie mogą stanowić podstawy do dokonania rzetelnej i wszechstronnej analizy stanu majątkowego wnioskodawcy. Wnioskodawca nie nadesłał żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych, co było podstawą do odmówienia przyznania prawa pomocy, a co zostało wyraźnie wskazane i wyjaśnione w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016 r. Pomimo powyższych wyjaśnień, wnioskodawca składając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego ponownie ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że jego sytuacja jednoznacznie wskazuje na brak możliwości uiszczenia wpisu, co powinno skutkować zwolnieniem go od kosztów. Wnioskodawca jednak konsekwentnie, w toku całego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, nie wykazywał jaka jest jego rzeczywista sytuacja majątkowa, za pomocą materiałów źródłowych. Tym samym nie jest wiadomo, jaka jest jego sytuacja majątkowa i brak podstaw do badania jego rzeczywistej, aktualnej sytuacji majątkowej. W efekcie brak jest w sprawie jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki, skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Nie wystarcza bowiem jedynie same lakoniczne oświadczenia i stwierdzenia wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.