III SA/Gl 2532/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 30 listopada 2010 r. skarżący domagał się zwolnienia z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Powyższy rozszerzył następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres swojego żądania wskazał zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. W jego uzasadnieniu podał, iż od [...] r. odbywa karę pozbawienia wolności. Początkowo przebywał w Areszcie Śledczym w B., a obecnie w Zakładzie Karnym w S., gdzie nie pracuje, nie otrzymuje emerytury lub renty ani też nie posiada żadnych oszczędności. Rodzina i bliscy nie pomagają mu finansowo, jako że syn jest uczniem szkoły średniej i nigdzie nie pracuje. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia 5 stycznia 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez administrację Zakładu Karnego potwierdzającego, iż nie posiada on żadnych środków pieniężnych w depozycie oraz że nie wykonuje podczas pobytu w tym Zakładzie pracy zarobkowej. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono w dniu 18 stycznia 2011 r. Do dnia dzisiejszego pozostało ono bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia A.R. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich sytuacja finansowa i możliwości płatnicze. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skierowane do A.R. wezwanie z dnia 5 stycznia 2011 r. do dnia dzisiejszego nie zostało wykonane, stąd weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa. Sam fakt, iż skarżący osadzony został w Zakładzie Karnym nie może bowiem stanowić wystarczającej podstawy do uwzględnienia złożonego wniosku. Niezbędne jest jeszcze wykazanie, że nie posiada on żadnych możliwości zdobycia środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania. Ponieważ stosowne dokumenty źródłowe w tym zakresie nie zostały nadesłane nie można było w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy została spełniona. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku, jako że orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nie jest możliwe ani dopuszczalne. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.