III SA/Gl 226/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podwyższonej opłaty za wydobycie kopalin bez wymaganej koncesji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 5.149 zł, skarżący, reprezentowany w sprawie przez radcę prawnego z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że obecnie jej działalność gospodarcza nie przynosi takich zysków, które pozwoliłyby mu na uiszczenia takiej, stosunkowo wysokiej opłaty sądowej. Skarżący, wg swojego oświadczenia pozostaje we wspólnym czteroosobowym gospodarstwie domowym ze swoimi dziećmi: D. B. (22 lata); P. B. (21 lat) i W. B. (18 lat). Skarżący oświadczył, że jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 192 m2, posiada mieszkanie o powierzchni 80 m2, grunt rolny o powierzchni 11 ha, stawy rybne o powierzchni 2 ha. Ponadto jest właścicielem maszyn rolniczych i ciągników. Na jedyny dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego ma składać się tylko dochód z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w kwocie około 2.520 zł netto miesięcznie. Jednocześnie podstawowym obciążeniem finansowym jest dla skarżącego kredyt obrotowy i odnawialny na kwotę 750.000 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na wezwanie do akt wpłynęły: decyzja w przedmiocie płatności obszarowych za 2016 r.; wydruk z CEIDG; zeznanie podatkowe skarżącego za 2017 r.; rachunek zysków i straty za 2017 r. i bilans za 2017 r.; druczki opłat za media (prywatne oraz firmowe); decyzja o łącznym zobowiązaniu pieniężnym za 2017 r.; odpis skrócony aktu małżeństwa skarżącego, z którego wynika, że orzeczony został w 1997 r. rozwód oraz druczek w którym skarżący wskazał gdzie kształcą się jego dzieci. Do akt załączono również kserokopię potwierdzenia wpłaty kwoty 1.000 zł w dniu [...] r. Z pisma przewodniego pełnomocnika skarżącego wynika, że jest to dowód wpłaty alimentów do kasy komornika sądowego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. B., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie zdołał wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. Strona nadesłała do akt w sposób wybiórczy tylko część materiału, o który była wezwana pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. Przedłożony przez stronę materiał zwiera więc istotne luki, które uniemożliwiają dokonanie analizy jego aktualnej kondycji finansowej. Dane o stanie majątkowym skarżącego są niekompletne. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy opiera się na dokładnej analizie stanu majątkowego wnioskodawcy. Dopiero wyniki tej analizy pozwalają stwierdzić, czy wnioskodawca rzeczywiście spełnia ustawowe przesłanki uwzględnienia jego wniosku. Do akt sprawy skarżący nadesłał zeznanie podatkowe za 2017 r. i część dokumentów księgowych w postaci rachunku zysków i strat oraz bilansu – oba dokumenty sporządzone na dzień 31 grudnia 2017 r. Z zeznania podatkowego wynika, że w ubiegłym roku podatkowym skarżący poniósł stratę (-) 27.221,54 zł. Jednak przychód wyniósł 514.356,64 zł, a koszty jego uzyskania zamknęły się w kwocie 541.578,18 zł. Odnośnie poniesionej straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Jednocześnie z deklaracji VAT-7 za pierwszy kwartał 2018 r. wynika, że firma skarżącego wykazuje stały i regularny obrót od 10.712 zł (styczeń 2018 r.) do 17.824 zł (marzec 2018 r.). Podane wartości wskazują na podstawę opodatkowania podatkiem VAT (podatek należny). Obrotu nie można utożsamiać z dochodem, czy przychodem osiąganym przez przedsiębiorcę. Wskazuje on jednak na aktywność podmiotu gospodarczego, jak również na dynamikę funkcjonowania podmiotu w obrocie gospodarczym. Obrót ten nie jest niski i wykazuje stabilność. Odnośnie nadesłanych dokumentów księgowych należy stwierdzić, że o kondycji podmiotu prowadzącego działalność gospodarzą (a takim podmiotem jest bez wątpliwości skarżący) można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów, przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki i wyciągi z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Tymczasem skarżący nie nadesłał do akt sprawy podatkowej księgi przychodów i rozchodów, bądź ewidencji przychodów i rozchodów. Brak jest w aktach wyciągów z rachunków bankowych skarżącego. Trudno jest więc stwierdzić, jakie konkretne czynności gospodarcze mają miejsce w firmie skarżącego jak również jaki jest dostęp do tzw. "żywej gotówki" (brak wyciągów z rachunku bankowego i raportu kasowego). Nie można porównać ilości i częstotliwości transakcji uznaniowych i obciążeniowych oraz relacji miedzy tymi rodzajami transakcji. W efekcie brak jest materiałów wskazujących na rzeczywistą aktualną kondycję finansową skarżącego w aspekcie zdolności do poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Skarżący nie wskazał również w sposób nie budzący wątpliwości, czy jego dzieci rzeczywiście kontynuują naukę. Kartka papieru firmowego skarżącego, na której wymienia swoje dzieci i podaje miejsce ich kształcenia można potraktować jedynie jako oświadczenie wnioskodawcy w tej kwestii, a nie wykazanie tej okoliczności. Brak danych, czy dwoje dzieci strony studiujących na Uniwersytecie Ekonomicznym w K. osiąga jakiś dochód, czy też nie osiągają żadnego dochodu. W tym zakresie strona również nie wypełniła wezwania referendarza sądowego. Brak jest również w aktach dokumentacji dotyczącej zaciągniętych przez wnioskodawcę kredytów – zarówno obrotowego, jak i odnawialnego. Stosowna dokumentacja dotycząca tych kredytów w sposób istotny wskazałaby na kondycję finansową wnioskodawcy. Przyjąć zatem należało, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonywający jakoby zasługiwał na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Podobnie jak orzekanie na podstawie danych z treści urzędowego formularza w sytuacji, gdy – tak jak w rozpoznawanej sprawie – budziły one wątpliwości (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2016 r. sygn. akt I GZ 1/16 publik. na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.