III SA/Gl 263/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędzia WSA Adam Nita (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę. Zaskarżoną decyzja z [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej Organem Odwoławczym lub Organem II instancji) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w K. (w dalszej części uzasadnienie określanego mianem Organu I instancji) z [...]r., nr [...]. W tym nieostatecznym rozstrzygnięciu Organu I instancji, M.Z. (zwany dalej Stroną lub Skarżącym) został obciążony karą pieniężną w wysokości [...]zł. z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Orzeczenie Organu odwoławczego zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Miała ona miejsce w lokalu Bar "A", znajdującym się w M. przy ul. [...]. Kontrolujący ustalili, że dysponentem tego pomieszczenia był Skarżący, prowadzący tam działalność gospodarczą. W lokalu znajdowały się cztery automaty do gier o nazwach: HOT SPOT bez numeru (3 szt.) i EMOTION GAMES bez numeru (1 szt.). Były one podłączone do prądu i gotowe do prowadzenia gier. Na wspomnianych urządzenia nie znajdowały się natomiast żadne oznaczenia, pozwalające zidentyfikować ich właściciela. Kontrolującym nie okazano dokumentów wymaganych dla prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na organizowaniu gier na automatach, a urządzenia nie miały poświadczeń rejestracji. Ponadto nie została przedstawione umowa najmu lokalu, a także dokumenty stwierdzające, kto jest właścicielem kontrolowanych urządzeń. Funkcjonariusze celni przeprowadzili gry testowe na automatach. Ich przebieg został utrwalony poprzez dokonanie nagrania kamerą cyfrową. Eksperyment ten pozwolił na ustalenie, że gry prowadzone na urządzeniach komputerowych mają charakter komercyjny (udział w grze jest odpłatny) i zawierają element losowości. Jednocześnie stwierdzono, że gry na wspomnianych maszynach pozwalają na uzyskanie wygranych rzeczowych w postaci punktów kredytowych, za które można było rozegrać kolejne gry, bez konieczności ponownego kredytowania automatów pieniędzmi. W konsekwencji, Organ I instancji wszczął wobec Strony postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na trzech automatach poza kasynem gry. W trakcie tej procedury, zwrócono się do Skarżącego o przedłożenie umowy najmu lokalu, aktualnej w dniu kontroli wraz z wykazem automatów oraz o wskazanie kto jest właścicielem, czy dysponentem zatrzymanych automatów. Ponadto, Naczelnik Urzędu Celnego wystąpił do Strony o przedstawienia dokumentów potwierdzających ten fakt oraz o wskazanie danych osobowych (adres, PESEL, NIP) R.J., określanego przez nią jako właściciel automatów zatrzymanych w kontrolowanym lokalu. W odpowiedzi na to pismo, Skarżący poinformował, że automaty należały do R. J., ale nie dysponuje on umową najmu zawartą z tym podmiotem, nie zna danych osobowych R.J. oraz nie dysponuję dokumentami dotyczącymi automatów. Opierając się na przedstawionych okolicznościach, Organ I instancji wydał decyzję, mocą której nałożył na Stronę karę pieniężną w wysokości [...] zł. z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W odwołaniu od wspomnianej decyzji nieostatecznej, Skarżący wniósł o jej uchylenie w całości. Jednocześnie, zarzucił on zaskarżonemu aktowi administracyjnemu: 1) naruszenie art.133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015r.poz.613 z późn.zm.) w zw. z art.89 ust. 2 pkt 2, art. 89 ust.2 pkt 2 oraz art.91 ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz.471 z późn.zm.) – polegające na wymierzeniu kary pieniężnej podmiotowi niebędącemu urządzającym gry hazardowe w rozumieniu art. 89 ust. l pkt 2 ustawy o grach hazardowych; 2) naruszenie art.121 § 1 i art.122, art.124, art.187 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art.89 ust. 1 pkt 2 oraz art.91 ustawy o grach hazardowych poprzez: - niepodjęcie przez organy celne wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy co doprowadziło do błędnego ustalenia, że Strona jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy będąc najemcą lokalu następnie podnajmował go Panu R.J., który zajmował się urządzaniem gier. Sam Skarżący nie trudnił się zaś organizowaniem gier, objaśnianiem ich zasad oraz obsługiwaniem samych urządzeń; - brak podjęcia czynności dowodowych mających na celu wykazanie czy Strona aktywnie uczestniczyła w procesie organizowania nielegalnych gier hazardowych; 3) naruszenie