III SA/Gl 259/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Brandys – Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2018 r. A.O. pismem z dnia 24 stycznia 2017 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2017 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania Stronie skarżącej prawa pomocy obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100.000 zł A.O. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku, zawartego na druku urzędowego formularza PPF, oświadczył, że jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku poszukuje pracy, albowiem Spółka z o.o. A, w której posiada udziały o wartości 10.000,00 zł nie prowadzi działalności gospodarczej. Korzysta zatem z pomocy rodziców oraz siostry, w mieszkaniu której aktualnie jest zameldowany, albowiem zobowiązany jest do płacenia alimentów na rzecz trójki małoletnich dzieci, które wynoszą łącznie 850,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: zaświadczenie o zarejestrowaniu skarżącego w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, wyciągi z rachunków bankowych, do których skierowana została egzekucja przez ZUS w S. i Urząd Skarbowy w B., wydruk z CEIDG potwierdzający wykreślenie skarżącego z rejestru ewidencji działalności gospodarczej, informacje o podstawach i składkach ZUS za rok 2017, aktualny odpis z KRS Spółki A oraz umowę zbycia udziałów Spółki z o.o. B. Pismem z dnia 28 listopada 2017 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - wyjaśnienie czy siostra zamieszkuje wspólnie ze Stroną skarżącą, jeżeli tak należy podać wysokość osiąganych przez siostrę dochodów oraz ponoszonych wydatków, a nadto wielkość posiadanego przez siostrę majątku; - wyjaśnienie do kogo należy mieszkanie przy ul. [...] w B. i na jakich zasadach A.O. z niego korzysta, jaka jest jego powierzchnia i kto pokrywa koszty jego utrzymania i w jakiej wysokości; - przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących jaki jest stan cywilny Strony skarżącej (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim należy przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe obrazujące wysokość miesięcznie osiąganych przez żonę skarżącego dochodów ze wskazaniem źródeł, z których te są otrzymywane, a nadto posiadanych przez żonę skarżącego składników majątku, natomiast w przypadku rozwiązania małżeństwa należy nadesłać stosowne orzeczenie wydane w tym przedmiocie); - przedłożenie odpisu lub uwierzytelnionej kserokopii złożonego przez A. O. za 2016 r. zeznania podatkowego; - nadesłanie aktualnych wyciągów bądź wydruków ze wszystkich posiadanych przez A.O. rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia wystawionego przez PUP potwierdzającego, iż skarżący figuruje w rejestrze osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, a nadto zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż od stycznia bieżącego roku do nadal nie były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - nadesłanie oświadczeń członków rodziny w przedmiocie udzielanej A.O. pomocy finansowej ze wskazaniem jej wysokości; - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających, iż skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci, a nadto wskazujących na posiadane z tego tytułu zadłużenie; - nadesłanie aktualnego odpisu z KRS dotyczącego Sp. z o.o. A oraz B Sp. z o.o., a nadto dokumentów księgowych Sp. z o.o. A to jest bilansu za 2016 r. wraz z rachunkiem zysków i strat oraz zeznaniem podatkowym za 2016 r. Opisane wezwanie zawierało informację, iż odpowiedzi na nie oczekuje się w terminie 7 dni, a niezastosowanie się do tego wezwania w tym terminie, może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami zwanej dalej p.p.s.a.). A.O. w zakreślonym terminie przedłożył część wymaganej dokumentacji. W piśmie z 20 grudnia 2017 r. wyjaśniono, że skarżący aktualnie nie posiada miejsca stałego pobytu, jak również meldunku zarówno stałego jak i czasowego. Mieszkanie przy ul. [...] przekazał byłej małżonce, a swoje potrzeby mieszkaniowe zaspokaja korzystając z gościnności znajomych lub rodziców, gdyż mieszkanie należące do siostry, w którym dotychczas przebywał zostało zbyte. Określenie rozmiaru pomocy udzielanej mu przez rodziców i siostrę nie jest możliwe, albowiem pomoc ta uzależniona jest od bieżących potrzeb i sytuacji w której się znajduje. Ponieważ nie dysponuje wyrokami ustalającymi wysokość alimentów na rzecz syna i młodszej córki nie jest w stanie dokumentów tych nadesłać. Natomiast wysokość alimentów na rzecz starszej córki została ustalona w wyroku rozwodowym. Skarżący stosowne dokumenty w tym przedmiocie wraz z zaświadczeniem o stanie cywilnym i inne wymienione w wezwaniu z 28 listopada 2017 r. zobowiązał się nadesłać w terminie późniejszym. Referendarz sądowy zarządzeniem z 28 grudnia 2017 r. przedłużył skarżącemu o siedem dni termin do uzupełnienia zawartych w treści formularza danych, jednak wymagane dokumenty nie zostały w terminie przedłożone. Referendarz sądowy postanowieniem z 24 stycznia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że nie zachodzą przesłanki do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy A. O. z 7 czerwca 2017 r., a skarżący nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem uchylił się od przedstawienia wszystkich informacji na temat sytuacji rodzinnej i finansowej, w której się znajduje. Referendarz podkreślił, że sytuacja w której wnioskodawca uchyla się od przedstawiania informacji na temat swojej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy. Na poparcie swojego stanowiska przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych. Od powyższego orzeczenia A.O. reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata A.M. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Pełnomocnik skarżącego podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek A.O. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych błędnie uznał, że nie zostały wykazane przesłanki dla zwolnienia Skarżącego z obowiązku poniesienia kosztów postępowania, albowiem przedłożono szereg dokumentów źródłowych, a informacje zawarte w formularzu uległy zmianie. Pełnomocnik Strony zaakcentował, iż podjęta wobec A.O. egzekucja została umorzona z uwagi na jej bezskuteczność. Do sprzeciwu dołączono kserokopię postanowienia o sprawie umorzenia postepowania egzekucyjnego z 29 grudnia 2017 r. oraz aktualizację zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, nie przedłożono jednak dokumentów wymienionych w wezwaniu z 28 listopada 2017 r. do których przedłożenia Skarżący zobowiązał się nadesłać w terminie późniejszym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 tekst jedn. ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że A.O. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. powinien wykazać, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd w pełni podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego zawarte w postanowieniu z dnia 24 stycznia 2018 r., albowiem A.O. nie przedstawił w pełni swojej sytuacji finansowej, jak i rodzinnej , pomimo wezwania do przedłożenie dokumentów źródłowych w tym zakresie, co skutkowało brakiem przesłanek do zmiany postanowienia z 7 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Odnosząc się od wniosku skarżącego o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sadowych, wskazać należy, iż to na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i brak przedłożenia przez Stronę skarżącą całości dokumentacji źródłowej do której przedłożenia została zobowiązana wezwaniem z 28 listopada 2017 r., szczególnie w zakresie w zakresie poświadczenia stanu cywilnego skarżącego, wysokości alimentów do których uiszczania jest zobowiązany, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego odpowiada prawu, gdyż A.O. nie wykazał w sposób dostateczny swojej sytuacji finansowej, przez co uniemożliwił ocenę czy znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sytuacja finansowa skarżącego nie została również przedstawiona w sprzeciwie z 21 lutego 2018 r. Brak wymaganej dokumentacji źródłowej w rozpatrywanej sprawie wyklucza kompleksową analizę sytuacji finansowej skarżącego i jego gospodarstwa domowego. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu starszy referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącego, słusznie przyjmując, że podane informacje jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku i zmianę postanowienia o odmowie przyznania A.O. prawa pomocy z 7 czerwca 2017 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.