III SA/Gl 2484/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącą z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 5.721,00 zł skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku jego ponoszenia. Żądanie to rozszerzyła następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku podała zwolnienie z kosztów sądowych. W jego motywach wyjaśniła, że dysponuje skromnym dochodem w wysokości 676,08 zł netto. Środki te w całości przeznacza na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, które oszacowała na łączną kwotę 500,00 zł. Nie posiada żadnych oszczędności, ani składników majątku wymienionych w rubrykach nr 7.1-7.3 formularza. Wprawdzie zamieszkuje z T.B. , jednak nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Ponieważ T.B. jest osobą bezrobotną w jego utrzymaniu pomagają mu rodzice (vide: pismo z dnia 29 lutego 2016 r.). W uzupełnieniu podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłała: zaświadczenie o dochodach, PIT-11 za 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego, którego saldo dostępne w lutym 2016 r. wynosiło (-) 32,31 zł, natomiast w styczniu 2016 r. (-) 1.012.425,96 zł, a nadto rachunki za nc+ (189,90 zł) oraz energię elektryczną, gdzie wykazano nadpłatę w kwocie 580,95 zł. Pozostałe opłaty, tj. najem oraz ciepłą i zimną wodę według złożonych wyjaśnień pokrywa T.B.. Ponieważ jego dochód w ubiegłym roku podatkowym wynosił 5.985,00 zł, dlatego korzysta z pomocy rodziców, do których należy mieszkanie, w którym wspólnie zamieszkują (vide: oświadczenie z dnia 22 marca 2016 r.). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w cytowanym wyżej przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, która powinna wyjaśnić w sposób nie budzący żadnych wątpliwości swoją sytuację finansową i możliwości płatnicze. Instytucja prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy dlatego też może być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją racjonalne powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, LEX nr 393645). Dokonana w tym kontekście analiza stanu rodzinnego i majątkowego wnioskodawcy przemawia za uwzględnieniem zgłoszonego żądania ale tylko w części. Zauważyć bowiem należy, że choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego", to w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". Ponieważ z akt sprawy wynika, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z T. B., z którym partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, albowiem opłaty za nc+ i energię elektryczną pokrywa skarżąca, natomiast opłaty za wodę i najem T.B. Dodatkowo na jej rachunek bankowy T. B. dokonuje przelewów (vide: operacje zaksięgowane 8 lutego 2016 r.), przyjąć należało, wbrew złożonemu oświadczeniu (vide: rubryka nr 6 formularza), że skarżąca nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa domowego. Z dokumentów źródłowych, które nadesłano wynika bowiem, że jej miesięczne dochody za 2015 r. wynosiły 572,20 zł netto (vide: informacja PIT-11), natomiast obecnie jej wynagrodzenie w Spółce z o.o. "A" , gdzie zatrudniona jest na czas nieokreślony, kształtuje się następująco: 601,56 zł (grudzień), 606,55 zł (styczeń) i 42,56 zł (luty). Co istotne na rachunek bankowy zakład pracy przelewa jej tylko część wynagrodzenia, gdyż pozostała część wypłacana jest w gotówce. Z kolei roczne dochody T. B., zatrudnionego w tej samej firmie, wynosiły 5.985,00 zł (vide: PIT-11). W chwili obecnej - jak podano w piśmie z dnia 29 lutego 2016 r. – T. B. jest osobą bezrobotną. Wprawdzie okoliczność ta nie została w żaden sposób potwierdzona, albowiem stosowne zaświadczenie wystawione przez urząd pracy oraz zakład ubezpieczeń społecznych nie zostały nadesłane, podobnie jak wyciąg z posiadanego przez T. B. rachunku bankowego, z którego dokonuje on przelewów na konto skarżącej, niemniej jednak mając na uwadze należny wpis od skargi, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 5.721,00 zł, a wynagrodzenie skarżącej w miesiącu lutym zmniejszyło się z kwoty 606,55 zł do kwoty 42,56 zł złożony wniosek należało uwzględnić, ale tylko w części. Stosownie bowiem do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat może polegać na zwolnieniu od poniesienia jednej z nich, ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. A ponieważ 31 marca 2016 r. w sprawie o sygn. III SA/Gl 2156/15 w analogicznym stanie faktycznym zwolniono skarżącą jedynie z wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie jej wniosek został oddalony. Dlatego też mając na uwadze powyższe, w tym konstytucyjne prawo strony do sądu - rozpoznający sprawę - uznał, iż niezbędne jest przyznanie skarżącej prawa pomocy jedynie w zakresie należnego wpisu sądowego, którego uiszczenie leży w chwili obecnej poza zasięgiem jej możliwości finansowych. Jeśli natomiast chodzi o dalsze zwolnienie wnioskodawcy od pozostałych opłat sądowych i wydatków to jest ono na tym etapie postępowania przedwczesne. Zdolność wnioskodawcy do pokrycia innych, następczych i ewentualnych kosztów sądowych będzie bowiem można ocenić w odniesieniu do występującej w przyszłym czasie sytuacji materialnej, która może przecież ulec poprawie. W tym stanie sprawy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.