art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej w związku z art. 91 ustawy o grach hazardowych, polegające na braku właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w szczególności poprzez nieuzasadnione pominiecie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji kwestii wskazania przez Stronę w toku postępowania osoby najmującej od niej lokal i będącej zarazem właścicielem automatów do gry – R.J.; 4) naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych - poprzez jego błędną wykładnię skutkującą bezpodstawnym uznaniem, iż Skarżący "urządzał gry na automatach poza kasynami gry", podczas gdy jedynie wynajmował on powierzchnię użytkową podmiotowi urządzającemu gry na automatach, nie podejmując jakiejkolwiek aktywności w związku z urządzaniem gier; 5) błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art.89 ust. 1 pkt 2 i ust.2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w zw. z art. 14 ust. 1 i 6 ust. 1 ustawy o grach hazardowych - poprzez bezpodstawne uznanie, iż zachodzą przesłanki do wymierzenia kary z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, podczas gdy zgodnie z art. 4 przepisów przejściowych do ustawy z dnia 12 czerwca 2015r. o zmianie ustawy o grach hazardowych (Dz.U. 2015, poz.1201), która weszła w życie 3 września 2015 r., działalność w zakresie gier na automatach nie jest działalnością o charakterze zabronionym, skoro do 1 lipca 2016 r. możliwe jest dostosowanie się przez podmioty prowadzące tę działalność do wymogów stawianych ustawą o grach hazardowych w nowym brzmieniu. Organ odwoławczy utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy. W jego przekonaniu, przeprowadzone w sprawie dowody pozwoliły na ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, jaki był charakter gier prowadzonych na urządzeniach znajdujących się w lokalu będącym w dyspozycji Skarżącego – wykazano, że są to automaty do gry, a urządzane na nich gry są losowe i maja charakter komercyjny. Jednocześnie, jak to ujęto, Strona nie potrafiła sprecyzować i wskazać dysponenta tych urządzeń, organizującego gry. Dodatkowo, nie posiadała ona koncesji na prowadzenie kasyna (wiadomość znana organom celnym z urzędu). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyraził też przekonanie, że norma prawna zawarta w art. 89 ustawy o grach hazardowych nie stanowi przepisu technicznego w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego. Dzieje się tak, ponieważ z racji materii regulowanej w tym unormowaniu (kwestie odpowiedzialności finansowej za działanie niezgodne z przepisami ustawy) nie jest możliwe wprowadzenie istotnych warunków mających wpływ na – jak to ujęto - właściwości czy też sprzedaż produktu, jakim jest automat o niskich wygranych. Uzasadniając swoje zapatrywanie, Organ odwoławczy powołał orzecznictwo sądów polskich, Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W tym katalogu, szczególne znaczenie ma uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16 o następującej treści: 1. Art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015r. poz. 612, ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L 204, s. 37 ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy. 2. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.). Z kolei, odnosząc się do przedstawionej przez Stronę interpretacji i zakresu obowiązywania art. 4 ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych (Dz. U. z 2015r., poz. 1201), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że przepisy przejściowe ustawy zmieniającej ustawę o grach hazardowych dotyczą jedynie podmiotów, które w dniu wejścia w życie wspomnianej ustawy, tj. [...] r. prowadziły legalnie działalność z zakresu gier hazardowych, na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia. Tymczasem, w dacie kontroli ([...] r.) Skarżący nie prowadził działalności w oparciu o koncesję lub zezwolenie, gdyż takowych nie posiadał. W konsekwencji, art. 4 ustawy nowelizującej nie reguluje jego uprawnień, to zaś czyni podniesiony zarzut nieskutecznym. Jednocześnie wskazano, że ustawa o zmianie ustawy o grach hazardowych była notyfikowana Komisji Europejskiej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji. Ponadto, wystąpiła ona o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania Jednocześnie, Skarżący zarzucił decyzji ostatecznej – jak to ujął - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, poprzez