III SA/Gl 250/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. J. (J.) na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie potrącenia kwot ze świadczenia emerytalnego postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 2 lutego 2026 r. Z. J. (dalej: strona, skarżący) złożył skargę na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ administracji, ZUS) w przedmiocie potrącenia kwot ze świadczenia emerytalnego. Wskazał, że organ administracji potrącił mu łącznie kwotę 9.105,64 zł z jego świadczenia emerytalnego (20 grudnia 2025 r., 20 stycznia 2026 r.) bez uprzedniego skutecznego doręczenia decyzji czy dokumentów stanowiących podstawę potrąceń, jednocześnie posiadając wiedzę o tym, że skarżący jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto wskazał, że jest prowadzona intensywna korespondencja kwestionująca zasadność potrąceń. W odpowiedzi na skargę z 23 lutego 2026 r. organ administracji wniósł o odrzucenie skargi jako nie mieszczącej się w zakresie kognicji sądu administracyjnego. Pismem z 2 kwietnia 2026 r. skarżący odniósł się do odpowiedzi organu administracji na skargę, wnosząc o nieuwzględnienie stanowiska organu o odrzuceniu skargi. Podkreślił, że sąd powinien ocenić rzeczywisty charakter skargi, działanie strony bez profesjonalnego pełnomocnika, zawiłość sprawy. Celem skarżącego było uzyskanie sądowej ochrony przed stanem, w którym organ przez dłuższy czas nie usuwa naruszenia praw majątkowych i nie doprowadza do skutecznego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia jego żądań. Wskazał na gwarancje zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) dotyczące prawa do sądu i zamykania drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jak wynika z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), a wobec tego, sprawa musi mieć charakter administracyjnopubliczny i mieścić się w katalogu ujętym w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143), dalej p.p.s.a., lub być taką, o której mowa w § 3 tego artykułu (przewidziana do kontroli przez przepisy szczególne i na zasadach w nich przewidzianych). Stosownie zatem do art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują określone tam środki. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że jej przedmiotem jest czynność organu administracji polegająca na potrąceniach kwot ze świadczenia emerytalnego. W tym miejscu wymaga wyjaśnienia, że okoliczność, iż konkretne działanie podejmuje organ administracji publicznej (w niniejszej sprawie ZUS) nie przesądza jeszcze o właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania skargi na jego działanie lub bezczynność czy przewlekłość postępowania. Kontroli sądu administracyjnego została bowiem poddana wyłącznie działalność organów administracji publicznej realizowana w ramach tzw. władztwa administracyjnego, do której nie można zaliczyć działalności ZUS polegającej na potrącaniu kwot ze świadczenia emerytalnego czy też bezczynność organu administracji polegająca na braku merytorycznego i skutecznego załatwienia żądań strony (o ewentualność takiego podejścia do przedmiotu sprawy skarżący sam wnosił w piśmie z 2 kwietnia 2026 r.). Przedmiot bowiem inicjowanej sprawy w całości dotyczy postępowania przed sądem powszechnym (zob. np. postanowienia: WSA w Gliwicach z 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SAB/Gl 171/26 i z 10 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gl 448/23; WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Po 39/26; WSA w Bydgoszczy z 16 lutego 2026 r., sygn. akt I SAB/Bd 1/26; WSA we Wrocławiu z 26 stycznia 2026 r., sygn. akt III SAB/Wr 40/25; WSA we Wrocławiu z 9 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SAB/Gl 74/14; NSA z 28 stycznia 2026 r., sygn. akt I GSK 1794/25). Sąd wyjaśnia końcowo, że zgodnie z art. 83 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2026, poz. 199), dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 1a) ustalania płatnika składek, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Oznacza to dobitnie, iż stronie skarżącej nie przysługuje skuteczna skarga na czynność, a także skarga na bezczynność (przewlekłość postępowania) ZUS do sądu administracyjnego. Właściwym sądem do prowadzenia postępowania w takim przypadku jest sąd powszechny. Tym samym to skarżący, nie zgadzając się z działaniami organu administracji, wnosi skargę do sądu powszechnego, a nie do sądu administracyjnego. Konkludując zatem stwierdzić należy, że będące przedmiotem skargi potrącenia kwot ze świadczenia emerytalnego dokonane przez ZUS pozostają poza kognicją sądów administracyjnych i nie może to być przedmiotem oceny przez sąd administracyjny. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za niedopuszczalną i odrzucił, o czym orzekł w sentencji postanowienia.