III SA/Gl 224/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B. (dalej: ZUS, organ rentowy), zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 83 a pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.) zmienił z urzędu decyzję własną z [...] r., nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, ZUS wskazał, że [...] r. wydał decyzję, nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Skutkiem ponownego przeanalizowania wydanej decyzji ustalił, że błędnie wyliczył kwotę dochodu M.W. – adresata tej decyzji (dalej: skarżący, wnioskodawca), który [...] r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W związku z powyższym organ uznał, że konieczna jest zmiana decyzji z [...] r., w której błędnie wskazał, że miesięczny budżet gospodarstwa domowego wyliczony z emerytury i dochodów skarżącego wynosi łącznie [...] zł i składa się również z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie organu błędne było również stwierdzenie, że w przypadku skarżącego, jego dochody istotnie przewyższają minimum socjalne. Organ uznał, że skarżący obecnie nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, a jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto po potrąceniach dokonywanych z tego świadczenia na rzecz innych niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wierzycieli. Z powyższego wynika, że miesięczny dochód skarżącego jest niższy od poziomu minimum socjalnego w I kwartale 2020 r. określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w dniu [...] r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Ostatecznie jednak przyjął organ, że powyższe nie waży na ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy. Dostrzeżone błędy w uzasadnieniu decyzji organ postanowił usunąć poprzez wydanie decyzji opartej o art.154 k.p.a. traktując dostrzeżone uchybienia jako wady niekwalifikowane decyzji. Dalej ZUS stwierdził, że w pozostałym zakresie decyzja z [...] r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek pozostaje bez zmian. Następnie organ powtórzył stan sprawy i stanowisko zajęte w ww. decyzji, że wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Stwierdzono brak podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję ZUS z [...] r. skarżący zarzucił, że opiera się na błędnej interpretacji obowiązujących przepisów prawa , jest stronnicza i nie zawiera uzasadnienia, które byłoby oparte na stanie faktycznym. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, a także o połączenie sprawy ze sprawą ze skargi skarżącego na decyzję organu z [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej powoływane jako p.p.s.a.). Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 145 § 1 pkt 3 tej ustawy w związku z art. 247 § 1 O.p.). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 w/w ustawy z 30 sierpnia 2002r.). W rozpoznawanej sprawie oceniając pod tym kątem zaskarżoną przez skarżącego decyzję ZUS z [...] r., Sąd stwierdził, że została wydana z naruszeniem prawa. Jako podstawę wydania zaskarżonej decyzji organ wskazał art. 154 k.p.a. Sąd orzekający w sprawie stwierdza, że powołany przepis nie mógł mieć w przedmiotowej sprawie zastosowania, a to z następujących względów. Postępowanie administracyjne prowadzone w nadzwyczajnym trybie unormowanym w art. 154 k.p.a. ma na celu weryfikację ostatecznych decyzji administracyjnych, dotkniętych tzw. wadami niekwalifikowanymi, tj. wadami niestanowiącymi podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego i/lub stwierdzenia nieważności decyzji. W okolicznościach przewidzianych w tym przepisie mogą być ponadto uchylane lub zmieniane prawidłowe, tj. zgodne z prawem, decyzje ostateczne. Tryb ten służy wyłącznie weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych, tzn. decyzji, od których nie służy już odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 16 § 1). Postępowanie w sprawie wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. jest wszczynane na wniosek strony lub z urzędu. Odpowiednie zastosowanie zyskuje bowiem art. 61 § 1 k.p.a.. Postępowanie jest prowadzone na podstawie przepisów normujących postępowanie w I instancji. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby organ wszczął postępowanie w celu zastosowania tego nadzwyczajnego trybu i powiadomił stronę. Z akt sprawy nie wynika również czy decyzja organu z [...] r. jest przedmiotem skargi sądowoadministracyjnej, organ o takiej skardze wspomina jedynie w odpowiedzi na skargę. Uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 154 może nastąpić, w sytuacji, gdy łącznie spełnione są następujące przesłanki: 1) postępowanie w sprawie indywidualnej zostało zakończone decyzją ostateczną, na podstawie której żadna ze stron nie nabyła prawa; 2) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jakimi względami kierował się organ modyfikując ustalenia faktyczne zawarte w decyzji ostatecznej z [...] r. Właściwy do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. jest ten sam organ, który wydał decyzję ostateczną, a więc definitywnie kończącą sprawę administracyjną poprzez jej rozstrzygnięcie, co do istoty, albo umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Organem może zatem być organ I instancji w sytuacji, gdy od jego decyzji nie zostało wniesione odwołanie, albo organ odwoławczy, który wydał decyzję w II instancji. Od decyzji wydanej w trybie art. 154 k.p.a. służy stronie odwołanie lub wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Przenosząc powyższe zasady stosowania przepisu art. 154 k.p.a. na grunt przedmiotowej sprawy należy w pierwszej kolejności stwierdzić brak wszczęcia postępowania celem uruchomienia tego nadzwyczajnego trybu, co już powoduje wadliwość wydanej decyzji i konieczność wyeliminowania jej z obrotu, a zarazem przedwczesność oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd z urzędu stwierdził, że decyzja z [...] r. została przez skarżącego zaskarżona do tut. Sądu, który prawomocnym wyrokiem z 11 marca 2021 r. w sprawie sygn. I SA/Gl 1606/20 oddalił skargę co organ będzie miał na uwadze rozważając celowość wszczęcia postępowania celem uruchomienia nadzwyczajnego trybu z art. 154 k.p.a W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.