jego błędną wykładnię skutkującą bezpodstawnym uznaniem, że Strona urządzała gry na automatach poza kasynami gry, podczas gdy nie była ona właścicielem zabezpieczonych automatów do gry, a także nie organizowała na nich gier, podnajmując jedynie lokal organizującemu – R.J. W konsekwencji, w przekonaniu Skarżącego, doszło do skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie; 2) art. 121 § 1 i art. 122, art. 124, art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 ustawy o grach hazardowych poprzez: -) niepodjęcie przez organ wydający decyzję wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do błędnego ustalenia że to Skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy podnajmował on lokal R. J., który urządzał gry. Z kolei Strona nie uczestniczyła w organizowaniu gier, nie objaśniała ich zasad, nie obsługiwała urządzeń; -) brak podjęcia czynności dowodowych mających na celu wykazanie czy Skarżący aktywnie uczestniczył w procesie organizowania nielegalnych gier hazardowych. W odpowiedzi, na skargę, Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie, podtrzymał on swoje dotychczasowe stanowisko co do tego, że to Strona urządzała gry na automatach, a nałożenie na nią kary w kwocie [...]zł. było zgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, ponieważ decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej ma uzasadnienie normatywne, a Skarżący urzeczywistnił stan faktyczny uzasadniający nałożenie na niego sankcji administracyjnej za niezgodne z prawem urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Zagadnieniem spornym w relacji pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego, będącym konsekwencja takiej, a nie innej treści skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego były wnioski wyprowadzone ze stanu faktycznego zaistniałego w sprawie przez organy administracyjne obydwu instancji. Zastrzeżenia Skarżącego wzbudziło bowiem przypisanie mu zarówno przez Naczelnika Urzędu Celnego, jak i przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej roli podmiotu urządzającego gry na automatach znajdujących się w lokalu będącym w jego dyspozycji. Tymczasem, w ocenie Strony jej aktywność sprowadzała się do podnajęcia R.J. powierzchni lokalu, na której ten umieścił trzy urządzenia do gier. Do tego sprowadzała się istota wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. Należy wskazać na to, że nie ulega wątpliwości, iż to Skarżący był dysponentem lokalu, w którym zostały umieszczone automaty do gier. Zresztą, on sam temu nie zaprzecza. Powstaje natomiast pytanie, czy organy obydwu instancji słusznie przypisały mu organizowanie gier, w sytuacji gdy wskazywał on na R. J. jako na właściciela urządzeń. Rozważając te kwestie należy zauważyć, że z mocy art. 91 ustawy o grach hazardowych, do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na urządzającego nielegalna grę ma charakter inkwizycyjny, a nie kontradyktoryjny (por. art. 122 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). W konsekwencji, to na organie administracyjnym ciąży powinność ustalenia prawdy obiektywnej. Aktywność w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej jest zaś prawem, a nie obowiązkiem strony. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez Organ I instancji, automaty znalezione w lokalu Skarżącego nie były oznaczone naklejkami, czy tabliczkami wskazującymi na właściciela tych urządzeń. Z kolei, Strona podniosła twierdzenia, że właścicielem automatów i podnajemcą powierzchni w lokalu najmowanym przez Stronę był R.J. Na wezwanie Naczelnika Urzędu Celnego Skarżący nie była ona jednak w stanie okazać umowy najmu (podnajmu) łączącej ją z tym podmiotem. Ponadto, Skarżący nie przedstawił Organowi I instancji danych pozwalających na identyfikację swojego kontrahenta. W przekonaniu Sądu, zwrócenie się przez Naczelnika Urzędu Celnego do Strony o udostępnienie umowy najmu oraz o przedstawienie danych podnajemcy lokalu sprawia, że podmiot ten dążył do ustalenia prawdy obiektywnej (prawdy materialnej). Wobec twierdzenia Skarżącego, że właścicielem automatów był R.J., nie było bowiem innej możliwości weryfikacji tej informacji niż zwrócenie się do Strony o dostarczenie stosownych dokumentów, tak aby następnie skierować się do kontrahenta Skarżącego. W przekonaniu Sądu, kierując się zasadami doświadczenia życiowego, nie sposób przyjąć, że strona umowy cywilnoprawnej pozostająca