III SA/Gl 244/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 13 maja 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie uwzględniając wniosku sporządzonego przezeń na urzędowym formularzu "PPF" w dniu [...]r. Powodem takiego rozstrzygnięcia był brak zachowania ustawowych przesłanek warunkujących zastosowanie rzeczonego dobrodziejstwa procesowego a w szczególności niewykonanie wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku - strona nie zareagowała w żaden sposób na wystosowane do niej w tym zakresie pismo z dnia [...] r. Od przywołanego wyżej postanowienia nie został wniesiony sprzeciw, wobec czego zarządzeniem z dnia [...] r. skarżącego wezwano do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na to wezwanie Z. J. złożył do Sądu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (pismo procesowe z dnia [...] r.) oraz kolejny urzędowy formularz "PPF", sporządzony w dniu [...] r. W uzasadnieniu wnioskodawca co do zasady powtórzył argumentację, na którą powołał się w swym wcześniejszym wniosku z dnia [...] r. Podkreślił bowiem, że zarówno on sam jak i jego małżonka są osobami w podeszłym wieku (odpowiednio [...] i [...] lat) zaś źródłem utrzymania są dla nich: pobierana przezeń [...] w kwocie [...] zł oraz [...] żony w rozmiarze [...] zł. Nadto podkreślił, że wraz z żoną uskarżają się na liczne poważne schorzenia i ponoszą w związku z tym znaczne koszty leczenia. Wskazał również, iż zamieszkuje w lokalu o powierzchni [...] m2, stanowiącym własność jego [...], z kolei jego małżonka jest współwłaścicielem działki zalesionej o powierzchni [...] ha (udział wynoszący [...]%) otrzymanej w spadku po rodzicach. Różnica pomiędzy treścią rzeczonego formularza a wcześniejszym wnioskiem złożonym w dniu [...] r. sprowadzała się natomiast jedynie do tego, iż wcześniej deklarowany dochód z tytułu [...] Z. J. był nieco mniejszy (wynosił [...] zł) Poza tym wnioskujący dodał, że w [...] bieżącego roku przeszedł [...] zaś następny termin zabiegu wyznaczono na [...]. Dodał także, iż w ostatnim okresie [...] przeszła jego żona. Zarządzeniem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, telefon; książeczki opłat czynszowych, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wskazano, iż należy nadto wyjaśnić kto i w jakim stopniu przyczynia się do ponoszenia tych opłat, 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z ewentualnie posiadanych przez skarżącego oraz pozostałych domowników rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich[...] miesięcy, 3) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w Z. przy ul. S. [...] (w tych ramach należy wykazać, czy jest to: umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.), 4) przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, 5) nadesłanie kopii zeznania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok [...] i [...] (jeśli zostało sporządzone), 6) nadesłanie kserokopii decyzji, mocą której H. J. (małżonka skarżącego) przyznano świadczenia "rodzinne i pielęgnacyjne", 7) nadesłanie aktualnego, to jest wystawionego po dacie odbioru niniejszego wezwania, zaświadczenia właściwego komornika wskazującego na podjęte wobec skarżącego czynności egzekucyjne. Podano, że w tych ramach należy przede wszystkim wskazać na zastosowane wobec skarżącego środki egzekucyjne, 8) przedłożenie deklaracji podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za rok [...] i [...] (jeżeli została sporządzona) złożonej przez P. J. ([...] skarżącego), 9) przedłożenie dokumentów obrazujących aktualną sytuację pracowniczą P. J. (np. świadectwa pracy, zaświadczenie o zarobkach, ewentualnie zaświadczenie o rejestracji jako osoby bezrobotnej), 10) nadesłanie tytułu prawnego, z którego wynikałoby, że skarżący nie pełni już funkcji Prezesa "A" Sp. z o.o. (np. aktualny wyciąg z KRS tej Spółki, uchwałę Spółki wraz z drukiem właściwego zgłoszenia do KRS), 11) nadesłanie dokumentacji księgowej "B" za okres ostatnich [...] miesięcy, w tym: raport kasowy, ewidencję przychodów i rozchodów, wyciąg z rachunku bankowego firmy, aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych itp. Wezwanie to było nieomal identyczne z wezwaniem do uzupełnienia poprzedniego wniosku (z dnia [...] r.). W odpowiedzi strona skarżąca poprzestała jedynie na nadesłaniu kolejnego egzemplarza wypełnionego formularza "PPF" oraz sporządzonego przez siebie zestawienia miesięcznych dochodów (zadeklarowanych jako [...] zł) i kosztów utrzymania oraz leczenia (określonych na kwotę ogółem [...] zł), które to koszty nie zostały jednak potwierdzone jakimikolwiek dokumentami źródłowymi. Wnioskujący nadesłał równocześnie oświadczenie, w którym wywiódł, że stosowne dowody i dokumenty źródłowe składał już w zakresie innych spraw zawisłych przed tutejszym Sądem i kolejne wezwania w tym zakresie uważa za "biurokratyczne podejście do sprawy". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku Z. J. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym miejscu należy raz jeszcze podkreślić, że przedmiotowy wniosek skarżącego, sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] i nadany do Sądu [...]r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Kwestia udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym została już bowiem prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem z [...] r., mocą którego referendarz sądowy odmówił przyznania stronie tego dobrodziejstwa procesowego. