III SA/Gl 2235/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. o nr [...] , po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku Z.K., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...]z dnia [...] r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585). W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny i wskazano, że strona wnioskiem z dnia [...]r. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek za okres od stycznia 1999 do sierpnia 2000 powołując się na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem zatrudnienia, utrzymywaniem się tylko z prac dorywczych oraz z pomocy rodziny. Zadłużenie z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na dzień 1 grudnia 2009r. za w/w okres wynosiło na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego w łącznej kwocie 19.642,83 zł; Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego - łącznie 3.538,08 zł; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - 1.506,86 zł. W wyniku wezwania do uzupełnienia wniosku strona przedstawiła dodatkowe dokumenty na potwierdzenie słuszności swego żądania, tj. oświadczenie, w którym zadeklarował, że od dnia [...] r. czyli po wyczerpaniu 180 - dniowego okresu zasiłku chorobowego nie prowadzi już działalności gospodarczej; oświadczenie o nieskorzystaniu z pomocy publicznej; oświadczenie o ponoszonych wydatkach, z którego wynika, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia, woda, gaz, ogrzewanie, czynsz, wywóz śmieci) wynoszą 140,00 zł., na wyżywienie oraz ubrania wynoszą około 325,00 zł, koszty związane z ubezpieczeniem środków transportu rocznie wynoszą 200,00 zł; strona mieszka sama i nie posiada innych osób na utrzymaniu; oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym, z którego wynikało, że Z. K. podjął znowu prowadzenie działalności gospodarczej od dnia [...] r.; jest właścicielem lokalu mieszkalnego o pow. 77,00 m2 wg Księgi Wieczystej o nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P.; posiada samochód ciężarowy (specjalistyczny) [...] rok prod. 1996r. Po przeanalizowaniu sytuacji materialno - życiowej wnioskodawcy decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ w I instancji odmówił umorzenie należności z tytułu składek. Argumentując to rozstrzygnięcie organ, opierając się na brzmieniu art. 28 ust. 3, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podkreślił fakt nie wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności oraz nie wykazania w pełni przez zainteresowanego, iż uregulowanie zadłużenia w znacznym stopniu ograniczyłoby możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie umorzono postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. W trakcie bowiem przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że Z.K. nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna; wg pisma z dnia [...] r. Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wynika, że strona nie korzystała z pomocy placówki; wg pisma z [...] r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. zainteresowany figurował w ewidencji podatników jako osoba prowadząca indywidualną działalność gospodarczą i nie posiadał zaległości z tytułu podatków; wg pisma Centralnej Informacji o Zastawach Rejestrowych, Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych z dnia [...] r. strona posiadała prawo własności do lokalu mieszkalnego o pow. 77 m2; wg pisma Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia [...] r. Z. K. figurował jako właściciel pojazdów - samochodu specjalnego [...] z 1996r. o nr rej. [...], przyczepy [...] z 1987r. o nr rej. [...], samochodu specjalnego [...] z 1984r. o nr rej. [...], samochodu osobowo- ciężarowego [...] z 1986r. o nr rej. [...]. Nadto organ ustalił, że zainteresowany nie figurował w bazie danych likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego oraz w bazie danych windykacji nienależnie pobranych świadczeń; nie figurował w bazie danych osób pobierających świadczenie emerytalne lub rentowe w Oddziale ZUS w R.; nie figurował w bazie danych osób ubezpieczonych w KRUS; dokonał zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od dnia [...] r. Organ wyjaśnił, że decyzję o odmowie umorzenia podjęto w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i zaakcentował, że należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Natomiast po przeanalizowaniu okoliczności sprawy stwierdzono, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Nadto wzięto pod uwagę również przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności i zaakcentowano, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe wynika przede wszystkim z faktu ponownego podjęcia działalności gospodarczej, która w założeniu swoim stanowić ma źródło dochodu,; strona jest właścicielem majątku nieruchomego - lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. [...] oraz majątku ruchomego w postaci wskazanych pojazdów. Poza tym – zdaniem organu - przedłożone dokumenty nie wykazały również okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia w oparciu o § 3 powołanego rozporządzenia, gdyż jak wskazano w uzasadnieniu wniosku Z. K. nie był zatrudniony w okresie od września 2000 do grudnia 2009 i utrzymywał się z prac dorywczych, jednakże nie przedstawił wysokości osiąganych dochodów, co nie może jednoznacznie potwierdzić wskazanej przez stronę trudnej sytuacji materialnej. Ponadto ponownie podjął prowadzenie działalności gospodarczej, a co za tym idzie istnieje szansa na poprawę sytuacji finansowej, tym samym nie można jednoznacznie wskazać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawi wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zauważono także, że zainteresowany nie pobierał świadczeń z pomocy społecznej, które to wsparcie udzielane jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej; nie poniósł żadnych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż żadna z tych okoliczności nie została wskazana we wniosku, nie udowodnił przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby podjęcie zatrudnienia lub utrudniałoby prowadzenie działalności gospodarczej i żadna z tych okoliczności nie została wskazana w uzasadnieniu wniosku. W konsekwencji więc z uwagi na brak przesłanek do zakwalifikowania zaległości jako całkowicie nieściągalnej, braku podstaw do stwierdzenia "ważnego interesu osoby zobowiązanej" postępowanie w sprawie zostało zakończone wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia zadłużenia. