III SA/Gl 2580/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...]r. dołączonym do wniesionej skargi, skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego uzasadnieniu podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i małoletnim synem. Jedynym źródłem utrzymania całej rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącego w kwocie ok. 1.000,00 zł, jako że prowadzona przez niego i żonę działalność gospodarcza nie przynosi dochodu, a jedynie straty. Ponadto oboje z żoną nie posiadają żadnych składników majątku w postaci oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] r. wezwano pełnomocnika J.L. do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez: - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania mieszkania wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon itp.; - przedłożenie odpisów lub kserokopii składanych w ciągu ostatnich trzech miesięcy w związku z prowadzoną przez skarżącego i jego żonę działalnością gospodarczą deklaracji VAT, a także prowadzonych za wskazany okres ksiąg handlowych bądź podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji środków trwałych; - nadesłanie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) obrazujących operacje dokonywane na kontach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego przez skarżącego i jego żonę za 2009 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w 2009 r. dochodu lub wysokości poniesionej straty; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy; - udokumentowanie kserokopią stosownego aktu notarialnego, umową najmu bądź przydziałem do mieszkania do kogo należy lokal położony przy ul. [...] w K. oraz jaka jest jego powierzchnia. Do dnia dzisiejszego wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby nie był w stanie ich ponieść. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie kierowane do pełnomocnika strony skarżącej wezwanie z dnia [...] r. do dnia dzisiejszego nie zostało wykonane, stąd weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat, skoro brak było informacji o ponoszonych z tytułu koniecznego utrzymania wydatkach. Wobec powyższego przyjąć należało, iż J.L. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku, jako że orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nie jest możliwe ani dopuszczalne. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.