III SA/Gl 2362/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi T. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. o nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku T.S., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. dotyczącą odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie społeczne za okres od [...]r. do [...]r. w kwocie: [...] zł. odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia w kwocie: [...] zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...]r. do [...]r. w kwocie: [...] zł. odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia w kwocie: [...] zł oraz Fundusz Pracy za okres od [...]r. do [...]r. w kwocie: [...] zł., odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia w kwocie: [...] zł. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, art. 32 i art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585). W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny i wskazano, że strona prowadziła działalność gospodarczą na mocy uprawnienia nr [...] z dnia [...] r. i zlikwidowała ją [...] r. Fakt prowadzenia działalności został również potwierdzony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., który poinformował, że działalność była prowadzona od [...]r. do [...]r. i za okres [...] wykazywano przychody z działalności. Na okoliczność prowadzenia tej działalności strona złożyła dokumenty zgłoszeniowe, w których wskazała datę rozpoczęcia działalności i podlegania ubezpieczeniom społecznym od [...] r. Za okres prowadzenia działalności tj. od [...]r. do [...]r. nie złożyła dokumentów rozliczeniowych. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. zostały T.S. wymierzone podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenia zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od [...]r. do [...]r., a decyzją nr [...] z dnia [...]r. - składki na Fundusz Pracy za ten okres. Następnie w dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] określającą wysokość zadłużenia na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, na którą strona złożyła odwołanie. Jednak wyrokiem z dnia [...]r. Sąd Okręgowy w C. oddalił to odwołanie i przekazał wniosek ubezpieczonej o umorzenie należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. według właściwości Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. do rozpoznania. Po przeanalizowaniu sytuacji materialno - życiowej wnioskodawczyni decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ w I instancji odmówił umorzenie należności z tytułu składek. Argumentując to rozstrzygnięcie organ, opierając się na brzmieniu art. 28 ust. 3, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podkreślił fakt nie wystąpienia całkowitej nieściągalności wobec pobierania przez stronę świadczenia emerytalno – rentowego i nie wykazania w pełni przez zainteresowaną, iż uregulowanie zadłużenia w znacznym stopniu ograniczyłoby możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie T.S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności określonych w w/w decyzji. Opisała sytuację bytowa swojej rodziny, fakt prowadzenia gospodarstwa domowego wraz z bezrobotnym synem, wydatki na utrzymanie i leki. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS zaskarżoną tu decyzją nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne podzielając dotychczasowe stanowisko. Opierając się na art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zaakcentował, że należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Natomiast po przeanalizowaniu okoliczności sprawy stwierdzono, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Ustalono bowiem, że obecnie T. S. nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie jest też zatrudniona. Od [...] r. pobiera świadczenie emerytalno-rentowe. Z uwagi na prowadzone postępowanie wyjaśniające świadczenie to wypłacane było w niepełnej wysokości: za miesiąc [...] r. - [...] zł netto, [...] do [...] wynosiło [...] zł netto, a w miesiącu [...] (po waloryzacji) - [...] zł netto. Natomiast po przeliczeniu świadczenia T. S. na dzień [...] r. otrzymała wyrównanie świadczenia w wysokości [...] zł netto, a od [...] wynosi ono [...] zł brutto, czyli [...] zł netto. Natomiast według oświadczenia strona jest rozwiedziona. Zamieszkuje wraz z 37-letnim synem R., który jest osobą bezrobotną i pozostaje na utrzymaniu matki. Z ustaleń wynika, iż zainteresowana nie posiada majątku ruchomego przedstawiającego wartość egzekucyjną; ani majątku nieruchome-go; mieszkanie, w którym zamieszkuje jest własnością ZGM Z. Na należności z tytułu składek za okres od [...] do [...] kierowane były tytuły wykonawcze do Urzędu Skarbowego w Z. w celu ich realizacji. Z uwagi na brak majątku podlegającego egzekucji i brak dochodu postanowieniem z dnia [...]r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył postępowanie egzekucyjne. Spisany został protokół o stanie majątkowym, w którym ustalono, że zobowiązana nie posiada środków transportu, nie jest właścicielem nieruchomości oraz brak jest informacji o źródłach dochodu z których może być przeprowadzona skuteczna egzekucja. W konsekwencji więc Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził całkowitą nieściągalność w [...] r. Natomiast wobec faktu, że obecnie strona posiada stały dochód w postaci świadczenia emerytalno-rentowego organ podkreślił, że nie może stwierdzić całkowitej nieściągalności. Zatem postanowił utrzymać w mocy decyzję I instancji o odmowie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Analizując zaś szczególne przypadki z art. 28 ust. 3a i 3b powołanej wyżej ustawy oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne /Dz. U. nr 141, poz. 1365/ organ stwierdził, że strona jest osobą schorowaną, leczenie jest kosztowne, wymaga systematycznego zażywania odpowiednich leków. Nadto jak wynika z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] r. T. S. jest objęta pomocą finansową: w formie zasiłku okresowego w