III SA/Gl 2473/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 26 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] r. wpłynął do tutejszego Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy, który złożony został na druku urzędowego formularza PPPr. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że spółka jest w trudnej sytuacji finansowej i nie posiada jakichkolwiek towarów do zbytu. Jednocześnie wnioskująca spółka jest, wg swojego oświadczenia, uczestnikiem innych kosztownych postępowań, co powoduje niemożność uiszczenia wysokiej opłaty od wpisu i pozostałych kosztów sądowych w tej sprawie. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 500.000 zł, jednocześnie spółka w ogóle nie posiada żadnych środków trwałych, a wg bilansu, w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości (-) 180.525,16 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka nie posiada żadnego rachunku bankowego i w ogóle nie posiada żadnego majątku. Spółka oświadczyła w rubryce nr 10 formularza PPPr, że nie posada środków pieniężnych w swojej kasie, a jej rachunki bankowe są zajęte w trybie egzekucji administracyjnej do kwoty 2.149.208,15 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (bądź dokument wystawiony przez bank i potwierdzający fakt likwidacji rachunków bankowych) oraz raport kasowy spółki, obrazujący stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. W odpowiedzi na to wezwanie, do akt sprawy nadesłano: zeznanie podatkowe CIT – 8 za rok 2015; sprawozdanie finansowe za rok 2014; oraz szereg tytułów egzekucyjnych oraz zawiadomień o wszczęciu egzekucji – wszystkie wystawione w sierpniu 2014 r.; wezwanie do wykupienia weksla wystawione w K. w dniu [...] r. (na łączną kwotę 88.008,06 zł) oraz nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia [...] r. (zasądzający od pozwanej spółki i J. K. solidarnie kwotę 59.348,06 zł na rzecz powódki). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie dołączyła do akt sprawy kompletu dokumentów, o które była wzywana pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. Podkreślić należy, że wezwanie było sformułowane jasno i precyzyjnie. Z tego powodu nie jest zrozumiałe sformułowanie zawarte w końcowej części pisma przewodniego wnioskującej spółki z dnia [...] r., z "prośbą o możliwość uzupełnienia pozostałych dokumentów, w przypadku, gdyby nadesłane nie były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przyznanie spółce prawa pomocy". Faktem jest, że skarżąca spółka poniosła w 2015 r. stratę. Jej przychód w ostatnim roku podatkowym wyniósł bowiem 393.322,88 zł, a koszty uzyskania przychodu zamknęły się w kwocie 573.848,04 zł. W efekcie spółka poniosła stratę w kwocie (-)180.525,16 zł. Odnośnie poniesionej straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy automatycznie utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, bowiem można stwierdzić, że jest ona wynikiem wysokości ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Sprawozdanie finansowe obrazuje stan finansowy spółki na koniec 2014 r. – nie obrazuje więc jej aktualnej (ani nawet w przybliżeniu aktualnej) kondycji finansowej. Do akt nie nadesłano materiałów źródłowych, które w sposób jasny i wyraźny wskazałyby na to, czy spółka posiada środki umożliwiające jej poniesienie, chociaż w części, kosztów sądowych. Dokumentów tych nie nadesłano pomimo jasnego wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. Brak w aktach mianowicie deklaracji dotyczących podatku od towarów i usług (VAT-7) za sześć ostatnich miesięcy i raportu kasowego. Odnośnie deklaracji VAT-7 stwierdzić należy, że nie wskazują one na osiągane przez przedsiębiorcę przychody, czy też dochód, lecz obrazują jedynie generowany przez niego w toku działalności obrót. Jest to o tyle istotne, że pozwala na stwierdzenie, czy przedsiębiorca prowadzi aktywną działalność gospodarczą, czy funkcjonuje w obrocie gospodarczym. Brak w aktach tych deklaracji uniemożliwia stwierdzenie, czy spółka wykazuje obrót. O kondycji finansowej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w aspekcie jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych przesądzające i bezpośrednie znaczenie ma dostęp do tzw. "żywej gotówki". O zdolności do ponoszenia kosztów sądowych (bądź o jej braku) przesądza posiadanie przez przedsiębiorcę takiej gotówki, bądź też fakt jej nieposiadania. Co istotne, w przedmiotowej sprawie skarżąca spółka nie wykazała tego faktu. Pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. spółka nie nadesłała do akt sprawy raportu kasowego, ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Raport kasowy obrazuje stan gotówki podmiotu w jego kasie. Raport kasowy jest dokumentem, który kapitałowa spółka prawa handlowego ma obowiązek prowadzić (posiadać). Jeżeli rzeczywiście nie ma w kasie spółki środków pieniężnych, to właśnie raport kasowy obrazuje ten fakt w sposób wiarygodny i nie budzący jakichkolwiek wątpliwości. W tej sytuacji nie wystarcza jedynie samo oświadczenie przedsiębiorcy o braku środków w kasie spółki. Fakt ten powinien być wykazany właśnie tym dokumentem, którego brak w aktach sprawy. Istotnym mankamentem materiału źródłowego w tej sprawie jest również brak wyciągów z rachunków bankowych spółki. Do akt nadesłano cały szereg pism i zawiadomień o wszczęciu i prowadzeniu przeciwko spółce postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających, w tym o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych. Należy jednak podkreślić, że są to pisma z sierpnia 2014 r., czyli pisma sprzed ponad dwóch lat. Pisma te informują o tym, że w sierpniu 2014 r. wszczęte zostały odpowiednie postępowania. Brak jest natomiast jakichkolwiek danych odnośnie tego, czy toczą się te postępowania aktualnie, a jeżeli tak, to jaki jest stan egzekucji, i do jakich składników majątkowych skierowane są te postępowania. Brak w aktach bowiem materiałów, które wykazywałyby, zarówno stan rachunków bankowych spółki, jak również fakt, że te rachunki bankowe aktualnie są zajęte w toku postępowań egzekucyjnych. Jedynie same oświadczenia wnioskującego podmiotu, zawarte w rubryce nr 10 druku urzędowego formularza PPPr nie są wystarczające i nie mogą tym samym odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku. Brak bowiem, jak już wyżej stwierdzono, odpowiedniego materiału źródłowego potwierdzającego takie oświadczenie w postaci aktualnych wyciągów z rachunków bankowych. Dokumenty obrazujące wszczęcie postępowania egzekucyjnego zostały wydane ponad dwa lata temu – a fakt wszczęcia w tym czasie postępowania egzekucyjnego nie może być tożsamy z aktualnym brakiem jakichkolwiek środków pieniężnych. Tak więc nie zostały wyjaśnione istotne wątpliwości co do stanu żywej gotówki posiadanej przez wnioskodawcę. Brak jest bowiem raportu kasowego spółki, jak również brak w aktach wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych przez wnioskodawcę. W tym zakresie dysponujemy jedynie oświadczeniami wnioskującej spółki, które nie są poparte jakimkolwiek materiałem źródłowym. W efekcie brak materiału źródłowego do poczynienia stosownych ustaleń w tym zakresie, a w konsekwencji stwierdzenia, czy skarżąca rzeczywiście spełnia przesłankę skutkującą uwzględnieniem jej wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.