ze swoim partnerem gospodarczym w stosunku najmu nie tylko nie dysponuje umową potwierdzającą tę okoliczność, ale i nic nie wie o swoim kontrahencie – nie zna jego Numeru Identyfikacji Podatkowej albo numeru PESEL, a także nie dysponuje danymi niezbędnymi do kontaktowania się z nim (adresem, czy numerem telefonu). Jest to tym bardziej dziwne, że w przypadku wystawiania klientowi faktury dokumentującej świadczoną usługę najmu, w treści tego szczególnego rodzaju rachunku należało umieścić Numer Identyfikacji Podatkowej nabywcy. Dlatego, w przekonaniu Sądu, Organ I instancji, a w ślad za nim, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po przeprowadzeniu w tym zakresie postępowania dowodowego mieli uzasadnione podstawy do przyjęcia, że skoro Skarżący nie wskazuje danych podnajemcy i nie przedstawia stosownej umowy kształtującej stosunek zobowiązaniowy, to tego podnajemcy po prostu nie ma. Skoro zaś nie było innych dowodów wskazujących na to że własność automatów przysługuje innej osobie (na urządzeniach tych nie było oznaczeń), a włączone i gotowe do użycia automaty do gry znajdowały się w lokalu pozostającym w dyspozycji Skarżącego, racjonalne było przyjęcie, że to on właśnie jest właścicielem automatów i urządza na nich gry. Z tych powodów, nie sposób znaleźć uzasadnienia dla żadnego z trzech zarzutów sformułowanych w skardze Strony. Organ podjął bowiem działania nakierowane na ustalenie podmiotu urządzającego gry. Te zaś doprowadziły do stwierdzenia, że wspomnianą działalnością zajmował się Skarżący. Ze względów, o których wcześniej już była mowa, Sąd podziela to zapatrywanie. Ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, nie będąc związanym granicami skargi należy podkreślić, że kontrolowany akt administracyjny jest zgodny z prawem – zarówno unijnym, jak i krajowym. Przesądza o tym wcześniej już wspominana uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r. podjęta w sprawie o sygn. II GPS 1/16. Została ona wydana w oparciu o art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecne miejsce publikacji tekstu jednolitego - Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 - zwana dalej p.p.s.a.). W powołanej, abstrakcyjnej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego jednoznacznie rozstrzygnięto wątpliwości dotyczące stosowania ustawy o grach hazardowych i nakładania kar pieniężnych za urządzanie gier hazardowych poza kasynem gry, a z mocy art. 269 § 1 p.p.s.a. Sąd rozpoznający skargę jest związany zapatrywaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Warto ponadto zauważyć, iż w wyroku z 11 marca 2015 r., sygn. akt P 4/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że notyfikacja tzw. przepisów technicznych, o której mowa w dyrektywie 98/34/WE oraz w rozporządzeniu w sprawie notyfikacji nie stanowi elementu konstytucyjnego trybu ustawodawczego i stwierdził, że art. 14 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych są zgodne z art. 2 w związku z art. 7 oraz z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Dodać też należy, że 5 listopada 2014 r. (a więc przed datą kontroli) Polska notyfikowała Komisji Europejskiej projekt ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych (numer powiadomienia [...]). Projekt obejmował także przepis art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, który w projekcie ustawy przekazanym Komisji otrzymał brzmienie: "Urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry pokera, gier w kości oraz gier na automatach jest dozwolone wyłącznie w kasynach gry na zasadach i warunkach określonych w zatwierdzonym regulaminie i udzielonej koncesji lub udzielonym zezwoleniu, a także wynikających z przepisów ustawy". W znowelizowanym art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych utrzymano zakaz urządzania gier na automatach poza kasynami gry. Jednocześnie z dokumentów dotyczących procedury notyfikacji wynika, że Komisja Europejska nie dopatrzyła się w tej regulacji zagrożenia dla swobodnego przepływu towarów, swobody świadczenia usług lub swobody przedsiębiorczości i nie zakwestionowała proponowanego przepisu jako mogącego stwarzać bariery w wymianie handlowej między państwami członkowskimi. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że doszło do prawidłowej notyfikacji. Dlatego, z wszystkich przedstawionych względów, Sąd uznał skargę za bezzasadną i oddalił ją, na podstawie art. 151 p.p.s.a.