III SA/Gl 2366/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi ‘A’ Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 stycznia 2016 r. ‘A’ Sp. z o.o. z siedzibą w C. zwana dalej ‘A’ Sp. z o.o. lub Spółką) reprezentowana przez adwokata A. K. w skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając ten wniosek Spółka w przedłożonym urzędowym formularzu PPPr wskazała, iż jej kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 10.350.199,44 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 83.000 zł opisany jako zakup gruntu – umowa warunkowa sprzedaży, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości - 1.769.503,50 zł. Nadto Spółka wskazała, że posiada trzy rachunki bankowe w Raiffeisen Bank, których stan na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosił: 142.283,43 zł (wartość środków w walucie polskiej zgromadzonych na rachunku w walucie USD); 9.834,39 zł (wartość środków w walucie polskiej zgromadzonych na rachunku w walucie EURO). Natomiast na rachunku prowadzonym w walucie polskiej (PLN) zgromadzone środki zamykają się w kwocie 13.087,92 zł. ‘A’ Sp. z o.o. podniosła, że środki pieniężne w kasie i na rachunkach spółki to kwota 1.184.210,07 zł, zobowiązania wynosiły 46.667.701,54 zł, natomiast należności zamknęły się w łącznej kwocie 9.072.746,66 zł. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, iż spółka posiada środki pieniężne zarówno w kasie spółki i na rachunkach bankowych, a zatem jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi w kwocie 100.000 zł. Pismem z dnia 5 lutego 2016 r. Spółka reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata A. K. złożyła sprzeciw od postanowienia z dnia 20 stycznia 2016 r., gdzie podniosła, iż środki pieniężne w kwocie 1.184.210,07 zł wynikają jedynie z dokumentów księgowych i nie pozostają w faktycznej dyspozycji Spółki, a jej zadłużenie wynosi 46.667.701,54 zł. Zdaniem pełnomocnika Strony skarżącej referendarz sądowy powinien wezwać Spółkę do przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową ‘A’ Sp. z o.o., jednakże do sprzeciwu nie dołączono żadnych dokumentów. Po wezwaniu Sądu do uzupełnienie danych zawartych na formularzu PPPr, Spółka do akt sprawy przedłożyła: -raport kasowy na dzień 31 stycznia 2016 r. - wyciąg z trzech kont bankowych prowadzonych przez Raiffeisen POLBANK za okres od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 29 marca 2016 r. - rachunek zysków i strat za rok 2015 r. wraz z bilansem na dzień 31 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że ‘A’ Sp. z o.o., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez Spółkę, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem ‘A’ Sp. z o.o. nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do jednego wniosku, zgodnie z którym, zdaniem pełnomocnika Spółki w razie wątpliwości referendarza sądowego, co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy winien on wezwać Spółkę do przedłożenia stosownych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. Podkreślić należy, iż do sprzeciwu nie załączono żadnej dokumentów. W rozpatrywanej sprawie Spółka w wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPPr wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 10.350.199,44 zł, wartość środków trwałych wynosi 83.000,00 zł, a stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych wynosi 1.184.210,07 zł., przy czym strata za rok 2015 r. wynosił (-) 1.769.503,50 zł. Opierając się na przestawionych oświadczeniach Spółki referendarz sądowy trafnie stwierdził, iż uiszczenie kwoty wpisu sądowego w kwocie 100.000 zł. znajduje się w realnych granicach jej możliwości finansowych. Spółka zasugerowała, iż w razie wątpliwości referendarza sądowego co do jej kondycji finansowej powinna zostać wezwana do przedłożenia stosownych dokumentów finansowych, jednakże takich wątpliwości w niniejszej sprawie referendarz sądowy nie miał. W tym miejscu wskazać trzeba, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W sprzeciwie pełnomocnik Strony skarżącej wskazał, iż fakt pozostawienia na rachunkach bankowych oraz w kasie Spółki środków pieniężnych w kwocie 1.184.210,07 zł wynikał wyłącznie z dokumentów księgowych i środki te nie pozostają w faktycznej dyspozycji Spółki, nadto zaakcentował zadłużenie ‘A’ Sp. z o.o. które wynosiło 46.667.701,54 zł. Podkreślić należy, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. O kondycji danego podmiotu można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe. Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi zatem uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Nadto jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są przychody z tej działalności. Do sprzeciwu Spółka nie załączyła żadnej dokumentacji finansowej, jednakże w odpowiedzi na wezwanie Sądu do akt sprawy przedłożono: raport kasowy na dzień 31 stycznia 2016 r., wyciąg z trzech kont bankowych prowadzonych przez Raiffeisen POLBANK za okres od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 29 marca 2016 r. oraz rachunek zysków i strat za rok 2015 r. wraz z bilansem na dzień 31 grudnia 2015 r. Sąd stanął na stanowisku, iż ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie czy w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zdobycia (np. najmu, dzierżawy, egzekucji wierzytelności, sprzedaży udziałów itp.). Jedną z możliwości uzyskiwania środków na prowadzenie postępowań sądowych związanych z działalnością gospodarczą są przychody z tej działalności. Zdaniem Sąd w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe, a strata, jak już podkreślał NSA (postanowienia w sprawach II OZ 707/13, I GZ 228/12), jest wyłącznie wynikiem bilansowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Mając na uwadze powyższe wskazać trzeba, iż Spółka w rachunku zysków i strat za rok 2015 r. wskazała, iż przychód za 2015 r. wyniósł 6.583.057,21 zł, a koszt uzyskania (prowadzenia działalności) wyniosły 7.787.904,67 zł.. co skutkowało stratą w kwocie (-) 1.204.847,46 zł, przy czym aktywa trwałe z kwoty 17.333.134,00 zł na koniec 2014 r. zmniejszyły się do 9.433.134,00 zł. Aktywa obrotowe Spółki w porównaniu do roku 2014 się zmniejszyły z kwoty 18.984.368,10 zł do 17.696.185,9047 zł. Nadto Spółka wskazała, iż na 31 stycznia 2016 r. stan kasy wynosił 26.671,86 zł, a saldo końcowe posiadanych rachunków bankowych były ujemne : (-) 27,07 zł., (-) 26,86 zł. (-) 26,63 zł. Przedstawione dane wskazują, że Spółka prowadzi działalności gospodarczą na znaczną skalę o czym świadczą jej przychody za 2015 r. oraz dysponuje środkami pieniężnymi o znacznej wartości, co umożliwi jej uiszczenie wymaganego wpisu sądowego od niniejszej sprawy. W ocenie Sądu, ‘A’ Sp. z o.o. jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Należy zaakcentować, iż koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.