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Z.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności określonych w w/w decyzji. Opisał przebieg prowadzenia działalności gospodarczej, zatrudnianie uczniów na zasadach ulgowych w związku z czym na ubezpieczenie były odprowadzane do ZUS niewielkie kwoty. Zaakcentował konieczność złożenia późniejszych korekt w tym zakresie co spowodowało powstanie zaległości i kolosalną kwotę odsetek z tego tytułu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne podzielając dotychczasowe stanowisko. Powołano się na dodatkowo dołączone przez stronę dokumenty tj.: zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr [...]z dnia [...] r., zaświadczenie o nadaniu numeru REGON z dnia [...]r., decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...]r. w sprawie ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2010r., kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu specjalnego [...]z 1996r o nr rej. [...]. Zaakcentowano, iz w wyniku wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się na temat zebranego materiału dowodowego w sprawie Z. K. poinformował telefonicznie, że nie skorzysta z przysługującego prawa do przeglądania akt. W oparciu więc o całość zgromadzonej w sprawie dokumentacji organ stwierdził, że nie zostały wniesione żadne nowe dowody przemawiające za zmianą decyzji o odmowie umorzenia zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami, w szczególności zainteresowany nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że opłacenie należności wobec ZUS pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; aktualnie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stałe dochody, co nie wskazuje, iż opłacenie należności pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; nie udowodnił również żadnej ze szczególnych przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia należności ZUS. Nadto posiada majątek, z którego można egzekwować należności, nie było prowadzone żadne postępowanie egzekucyjne i Zakład nie możne stwierdzić, iż postępowanie to okaże się nieskuteczne, a w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Analiza materiału – zdaniem organu - doprowadziła do podtrzymania stanowiska, iż w sprawie nie zachodzi "ważny interes" osoby zobowiązanej, a wnioskodawca nie udowodnił, że w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za umorzeniem zadłużenia z tytułu składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i uwzględnienie wniosku o umorzenie należności ZUS. Zarzuciła niedostateczną ocenę sytuacji i powtórzono dotychczasową argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślono, że zaistniała zaległość wynika z zatrudniania młodocianego ucznia i uznania z tego tytułu skarżącego za prowadzącego działalność gospodarczą i podlegającego zobowiązaniu płacenia stosownych z tego tytułu składek. Fakt ten przesadził Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku o sygn. akt [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Granice sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej, którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Okoliczność uznania skarżącego za prowadzącego działalność gospodarczą i podlegającego zobowiązaniu płacenia stosownych składek przesadził – jak przyznał to w skardze osobiście Z.K. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku o sygn. akt [...]. Kwestia ta pozostaje poza sporem w niniejszej sprawie, bowiem jedynie sąd powszechny jest uprawniony do badania prawidłowości wymiaru zobowiązań ZUS. Natomiast sąd administracyjny władny jest jedynie do badania prawidłowości decyzji w zakresie wniosku strony o umorzenie tychże należności. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organowi zarzucić naruszenia przepisów prawa. Przepis art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako "u.s.u.s.") stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organ orzekający wskazał bowiem, że skarżący ponownie podjął prowadzenie działalności gospodarczej; mieszka i prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe we własnym mieszkaniu, którego jest właścicielem; , nie ma nikogo na utrzymaniu; posiada majątek ruchomy w postaci wymienionych pojazdów. W konsekwencji więc nie było pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. Również w ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w tym zakresie odwołał się do swojej ciężkiej sytuacji finansowej. Podkreślenia jednak wymaga, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mają charakter uznaniowy. Również i w tych sytuacjach prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając rozpatrywaną sprawę pod wyżej wskazywanym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził iż wykazane przez skarżącego trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem, a strona dysponuje wystarczającymi środkami na codzienne utrzymanie. W konsekwencji powyższych uwarunkowań prawnych oraz w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie sposób było także uznać, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest bowiem istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zainteresowany nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika aby wymagał stałej opieki. Zatem prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał na te elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki umorzenia należności składkowych. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić postawionych zarzutów. Ustalenia i wnioski jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Natomiast brak istnienia przesłanek zawartych w powoływanym rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Na zakończenie podkreślić należy, że organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych przez stronę zarówno w odwołaniu jak i w skardze obszernie przedstawił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy, uzasadniając swe stanowisko. Skład orzekający Sądu w całości podziela wyrażone poglądy, które znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zdrowotnej lub bytowej zainteresowanej i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że organ nie naruszył prawa i dlatego na podstawie art. 151 ppsa należało skargę oddalić.