III SA/Gl 244/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 200 (dwieście) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.996 zł, skarżący reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru, w osobie adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "A". Obecnie działalność ta nie przynosi dochodu – obecnie skarżący nie ma dochodu. Strona spłaca dwa kredyty na łączną kwotę około 1.900 zł. W tej sytuacji skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w tej sprawie. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on w czteroosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją żoną K. oraz dwójką małoletnich dzieci: O. (6 lat) i O. (niespełna 1 roczek). Na majątek skarżącego składa się działka budowlana o powierzchni 1.100 m2. Z kolei jego żona jest właścicielem domu o powierzchni 160 m2. Skarżący podkreślił, że w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca jest jedyną osobą w swoim gospodarstwie domowym, która osiąga dochód. Strona sprecyzowała, że rata kredytowa w "B" wynosi 850 zł, a w "C" – 1.020 zł (są to raty miesięczne). W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 6 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę, za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego, do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. W odpowiedzi na to wezwanie, wpłynęły do akt następujące materiały źródłowe: deklaracje VAT-7 za okres od grudnia 2017 r. do maja 2017 r.; zapisy w buforze za okres od lutego 2018 r. do maja 2018 r.; oświadczenie żony skarżącego o nieosiąganiu dochodu w 2018 r. i niezarejestrowaniu w PUP; wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego obrazujący operacje od dnia 27 grudnia 2018 r. do dnia 22 czerwca 2018 r.; dokumentacja spłaty kredytów (harmonogramy spłaty); decyzje o przyznaniu żonie skarżącego świadczeń rodzinnych i świadczeń na dzieci (w ramach programu rodzina "500+"); zawiadomienia o wszczęciu egzekucji wobec skarżącego; Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R.P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżący wykazał swój aktualny stan majątkowy w sposób dostatecznie przejrzysty. Na wstępie podkreślić należy, że jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku z żoną – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe małżonków bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Wnioskodawca zaznaczył na druku urzędowego formularza PPF, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Kwestia ta nie jest istotna w aspekcie rozpoznania wniosku o prawo pomocy. Rozstrzygając więc wniosek, należy uwzględnić stan majątkowy małżonka wnioskodawcy, tym bardziej, jeżeli prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Z dokumentacji dotyczącej firmy skarżącego (faktury VAT-7 i zapisy w buforze) wynika, że od lutego 2018 r. wyraźnie zanikł obrót firmy. Faktem jest, że skierowano do skarżącego egzekucję, ponadto spłaca on kredyty. Odnośnie spłaty przez wnioskodawcę kredytów zasygnalizować trzeba, że opłaty w postępowaniu sądowoadministracyjnym mają charakter danin publicznoprawnych i dlatego zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia może być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). W konsekwencji ewentualne preferencyjne traktowanie przez wnioskodawcę należności w obrocie cywilnoprawnym przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Z analizy rachunku bankowego żony wynika, że znajdują się na nim określone środki finansowe. Na rachunku tym nie występuje debet, a jego analiza wskazuje na to, że rachunek ten cechuje płynność finansowa – transakcje obciążeniowe nie przeważają nad transakcjami uznaniowymi. W dniu 15 maja 2018 r. (data złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) na rachunku tym znajdowały się środki pieniężne w kwocie 1.572,76 zł. Z kolei w dniu [...] r. (ostatnia transakcja na przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącej) – znajdowała się kwota 2.564,16 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek, uiszczenie całej kwoty wpisu sądowego od skargi rzeczywiście mogłoby przekroczyć możliwości finansowe gospodarstwa domowego skarżącego. Skarżący powinien być jednak w stanie wygospodarować kwotę 200 zł i uiścić częściowo wpis w takiej wysokości. Kwota ta stanowi 10 % kwoty, którą wnioskodawca byłby zobowiązany uiścić w przypadku całkowitej odmowy uwzględnienia wniosku. Uiszczenie takiej kwoty nie powinno narazić wnioskodawcy na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zarówno jego samego, jak i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.