III SA/Gl 2366/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., strona reprezentowana w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie adwokata, zawarła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jest to kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącej spółce. Pierwotny wniosek skarżącej nie został uwzględniony – postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 16 maja 2016 r. postanowienie referendarza sądowego zostało utrzymane w mocy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że funkcjonuje już w obrocie prawnym prawomocne rozstrzygnięcie wniosku spółki w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kolejny wniosek jest więc de facto wnioskiem o zmianę prawomocnego już postanowienia, w którym rozstrzygniecie zapadło na podstawie analizy stanu majątkowego spółki wg stanu na maj 2016 r. W uzasadnieniu kolejnego wniosku strona oświadczyła, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na uregulowanie kosztów sądowych bez uszczerbku wykonywanej działalności. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie (-) 11.574.001,39 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 83.000 zł, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-) 1.223.81,95 zł. Spółka oświadczyła jednocześnie na druku urzędowego formularza PPF: "stan kasy:0". Załącznikiem do wniosku jest oświadczenie o posiadanych przez wnioskującą spółkę rachunkach bankowych wraz z saldami tych rachunków (trzy rachunki bankowe w Banku "A" i trzy rachunki w Banku "B" S.A.). Z oświadczeń tych wynika że na rachunkach w walucie obcej (USD i EUR) spółka nie posiada żadnych zgromadzonych środków pieniężnych, natomiast na rachunkach prowadzonych w walucie polskiej posiada debet – odpowiednio: (-) 26,63 zł i (-) 265,23 zł. Do akt dołączono jeszcze postanowienie Sądu Rejonowego w C. Wydział VIII Gospodarczy z dnia [...] r., sygn. akt: [...], odmawiające uwzględnienia wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej skarżącej spółki oraz zażalenie na postanowienie tego Sądu z dnia [...] r. w sprawie o sygn. akt: [...] oddalające wniosek o głoszenie upadłości wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (bądź dokument wystawiony przez bank i potwierdzający fakt likwidacji rachunków bankowych) oraz raport kasowy spółki, obrazujący stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca i deklaracje VAT składane w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie, do akt nadesłano: zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 r.; deklaracje VAT-7 za okres od czerwca 2016 r. do sierpnia 2016 r. oraz oświadczenia w przedmiocie salda na rachunkach bankowych spółki. Pełnomocnik spółki oświadczył, że w grudniu 2015 r. spółka zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej i nie dokonuje żadnych operacji na tych rachunkach. Z tego samego powodu spółka nie prowadzi raportów kasowych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca spółka nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Spółka nadesłała do akt sprawy zeznanie podatkowe CIT-8 za 2015 r., z którego wynika, że osiągnęła w ubiegłym roku podatkowym przychód w kwocie 6.613.573,16 zł, a koszty uzyskania tego przychodu zamykają się kwocie 7.882.689,86 zł. W efekcie spółka poniosła stratę (-) 1.269.116,70 zł. Odnośnie poniesionej straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy automatycznie utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, bowiem można stwierdzić, że jest ona wynikiem wysokości ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Z deklaracji VAT-7 nadesłanych do akt sprawy (dotyczących okresu od czerwca do sierpnia 2016 r.) wynika, że spółka faktycznie nie wykazuje obrotu. Brak jest czynności gospodarczych stanowiących podstawę opodatkowania w podatku należnym. Na deklaracjach widnieje natomiast kwota 9.824 zł – jako kwota stanowiąca nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym. Jak wskazano wyżej fakt ten nie może jednak przesądzać o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, chociażby w drobnej części. Spółka nie zdołała bowiem wykazać, że nie dysponuje żadnymi realnymi środkami pieniężnymi. Do akt dołączono również postanowienie sądu upadłościowego z dnia [...] r. oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości spółki oraz zażalenie na postanowienie z dnia [...] r. – w tym samym przedmiocie. Faktem jest, że powodem oddalenia obu wniosków był brak środków pozwalających na pokrycie kosztów postępowania w tym przedmiocie. Należy jednak podkreślić, że ostatnie postanowienie w przedmiocie ogłoszenia upadłości spółki wydane zostało w dniu [...] r. Wynika z tego, że Sąd upadłościowy badał stan majątkowy spółki pod kątem zasadności wszczęcia postępowania upadłościowego ponad dwa i pół roku temu. W aspekcie aktualnej kondycji majątkowej spółki orzeczenia te de facto niczego do sprawy nie wnoszą. Brak (chociażby w miarę) aktualnego orzeczenia w tym przedmiocie. O kondycji finansowej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w aspekcie jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych przesądzające i bezpośrednie znaczenie ma dostęp do tzw. "żywej gotówki". O zdolności do ponoszenia kosztów sądowych (bądź o jej braku) przesądza fakt posiadania przez przedsiębiorcę żywej gotówki, bądź fakt jej nieposiadania. Co istotne, w przedmiotowej sprawie skarżąca spółka nie wykazała tego faktu. Pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. spółka nie nadesłała do akt sprawy raportu kasowego, ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Raport kasowy obrazuje stan gotówki podmiotu w jego kasie. Raport kasowy jest dokumentem, który kapitałowa spółka prawa handlowego ma obowiązek prowadzić (posiadać). Jeżeli rzeczywiście nie ma w kasie spółki środków pieniężnych, to właśnie raport kasowy obrazuje ten fakt w sposób wiarygodny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości. W tej sytuacji nie wystarcza jedynie samo oświadczenie przedsiębiorcy o braku środków w kasie spółki. Fakt ten powinien być wykazany właśnie tym dokumentem, którego brak w aktach sprawy. Ta sama uwaga odnosi się do przesłanych do akt oświadczeń o stanie środków zgromadzonych na rachunkach bankowych spółki. Oświadczenie takie nie jest wystarczające, ponieważ miarodajne byłyby w istocie jedynie odpowiednie wyciągi z tych rachunków, bądź stosowne zaświadczenia wydane przez banki. Uwaga ta jest o tyle istotna, że spółka była przecież jasno i wyraźnie wzywana o te dokumenty pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. Na marginesie zaznaczyć należy, że wnioskująca spółka nie powoływała się na fakt prowadzenia w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego. Reasumując, wnioskodawca, reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru, nie przedłożył całokształtu materiału źródłowego, który pozwoliłby na dokonanie analizy jego rzeczywistego aktualnego stanu majątkowego. W efekcie brak jest podstaw do nie budzącego żadnych wątpliwości rozstrzygnięcia wniosku. Brak podstaw do jego całkowitego bądź też częściowego uwzględnienia. Nie wykazano bowiem, że wnioskująca spółka nie posiada aktualnie środków pieniężnych, które pozwoliłyby na uiszczenie chociażby drobnej części wpisu sądowego od skargi. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.