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia był fakt, iż skarżący, pomimo stosownego wezwania, nie przedłożył dokumentów, które dawałyby podstawy do stwierdzenia, że spełnia przesłanki warunkujące uwzględnienie zgłoszonego żądania. W uzasadnieniu wspomnianego postanowienia podniesiono, iż wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. wezwanie było nieodzowne z uwagi na liczne wątpliwości dotyczące zarówno jego stanu majątkowego jak i dochodów oraz sytuacji rodzinnej. Wątpliwości te zostały przez orzekającego w sprawie referendarza w sposób szczegółowy i dokładny opisane oraz przeanalizowane a tym samym brak jest potrzeby powtarzania całości wywodów na ten temat, które zawarł w motywach swego orzeczenia z dnia 13 maja 2009 r. Dość zatem wspomnieć, że referendarz sądowy wywiódł, iż jedną z zasadniczych przyczyn nieuwzględnienia wniosku jest to, iż strona nie udokumentowała wydatków, które ponosi na utrzymanie swego gospodarstwa domowego ani dochodów osób wchodzących w jego skład. W tym miejscu dodał, że oświadczenia złożone przez nią w omawianej kwestii do akt sprawy o sygn. III SA/Gl 213/08, budzą uzasadnione wątpliwości, zarówno co do osiąganego dochodu (zwłaszcza co do uzyskiwania go z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej w formie "B") jak i ponoszonych wydatków. Równocześnie zaakcentował, iż za wystarczające do analizy wniosku nie można było uznać oświadczenia skarżącego, że dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych miesięcznie kosztów z tytułu utrzymania znajdują się w aktach innych spraw zawisłych przed tutejszym Sądem. Wskazał bowiem, że jakkolwiek część takowych dokumentów znajduje się np. w aktach sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1535/07, to jednak adresatem dokumentów wskazujących na osobę odpowiedzialną za ponoszenie opłat za mieszkanie, w którym skarżący stale przebywa jest jego [...], który na gruncie właściwych przepisów Kodeksu cywilnego, jest zobowiązany do regulowania stosownych należności i na którym spoczywa ustawowy obowiązek alimentacyjny (co znalazło potwierdzenie w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego - np. w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FZ 97/08, wydanym na skutek wniesienia przez skarżącego zażalenia w sprawie III SA/Gl 1215/07). W tym miejscu referendarz sądowy zasygnalizował, że Z. J. (poza niniejszą sprawą) był już wcześniej wzywany do udokumentowania dochodów i sytuacji pracowniczej [...] w sprawach o sygn. akt III SA/Gl 213/08 oraz III SA/Gl 144/08, jednak i tu wezwania w omawianym zakresie pozostały bez odpowiedzi. Nadto w postanowieniu z dnia 13 maja 2009 r. referendarz sądowy zaakcentował także, iż na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów nie sposób ustalić w jakim zakresie i czy w ogóle podjęte zostały w stosunku do niego czynności egzekucyjne. Ponieważ na mocy przywołanego wyżej prawomocnego postanowienia z dnia 13 maja 2009 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, ewentualne uwzględnienie niniejszego - kolejnego wniosku - tożsamego przedmiotowo z poprzednim (obejmującego swym zakresem zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) możliwe jest jedynie w trybie art. 165 p.p.s.a., to jest w przypadku zmiany okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie (patrz: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GZ 64/07 oraz z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 431/08). Jakkolwiek bowiem strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek w tym zakresie, to jednak rozpoznanie takiego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego prawomocnym postanowieniem, bez zaistnienia przesłanek ku temu. Prawomocne postanowienie w kwestii prawa pomocy wiąże nie tylko strony, ale także Sąd a w konsekwencji ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych stało się uzasadnione. Tymczasem w wyniku analizy treści obu wniosków nie stwierdzono, aby zmiany takie miały miejsce. Po pierwsze brak jest danych, które świadczyłyby, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa w międzyczasie pogorszeniu. Co więcej, jego dochód zadeklarowany w treści niniejszego wniosku z tytułu [...] ([...] zł) jest nieco wyższy niż wykazany w treści formularza złożonego w dniu [...] r. ([...] zł). Równocześnie skarżący opisał co prawda zły (pogarszający się) stan zdrowia swego i małżonki, jednak nie zasygnalizował aby okoliczność ta powodowała istotne zmiany w jego sytuacji majątkowej a w szczególności pociągała za sobą znaczny wzrost kosztów leczenia w stosunku do kwot wydawanych na ten cel w przeszłości (zły stan zdrowia wnioskodawcy i jego żony był wszakże podnoszony także w poprzednim wniosku z dnia [...] r.). Przede wszystkim zaś godzi się podnieść, że wnioskodawca, pomimo powtórnego wezwania nadal nie nadesłał dokumentów, o które się do niego zwrócono. Tymczasem warto zwrócić uwagę, że powinien on mieć wzmożoną świadomość konsekwencji, jakie może pociągnąć za sobą bierność procesowa w omawianym zakresie, skoro w świetle uzasadnienia postanowienia z dnia 13 maja 2009 r. była ona głównym powodem odmowy przyznania mu prawa pomocy w niniejszym postępowaniu, zwłaszcza że postanowienie to zostało wydane po wystosowaniu nieomal identycznego wezwania (zawartego w piśmie z dnia [...] r.). W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań jest jednoznaczne, że brak należytego ustosunkowania się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wyklucza uwzględnienie wniosku, uniemożliwiając wolną od wątpliwości ocenę zawartych w nim oświadczeń. Nieprzedstawienie przez skarżącego wymaganych dokumentów źródłowych obrazujących okoliczności związane z sytuacją materialną jego gospodarstwa domowego sprawia przy tym, że stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wcześniejszego postanowienia referendarza z dnia 13 maja 2009 r. zachowuje pełną aktualność. W konsekwencji brak jest podstaw do orzekania o uchyleniu lub zmianie tego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 165 p.p.s.a. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 tej ustawy postanowiono jak w sentencji.