III SA/Gl 2160/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2016 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 720 zł, skarżąca Spółka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że posiada bardzo niski kapitał zakładowy ([...] zł), a w ubiegłym roku odnotowała ujemny wynik finansowy. Nadto jej rachunek bankowy został zajęty przez organ. W ocenie Spółki opłacenie kosztów sądowych może narazić ją na utratę płynności finansowej. W dalszej części urzędowego formularza Spółka podała, że nie posiada środków trwałych, zaś strata za ubiegły rok obrotowy wyniosła [...]zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 27 stycznia 2016 r. skarżąca Spółka nadesłała szereg dokumentów, z których wynika, że funkcjonuje ona w obrocie prawnym od dwóch lat. Jej kapitał zakładowy wynosi [...]zł, a przychody Spółki za okres od 15 kwietnia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. wyniosły: [...]zł, koszty: [...]zł, a zysk to [...]zł (co wynika z rachunku zysków i strat za 2014 r.). Deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca do grudnia 2015 r. pokazują, że Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi w podanych miesiącach w wysokości odpowiednio: [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł i [...]zł, a także dokonała nabycia towarów i usług, odpowiednio na kwoty: [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł, [...]zł. Spółka nadesłała także wyciągi z rachunków bankowych obrazujące okres od listopada 2015 r. do 9 lutego 2016 r. Wynika z nich, że Spółka na bieżąco regulowała należności z tytułu np. usług telekomunikacyjnych, obsługi prawnej ([...]zł miesięcznie) i księgowej ([...] zł), opłat za dzierżawę urządzeń ([...]zł). Rachunek Spółki w zależności od potrzeb był na bieżąco zasilany wpłatami własnymi prezesa zarządu A.S. Kwoty poszczególnych wpłat wynosiły z reguły kilkaset złotych, jednakże zdarzały się wysokie kwoty wpłat np.: [...]zł (w dniu 17 listopada 2015 r) i [...]w dniu 17 grudnia 2015 r. Mając powyższe na uwadze postanowieniem z dnia 24 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. W ocenie referendarza trudno jest bowiem uznać, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Uwaga ta pozostaje nadal aktualna, przy uwzględnieniu faktu, że sprawa niniejsza nie jest jedyną sprawą sądowoadministracyjną zawisłą ze skargi wnioskującej Spółki. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca Spółka wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu ponownie powołała się na bardzo niski kapitał zakładowy oraz na zanotowaną w ubiegłym rok obrachunkowy Spółka stratę w wysokości [...] zł. Ponadto wskazała, że nałożono na nią piętnaście kar pieniężnych w kwotach po [...] zł, a konto bankowe zostało zajęte w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Zajmowane jest także jej mienie. Zaznaczono, że bieżące dochody Spółki nie są stałe, zaś koszty działalności pokrywa prezes zarządu poprzez indywidualne wpłaty na rachunek Spółki. Wprawdzie pomimo trudności ciągle obraca ona środkami, a jej działalność nie została zawieszona, ani też nie ogłoszono jej upadłości, lecz nie jest to równoznaczne z tym, że jej stan finansowy pozwala na partycypację w kosztach postępowania, co więcej jej stan finansowy mimo starań, nie dostarcza możliwości poniesienia kosztów postępowania. Na poparcie swoich twierdzeń jako załączniki do sprzeciwu skarżąca dołączyła kserokopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, protokoły zajęcia i odbioru nieruchomości, a także wyciągi z rachunków bankowych obrazujące okres od listopada 2015 r. do 9 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Podkreślenia wymaga, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W niniejszej sprawie skarżąca Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa Spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wykazanie straty w bilansie nie przesądza o zaistnieniu przesłanki do przyznanie prawa pomocy. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 105/12 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy zatem, że Spółka utraciła płynność finansową. Co więcej pomimo wykazanej straty za poprzedni rok obrachunkowy, jak również pomimo egzekucji nałożonych na nią kar pieniężnych, Spółka nadal obraca środkami, działalność jej nie jest zawieszona ani też nie jest objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Co istotne środki na prowadzenie działalności skarżąca pozyskuje regularnie. Jak wynika bowiem z analizy rachunku bankowego skarżącej prezes zarządu, będący jednocześnie jedynym jej wspólnikiem zasila regularnie jej konto bankowe. Biorąc pod uwagę częstotliwość wpłat dokonywanych przez prezesa Spółki, ich różnorodną wysokość oraz mając na względzie przedmiot działalności skarżącej, należy stwierdzić, że kwoty te stanowią dochód pochodzący z automatów do gier. Podkreślić należy także, iż pomimo tego, że saldo na rachunku bankowym strony skarżącej na dzień 9 lutego 2016 r. wynosiło 0 zł, to wyciąg ten jednoznacznie wskazuje, że Spółka na bieżąco reguluje swojej zobowiązania, w tym z tytułu usług księgowych, telekomunikacyjnych czy z tytułu obsługi prawnej. Zarazem wskazać trzeba, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Również bardzo niska wysokość kapitału zakładowego Spółki nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przepisy ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U.2013.1030 ze zm.) przewidują jedynie minimalną wysokość kapitału zakładowego jaki powinna posiadać spółki z ograniczoną odpowiedzialnością aby mogła działać w obrocie prawnym tj. 5 000 zł (art. 154 § 1 ksh). Zatem wyższy poziom kapitału zakładowego uzależniony jest tylko i wyłącznie od woli wspólników, a co za tym idzie nie może on stanowić punktu odniesienia bądź wyznacznika osiąganych przez Spółkę dochodów. Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.