III SA/Gl 2646/10

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: 1. zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej ponad kwotę [...] zł (słownie: [...]); 2. oddalić wniosek w pozostałej części. Pismem z [...] r. M. M. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 23 lutego 2011 r. odmawiającego mu przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu [...] r. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z 23 lutego 2011 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zgodnie z art. 245 § 2 cyt. ustawy zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że M. M. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy uzasadniają częściowe uwzględnienie zgłoszonego żądania. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżący udokumentował wysokość osiąganego przez siebie dochodu, nadsyłając odpis umowy o pracę i odpis zeznania podatkowego za [...] i [...] rok. Wykazał, że prowadzone są aktualnie przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, w których ogólna egzekwowana kwota wynosi [...] zł. Jednocześnie z oświadczeń skarżącego i z oświadczeń jego rodziców wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami – K. i J. M. Rodzice wydzielili skarżącemu "odrębny pokój", a wszelkie opłaty związane z mieszkaniem są pokrywane przez rodziców. Ponadto skarżący jest zatrudniony w firmie swojej matki w niepełnym wymiarze czasu pracy ([...] etatu). Jego wynagrodzenie zamyka się w kwocie [...] zł miesięcznie netto. Oznacza to, że skarżący nie jest w stanie utrzymywać się samodzielnie – "prowadzić odrębne i samodzielne gospodarstwo domowe". Nie sposób z takiej kwoty miesięcznie opłacać zakupu artykułów spożywczych, odzieży, środków czystości, artykułów codziennego użytku, czy "innych rzeczy niezbędnych do codziennego życia", a poza tym jeszcze znaleźć środki umożliwiające, w miarę takich skromnych możliwości finansowych, pomoc w leczeniu chorego ojca. Jeżeli skarżący mieszka u rodziców, to należy stwierdzić, że nie tylko nie ponosi opłat związanych z użytkowaniem mieszkania, czy całej nieruchomości (np. podatek od nieruchomości, opłaty za wodę, gaz, czy energię elektryczną), ale również stołuje się u rodziców, korzysta ze wspólnej łazienki (środki czystości, także środki piorące). Jednym słowem, to w domu rodziców znajduje się centrum życiowe wnioskodawcy. W tej sytuacji skarżący nie ponosi żadnych kosztów związanych z użytkowaniem (czy też samą możliwością użytkowania) mieszkania, tj. nie musi płacić czynszu. Opłata taka stanowi z reguły stałe i istotne obciążenie budżetu osób użytkujących lokale mieszkalne. Jednak nie oznacza to, że skarżący w ogóle nie pokrywa żadnych kosztów utrzymania. I choć skarżący nie prowadzi samodzielnego i odrębnego gospodarstwa domowego pozostając we wspólnym gospodarstwie domowym to jednak nie można przyjąć, że to rodzice będą ponosić jego wszystkie wydatki. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że skarżący jest stroną w dwunastu zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach, które zostały zapoczątkowane na skutek wniesionych przez niego skarg, gdzie łączny wpis sądowy od tych spraw wynosi [...] zł. Jest to kwota bardzo wysoka w stosunku do możliwości finansowych skarżącego. W związku z tym Sąd uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala uiścić pełnego wpisu sądowego w tej, jak i równolegle prowadzonych innych sprawach i dlatego przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu go od każdorazowej opłaty sądowej w kwocie powyżej [...] zł. Ustalając taki zakres zwolnienia uznano, że kwota która będzie zobowiązany uiścić w każdej sprawie leży w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy. Ponadto stanowi ona gwarancję konstytucyjnego prawa strony do Sądu, jako że ten zakres zwolnienia pozwala na rozłożenie w czasie gromadzenia środków na poniesienie dalszych, wszak niepewnych opłat sądowych. Pomoc Państwa nie może bowiem całkowicie zastępować starań podmiotu w zabezpieczeniu środków na prowadzenie procesu sądowego. Tym bardziej, że nie można też wykluczyć zmiany sytuacji finansowej strony skarżącej, która w tym okresie może przecież nastąpić. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego podkreślić należy, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem Sąd obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata, rady prawnego lub doradcy podatkowego udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga do Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a). Wskazane uregulowania wskazują, że niezależnie od fachowości formułowanych przez skarżącego zarzutów, czy braku jego zaangażowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1134/04). Mając na względzie powyższe na zasadzie art. 260 i art. 245 § 1, § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.