III SA/Gl 2659/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys - Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Orzepowska – Kyć (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi L.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję w całości. Decyzją z [...] r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej jako K.p.a.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy L.S., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 10/2002 – 10/2003; 02/2004 – 03/2003; 06/2005 - 11/2005 w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień 4 czerwca 2010 r. w wysokości [...] zł; Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres: 01/2000 - 02/2006 w kwocie [...] zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł liczonymi na dzień 4 czerwca 2010 r.; Fundusz Pracy za okres: 10/2002 - 10/2003; 02/2004 – 03/2004; 06/2005 – 11/2005 w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień 4 czerwca 2010 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm., zwanej u.s.u.s.), należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei art. 28 ust. 3 u.s.s.s. określa enumeratywnie okoliczności, w których taka nieściągalność występuje. W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie żadna z tych okoliczności nie wystąpiła. Organ podkreślił, że w stosunku do powstałego zadłużenia nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, zatem rezultaty wdrożenia tego postępowania na chwilę obecną nie są możliwe do stwierdzenia. Organ wskazał także, że skarżący jest współwłaścicielem samochodu marki Skoda Favorit rok produkcji 1991. Podkreślił, że skarżący i jego żona pozostają w stosunku pracy, zaś L.S. świadczy dodatkowo umowę agencyjną. Dochód małżonków w 2008 r. wyniósł [...] zł, zaś w 2009 r. wyniósł [...] zł. W związku z powyższym uznał, że na tym etapie sprawy nie można stwierdzić braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zaznaczył też, iż brak jest podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 a) u.s.u.s., gdyż skarżący nie spełnia wymaganych przesłanek umorzenia. Zauważył, iż przedłożone dokumenty na okoliczność stanu zdrowia skarżącego - tj.: wynik badania EKG z [...] r. – nie dowodzą jednoznacznie, że stan zdrowia skarżącego pozbawia go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca. Uzasadniając złożoną skargę zarzucił,, że organ wykazał się obojętnością w załatwianiu jego sprawy. Zaznaczył, że przed Sądem przedstawi dokumenty wskazujące na konieczność uwzględnienia skargi. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. skarżący podtrzymał skargę i przedstawił kartę leczenia szpitalnego z [...] r. Przedstawił też umowę z [...] r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Sąd zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wyjaśnienie czy zachodzą przesłanki do przerwania biegu przedawnienia co do części zaległości dotyczących składek na FUZ za 2000 rok. W szczególności zaś o przesłanie ewentualnych decyzji dotyczących ulg w zakresie spłacania tych należności oraz decyzji w zakresie ich wygaśnięcia, w terminie 7 dni pod rygorem pominięcia. Na termin kolejnej rozprawy w dniu 20 stycznia 2012 r. żadne pismo z ZUS nie wpłynęło w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania ich z naruszeniem prawa, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w tak zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącego. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, czyli stan obowiązujący w dacie złożenia wniosku – [...] r., który nie uległ zmianie od wydania w sprawie decyzji z [...] r., należy wskazać, że w sprawie miały zastosowanie przepisy art. 28 ust. 2 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., u.s.u.s) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, przepisy wykonawcze). Bezspornym przy tym pozostaje, że należności, które mają być umorzone muszą być wymagalne. Zważywszy, że wniosek dotyczył m.in. zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od 01/2000 - 02/2006 to w pierwszej kolejności należało rozważyć czy nie uległy one przedawnieniu. Według pierwotnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s., obowiązującego do 31 grudnia 2002 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Z dniem 1 stycznia 2003 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) okres przedawnienia zobowiązań z tytułu składek został wydłużony do lat 10, licząc od dnia w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s.). Nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu od dnia zawarcia umowy o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Bieg terminu przedawnienia przerywało ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczynał się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu. W opisanej sytuacji prawnej powstaje problem, czy należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie, podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedź na tak postawione pytanie jest pozytywna. (Porównaj: wyroki NSA sygn. akt II GSK 1102/08 z 30 lipca 2008 r., LEX nr 552737, czy sygn. akt II GSK 72/09 z 30 września 2009 r. LEX nr 597062). Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z 2 lipca 2008 r. II UZP 5/08 (Biuletyn SN 2008, Nr 7, poz. 16), gdzie uznał, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych (zobacz też: wyrok NSA z 12 listopada 2007 r. I UK 147/07, LEX nr 359577). Sąd orzekający pogląd ten podziela. W tym miejscu przypomnieć jeszcze raz trzeba, że w przedmiotowej sprawie składki objęte wnioskiem obejmowały okres od stycznia 2000 r. do lutego 2006 r., zatem w dacie złożenia wniosku tj. [...] r., przedawnione już były należności za okres od stycznia do kwietnia 2000 r., w dacie wydania decyzji pierwszoinstancyjnej tj. [...] r. uległy przedawnieniu należności za kolejne okresy: maj i czerwiec 2000 r. Z kolei organ odwoławczy wydając decyzję [...] r. orzekał, gdy przedawnieniu uległy następne okresy rozliczeniowe tj. lipiec i sierpień 2000 r. Organ nie wyjaśnił w wydanych decyzjach dlaczego uznał, iż należności z tytułu wskazanych wyżej zaległości nie uległy przedawnieniu. W związku z czym na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. Sąd zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wyjaśnienie, czy zachodzą przesłanki do przerwania biegu przedawnienia co do części zaległości dotyczących składek na FUZ za 2000 rok. W szczególności zaś o przesłanie ewentualnych decyzji dotyczących ulg w zakresie spłacania tych należności oraz decyzji w zakresie ich wygaśnięcia. Organ nie odpowiedział na to wezwanie Sądu. W tym miejscu przypomnieć przyjdzie, że art. 107 § 3 K.p.a. stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno, co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi, zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także pominął oceny, których winien dokonać z urzędu. Oceniając, z uwzględnieniem powyższych zasad, rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie, Sąd stwierdza, że organy orzekające dopuściły się naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy - art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., stąd decyzja jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Wniosek o umorzenie zaległych należności a w szczególności decyzja ZUS może dotyczyć wyłącznie składek należnych i nieprzedawnionych. Tym samym organ orzekający, ponownie rozpatrując sprawę, winien uwzględnić powyższe rozważania Sądu i uzupełnić materiał dowodowy o ewentualne okoliczności wskazujące na przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia a następnie materiał ten poddać ponownie wnikliwej ocenie, która winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. W pierwszej kolejności organ powinien zbadać czy objęte decyzją składki nie uległy przedawnieniu a jeżeli termin przedawnienia został przerwany to kiedy i czy skutecznie. Na koniec Sąd zauważa, iż rozważania dotyczące zasadności prowadzonego postępowania wobec składek, których formalnie okres przedawnienia upłynął wymagają wskazania okoliczności, które ten bieg przerwały lub zawiesiły winny znaleźć odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji nawet, jeżeli nie jest to okoliczność sporna. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji .