III SA/Gl 226/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Orzepowska –Kyć po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia [...] r. E. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów ordynacji podatkowej Następnie E. P. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku tym oświadczył, że jest bez środków do życia. Od dnia [...] r. jest rencistą, przy czym ZUS nie wypłaca mu świadczenia. Jest przewlekle chory, po przebyciu dwóch zawałach, a stan zdrowia spowodował, iż lekarz nie wyraził zgody na podjecie zatrudnienia. Wskazał, że w [...] r., w jego gospodarstwie dokonano kradzieży sprzętu, w znacznej części stanowiącego wyposażenie [...] , o łącznej wartości [...] zł. Łączna kwota zaległości jaki posiada przekracza kwotę [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, która otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 640,14 zł netto i z której to kwoty obydwoje się utrzymują gdyż część przyznanego jej świadczenia podlega egzekucji komorniczej, zaś renta stronie przyznana od [...] r. nie jest przez ZUS wypłacana. Majątek jaki został wykazany we wniosku to: udział (½) w domu, którego budowa jeszcze się nie zakończyła, mieszkanie o pow. 40 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 2,23 ha . Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 maja 2009 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: stosownych dokumentów potwierdzających ponoszenie stałych opłat związanych m.in. z prowadzeniem gospodarstwa domowego z podaniem ich wielkości i osób partycypujących w tych kosztach, nadesłanie odpowiedniego zaświadczenia wskazującego na aktualny stan zameldowania w lokalu mieszkalnym w którym skarżący zamieszkuje, wyciągów z posiadanych przez skarżącego i małżonkę rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy; złożenie wyjaśnień w zakresie budowy domu przy zeznanym doń udziale przy uwzględnieniu aktualnego stanu prowadzonych robót ze stosownymi dowodami ściśle przez referendarza określonymi, kserokopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość świadczenia rentowego małżonki skarżącego deklaracji podatku dochodowego od osób fizycznych za lata [...] , a w przypadku braku dochodów we wskazanym okresie, zaświadczenia właściwego Naczelnika urzędu skarbowego potwierdzającego tę okoliczność, udokumentowanie okoliczności odmowy wypłaty świadczeń rentowych na rzecz skarżącego, zaświadczenia o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego wraz z wyjaśnieniem wspartym stosownym zaświadczeniem czy skarżący otrzymuje jakiekolwiek formy dopłat rolnych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wezwanie zawierało pouczenie o skutkach prawnych nie zastosowania się do wezwania . W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie procesowym z [...] r. wyjaśnił , że w jego gospodarstwie domowym nie są zameldowane żadne inne osoby, rozpoczęta w [...] r. budowa domu do dnia dzisiejszego nie została zakończona i uległa uszkodzeniom w wyniku szkód górniczych. Natomiast dokumentacja z nią związana została zagubiona w toku postępowania odszkodowawczego prowadzonego przez Kopalnię "A". W odniesieniu do dochodu jaki jest uzyskiwany z gospodarstwa rolnego to skarżący oświadczył że może ona zostać określona na podstawie decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego , jednakże w według skarżącego gospodarstwo to nie przynosi dochodów, zaś w chwili obecnej zostało oddane w dzierżawę osobie trzeciej. Jednocześnie wskazał że nigdy nie otrzymywał żadnych dopłat z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. W załączeniu pisma przedłożył kopie decyzje ZUS o odmowie przyznania emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy, wyciąg z rachunku bankowego należącego do małżonki za okres od [...] do [...] r., decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na [...] r. z kwota do zapłaty [...] zł i zaległością z tego tytułu [...] zł oraz wezwanie do zapłaty skierowane do skarżącego na kwotę [...] zł z tytułu z tytułu dostawy energii elektrycznej z data wymagalności [...] r. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2009r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych . W uzasadnieniu stwierdził iż warunkiem, przyznania prawa pomocy jest konieczność zaistnienia na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów stanu pewności iż nie może on pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, co zdaniem referendarza nie nastąpiło. Referendarz podkreślił, iż skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu. W szczególności skarżący w sposób wybiórczy zastosował się do wezwania referendarza sądowego z dnia 25 maja 2009 r. Podkreślił też, iż strona ma obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zaś brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń ma wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie gdyż skarżący nie nadesłał zeznań o wysokości dochodu w podatku dochodowym od osób fizycznych, dokumentu, który by potwierdzał aktualną wysokość świadczenia otrzymywanego przez żonę skarżącego, wyciągu z jego osobistego rachunku , natomiast wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego nie jest aktualny i pochodzi sprzed ponad szesnastu miesięcy. Referendarz podkreślił, że skarżący nie nadesłał zaświadczenia o osobach zameldowanych w nieruchomości, którą zajmuje, podczas gdy w aktach administracyjnych sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki, z której wynika, że dorosłym domownikiem nieruchomości w której zamieszkuje skarżący jest także syn skarżącego , co niejako pozostaje w sprzeczności z treścią oświadczenia zawartego w druku formularza. W sprzeciwie od powyższego postanowienia złożonym w dniu [...] r. skarżący wskazuje okoliczności faktyczne jakie doprowadziły do ukarania go mandatem karnym a w konsekwencji i do obecnego sporu sądowego związanego z przymusową jego realizacją. Podnosi także, iż w niniejszej sprawie zasięgnął opinii prawnika, w ocenie którego wpis od skargi w kwocie 100 zł jest za wysoki biorąc pod uwagę to iż wartość wystawionego mandatu to kwota 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej ustawą p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy o p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w tym, należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 100 zł - nie została spełniona. Przede wszystkim podkreślić trzeba, iż strona skarżąca nie wykonała w należyty sposób wezwania referendarza z dnia 25 maja 2009 r. i nie nadesłała żądanych dokumentów źródłowych, które w pełni zobrazowałyby jej rzeczywistą sytuację finansową oraz możliwości płatnicze. W szczególności, nie nadesłała aktualnych wyciągów bankowych swojego jak i małżonki, natomiast jak w piśmie procesowym z [...] r., podniosła osobisty rachunek bankowy został przez nią założony. Argumentu natomiast pozostawania z małżonką w separacji, co miało tłumaczyć brak aktualnego wyciągu z rachunku bankowego nie można uwzględnić. Z jednej bowiem strony E. P. twierdzi, iż pozostaje w separacji od [...] r., z drugiej zaś strony przedłożył takiż wyciąg, dotyczący rachunku bankowego małżonki tyle, że dotyczący [...] r. Nie poparł także swych twierdzeń o istnieniu separacji jakimkolwiek dowodem, w tym przykładowo orzeczeniem sądowym orzekającym o separacji pomiędzy małżonkami E. i S.P. Wątpliwą zaś w ocenie Sądu jest ta okoliczność biorąc pod uwagę chociażby i to, iż obecnie, jak utrzymuje skarżący, jest bez jakichkolwiek dochodów, przy czym nie wskazuje by ktokolwiek inny, niż małżonka, zamieszkiwał wraz z nim partycypując w ten sposób zarówno w kosztach utrzymania mieszkania jak i samego skarżącego.W tym miejscu zaakcentować też trzeba, że zgodnie ze stanowiskiem judykatury (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX Nr 181557), pojęcie "stanu majątkowego strony", o którym mowa w przepisie art. 252 §1 p.p.s.a. - branego pod uwagę przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie może być interpretowane wąsko, gdyż nie jest ono tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego pojęcia jest bowiem zbliżony do "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Rozważając zatem wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w następstwie sprzeciwu nie można pominąć faktu uzyskiwania dochodu przez małżonkę skarżącego zwłaszcza , iż w druku PPF (poz. 10 formularza –dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym ) skarżący wskazał S. P. jaką osobę z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym . Dalej podkreślić trzeba, iż nie przedłożono jakiegokolwiek dowodu, z którego wynikałaby aktualna wysokość świadczeń uzyskiwanych przez małżonkę skarżącego jak i ich potrąceń (według twierdzeń strony potrącenia egzekucyjne) zmniejszających efektywnie wysokość środków pozostających na bieżące utrzymanie. Podobnie nie uwiarygodniono w sposób pełny wysokości wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Decyzji z [...] r. wydanej przez Prezydenta Miasta J. z dowodem wpłaty kwoty [...] zł, czy wezwania "B" nadesłanych przy piśmie z [...] r. nie można uznać za zadośćuczyniających wezwaniu referendarza w całości zwłaszcza, iż pouczono w nim o skutkach prawnych nie zastosowania się doń w zakreślony jego treścią zakresie. W przedstawionej sytuacji brak jest możliwości w zakresie obiektywnej oceny możliwości płatniczych strony zwłaszcza w kontekście treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a nakazującego przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym gdy strona nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania swoich i rodziny pełnych kosztów postępowania . Warto także zwrócić uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowiący podstawę prawną do żądania przez sąd dodatkowych dokumentów i wyjaśnień w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające – co miało miejsce w sprawie - nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w tym zakresie. Instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków, do których zalicza się również należny w sprawie wpis sądowy od skargi. Orzekanie na podstawie niepełnych danych nie jest możliwe ani dopuszczalne. Z uwagi na fakt, iż w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała się w sposób wyczerpujący chęcią współpracy, przyjąć należało, iż nie udowodniła w takiż sposób jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa. Stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze, lub dokonuje tego w sposób wybiórczy nie zasługuje na aprobatę zwłaszcza, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (tak też NSA w Warszawie w postanowieniu z 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08LEX nr 478983). Wobec powyższego na podstawie art. 260 p.p.s.a. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.