okresie od [...] do [...]r. w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłku celowego w [...]r. w wysokości [...] zł., w [...]r. - [...] zł oraz w formie dodatku mieszkalnego przyznanego na okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Wydatki strony za media według przedstawionych faktur i odcinków wpłat wynoszą: za energię elektryczną - [...] zł, za czynsz za lokal mieszkalny - [...] zł, za usługi telekomunikacyjne - [...] zł., wpłaty wystawione na "A" S.A. na kwotę [...] zł, polisa ubezpieczeniowa wystawiona przez "B" za okres od [...] r. do [...] r. na łączną kwotę [...] zł. Reasumując organ podkreślił uznaniowy charakter wydawanych w przedmiotowym zakresie decyzji. Wskazał, że uznaniowość zachodzi, gdy stwierdzono całkowitą nieściągalność lub występują uzasadnione przypadki określone § 3 rozporządzenia. Ponadto działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko ze wszystkimi tego konsekwencjami. Podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej strona przyjęła na siebie szereg obowiązków, w tym również obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ stwierdził, że T.S. podtrzymała dotychczasowe argumenty dotyczące sytuacji zdrowotnej i materialnej. Zaś ustalenia zgromadzone w ramach postępowania wyjaśniającego jak również złożone oświadczenia o aktualnej sytuacji finansowej i zdrowotnej nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia. Bezsprzecznym jest fakt, że zainteresowana znajduje się w trudnej sytuacji, jednakże sytuacja ta może ulec poprawie np. przez podjecie pracy zarobkowej przez syna. Zatem, po uwzględnieniu wszystkich okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy zgodnie z art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i uwzględnienie wniosku o umorzenie należności ZUS. Zarzuciła niedostateczną ocenę sytuacji bytowej i życiowej skarżącej i jej rodziny. Powtórzono dotychczasową argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo przedstawiono decyzje MOPS-u. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania ad ministra-cyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organowi zarzucić naruszenia przepisów prawa. Granice sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącej, którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami. Przepis art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako "u.s.u.s.") stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej. Organ orzekający wskazał bowiem, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą (handel) od [...] r. do [...] r.; mieszka z 37-letnim, bezrobotnym synem w wynajmowanym mieszkaniu należącym do zasobów ZGM Z.; nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Obecnie zaś jak wynika z ustaleń zawartych w materiale dowodowym, począwszy od [...] r. pobiera świadczenie emerytalno – rentowe, które po przeliczeniu na dzień [...] r. i otrzymaniu wyrównania za poprzednie okresy w wysokości [...] zł netto od miesiąca [...] wynosi [...] zł brutto tj. [...] zł netto. W konsekwencji więc nie było pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. Zauważyć bowiem należy, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku T. S. wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji zostało wydane w dniu [...] r. W okresie tym jednak strona nie otrzymywała stałego świadczenia emerytalno-rentowego, które pobiera dopiero od [...] r. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżąca w tym zakresie odwołała się do ciężkiej sytuacji finansowej rodziny wynikającej z jej niskich dochodów, kłopotów zdrowotnych oraz statusu bezrobotnego jej syna. Podkreślenia jednak wymaga, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mają charakter uznaniowy. Również i w tych sytuacjach prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając rozpatrywaną sprawę pod wyżej wskazywanym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził iż wykazane przez skarżącą trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem, a rodzina skarżącej dysponuje wystarczającymi środkami pieniężnymi na codzienne utrzymanie. Strona korzystała z pomocy instytucji opieki społecznej, co zostało potwierdzone przez MOPS tj. w okresie od [...] r. do [...] r. Natomiast pomoc w formie dodatku mieszkalnego przyznano na okres od [...] do [...]. Powyższe jednak było realizowane w okresie poprzedzającym datę przyznania stronie świadczenia emerytalno – rentowego. W konsekwencji powyższych uwarunkowań prawnych oraz w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie sposób było także uznać, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest bowiem istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. T. S. ani jej syn nie posiadają orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika aby wymagali stałej opieki członka rodziny uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia np. przez syna. Zatem prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał na te elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki umorzenia należności składkowych. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić postawionych zarzutów, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja skarżącej i bezpodstawnie został pominięty jej słuszny interes. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Natomiast brak istnienia przesłanek zawartych w powoływanym rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Na zakończenie podkreślić należy, że organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych przez stronę zarówno w odwołaniu jak i w skardze obszernie przedstawił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy, uzasadniając swe stanowisko. Skład orzekający Sądu w całości podziela wyrażone poglądy, które znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zdrowotnej lub bytowej zainteresowanej i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że organ nie naruszył prawa i dlatego na podstawie art. 151 ppsa należało skargę oddalić.