III SA/Gl 2227/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r., nadesłanym do tut. Sądu w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 2.138,00 zł, skarżący domagał się zwolnienia z obowiązku jego ponoszenia. Powyższy rozszerzył następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres zgłoszonego żądania wskazał zwolnienie od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego motywach podał, iż w wyniku orzeczonego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, jedynym źródłem utrzymania stało się wynagrodzenie za pracę na [...] etatu w wysokości 800,00 zł. Z uwagi na zajęte na kontach bankowych środki nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro (vide: rubryka nr 7 formularza). Ponieważ dane te okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] r. wezwano A. B. do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, czynsz, gaz, energię elektryczną, telefon itp.; - udokumentowanie przywołanego we wniosku faktu "zakazu prowadzenia działalności gospodarczej"; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy potwierdzającego wysokość uzyskiwanych dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego za 2009 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w 2009 r. dochodu oraz wysokości dokonanych odliczeń; - wskazanie za pomocą stosownego zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ gminy daty likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej; - przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takich wyciągów (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił: - postanowienie Sądu Rejonowego w C. Wydziału [...] [...] z dnia [...]r. sygn. akt [...], na mocy którego orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu na okres [...] lat oraz - zaświadczenie o dochodach, z którego ustalono, iż jest on zatrudniony na [...] etatu w Spółce "A" na stanowisku [...] i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie, które po potrąceniach egzekucyjnych, wynosi [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Jednocześnie w piśmie procesowym z dnia [...] r. wyjaśnił, iż nie dysponuje rachunkami za gaz i energię elektryczną, albowiem mieszkanie, które zajmuje jest tylko najmowane. Ponieważ z przyczyn proceduralnych nie jest w stanie przedłożyć pozostałych dokumentów źródłowych zwrócił się o przedłużenie wyznaczonego terminu do ich nadesłania. Zarządzeniem z dnia [...] r. referendarz sądowy uwzględnił powyższy wniosek. Dokumenty te nie zostały jednak nadesłane. W związku z tym postanowieniem z 25 stycznia 2011 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie skarżący powołał się na tragiczną sytuacje swojej firmy oraz zarzucił urzędowi skarbowemu doprowadzenie do jej upadku i bankructwa. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 tejże ustawy strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie był w stanie ich ponieść. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał w całości wezwania z dnia [...] r., mimo iż przychylono się do jego wniosku o przedłużenie terminu do nadesłania brakujących dokumentów źródłowych, weryfikacja złożonego przez niego oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków (wysokość ponoszonych w związku z zawartą umową najmu mieszkania opłat, nie została bowiem podana). Tymczasem orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nie jest możliwe ani dopuszczalne. Zważywszy, iż w treści formularza skarżący oświadczył, iż uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę na [...] etatu w wysokości 800,00 zł, natomiast z nadesłanego przy piśmie z dnia [...] r. zaświadczenia wynika, iż zatrudniony jest na [...] etatu, a jego miesięczne dochody wynoszą [...] zł brutto. Wobec powyższego Sąd przyjął, iż A. B. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Przedłożony przez niego - w sposób wybiórczy - materiał dowodowy nie pozwolił bowiem na wolną od wątpliwości ocenę jego wniosku. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). Podkreślić należy także, że w sprzeciwie skarżący nie podniósł żadnych nowych okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy, jak również nie dołączył do niego stosownych dokumentów. W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił jak w sentencji.