III SA/Gl 245/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.024 zł skarżąca złożyła na druku PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że cierpi na nieuleczalną chorobę i nie pracuje, nie ma dochodu, a żyje na łasce rodziny. Strona ma długi egzekwowane przez komornika (ZUS, "A", "B"). Strona nie ma środków do życia. Wnioskodawca oświadczyła, że pozostaje w dwuosobowym gospodarstwie domowym, w skład którego wchodzi jej mąż A. W.. Z oświadczenia skarżącej wynika, że jest ona właścicielką mieszkania o wartości około 120.000 zł. Poza tym nie posiada żadnego majątku, żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Na jedyny dochód wspólnego gospodarstwa domowego składa się emerytura męża strony w kwocie 800 zł netto miesięcznie. W rubryce nr 11 druku urzędowego formularza PPF strona oszacowała swoje miesięczne wydatki w ten sposób, że na czynsz wydaje 500 zł, natomiast opłaty za media pochłaniają 400 zł. Załącznikami do wniosku były karty wypisowe oraz karty informacyjne z leczenia szpitalnego. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 18 maja 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Strona miała między innymi doprecyzować na jakich warunkach zaciągnięty został przez nią kredyt, na jakim etapie znajduje się obecnie postępowanie egzekucyjne oraz wskazać, czy korzysta z pomocy osób trzecich. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżąca nadesłała do akt sprawy jedynie druczek obrazujący wysokość świadczenia emerytalnego w kwocie netto (801,99 zł) i druczek o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia [...] r., skierowany do skarżącej. Ponadto w piśmie przewodnim z dnia 30 maja 2018 r. skarżąca oświadczyła, że w miejscu jej zamieszkania zameldowana jest tylko ona razem ze swoim mężem, a kredyt zaciągnięty przez skarżącą jest kredytem hipotecznym, który jest obecnie windykowany przez komornika. Jednocześnie koszty utrzymania wynoszą około 1.000 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku A. B., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Strona nie zdołała wykazać, że spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Skarżąca stwierdziła, że ma problemy zdrowotne i fakt ten wykazała. Należy jednak stwierdzić, że stan zdrowia wnioskodawcy nie stanowi samoistnej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z kolei skarżąca nie zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia 18 maja 2018 r. – wiele materiałów źródłowych nie zostało dołączonych do akt sprawy. W ich miejsce rozpoznający wniosek dysponuje jedynie oświadczeniami wnioskodawcy. Podkreślić należy, że oświadczenia te powinny być potwierdzone stosownymi dokumentami, których brak w aktach sprawy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej analizy aktualnej kondycji finansowej wnioskodawcy. W pierwszej kolejności należy porównać dochody wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy i wydatki w tym gospodarstwie. Analiza obejmuje oświadczenia strony oraz materiał źródłowy, który te oświadczenia uprawdopodabnia. Materiał źródłowy powinien wyjaśniać w sposób przejrzysty i nie budzący wątpliwości aktualną kondycję finansową wnioskodawcy. Tymczasem w przedmiotowej sprawie strona nie wyjaśniła w sposób dostateczny swojego stanu majątkowego. Co więcej w sprawie tej występują istotne wątpliwości. Strona wykazała jedynie wysokość świadczenia emerytalnego pobieranego przez jej męża oraz wykazała, że toczy się aktualnie przeciwko niej postępowanie egzekucyjne (egzekucja z nieruchomości). Brak jest jednak, wbrew wezwaniu referendarza sądowego, informacji na jakich zasadach zaciągnięty został kredyt hipoteczny – czy rzeczywiście jego przedmiotem jest mieszkanie zajmowane aktualnie przez skarżącą i jej męża (czy rzeczywiście kredyt ten służy zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych skarżącej). Strona nie wykazała również jakie są koszty bieżącego utrzymania jej gospodarstwa domowego (czynsz za mieszkanie, opłaty za poszczególne media). Strona nie wskazała, aby posiadała jakiekolwiek zaległości płatnicze. Nie stwierdziła, że korzysta z pomocy osób trzecich, czy też zaciąga jakiekolwiek zobowiązania od osób trzecich na bieżące utrzymanie. Skarżąca nawet nie oszacowała jakie są konkretne wydatki na poszczególne media, ile wynosi czynsz. Nie wskazała również, czy korzysta z czyjejkolwiek pomocy finansowej, czy rzeczowej. Strona wykazała, że dochód jej wspólnego gospodarstwa zamyka się aktualnie w kwocie 802 zł, natomiast wydatki na mieszkanie wynoszą, wg jej oświadczenia, około 1.000 zł. Z tego wynika, że kwota 1.000 zł nie obejmuje wydatków na zakup żywności, środki czystości, odzież, czy też leki. Należy więc stwierdzić, że dochód gospodarstwa domowego wykazany przez skarżącą w żaden sposób nie bilansuje się z ponoszonymi przez nią wydatkami – wszak oprócz wydatków na mieszkanie w kwocie około 1.000 zł miesięcznie strona ponosi inne wydatki (np. na zakup żywności) przy dochodzie w kwocie 802 zł netto na miesiąc. W tej sytuacji rodzi się pytanie, skąd skarżąca czerpie środki finansowe "do życia", innymi słowy "z czego żyje". Kwestia ta nie została w żaden sposób wyjaśniona. W sposób wyraźny bowiem wydatki strony przekraczają deklarowany przez nią dochód jej gospodarstwa domowego. W efekcie w sprawie tej występują istotne luki w dokumentacji źródłowej stanu majątkowego skarżącej, które uniemożliwiają rozpoznającemu wniosek dokonanie rzetelnej analizy tego stanu. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.