III SA/Gl 281/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 9 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora S. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi D. P. złożyła do Sądu pismo procesowe datowane na [...] r., w treści którego wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wywodząc, iż nie osiąga żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu męża. Z uwagi na fakt, iż żądanie powyższe nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...] r., stronę wezwano o złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. D. P. złożyła rzeczony formularz w dniu [...] r. potwierdzając, iż zakres jej żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu odniosła się do merytorycznych aspektów związanych z zaskarżoną decyzją. Równocześnie zadeklarowała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem, zaś jedynym źródłem utrzymania jest dla nich pobierana przezeń renta strukturalna. Wskazała również, iż posiada "2 pokoje" o powierzchni [...] m2. Nie dysponuje natomiast żądnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Dodatkowo podniosła, że nie posiada gospodarstwa rolnego, gdyż zostało ono "przepisane [...] r. na syna". Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, pismem z dnia [...] r. wezwano ją do uprawdopodobnienia i uzupełnienia danych, na które się powołała. W szczególności zwrócono się do niej o: 1. udokumentowanie faktu, iż nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Wskazano, że należy w tym celu przedłożyć zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające, iż jest ona osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku lub zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego potwierdzające fakt, że w roku bieżącym nie były za nią odprowadzane zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych; 2. podanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez jej małżonka w ramach renty strukturalnej oraz z ewentualnych innych tytułów; 3. podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (podatek od nieruchomości, opłaty za tzw. media - energia elektryczna, gaz, telefon, woda, wydatki na zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz inne). Wskazano, że wydatki ponoszone z tytułu podatku od nieruchomości, opłat za tzw. media oraz na leczenie i zakup leków powinny zostać nadto udokumentowanie stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.; 4. sprecyzowanie, czy skarżąca oraz jej małżonek zamieszkują wraz z synem, a jeżeli tak - wyjaśnienie, kto i w jakim stopniu partycypuje w kosztach utrzymania zamieszkiwanego domu. W odpowiedzi na powyższe D. P. nadesłała pismo procesowe datowane na [...] r., w którym ponownie podkreśliła, że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu i pozostaje na utrzymaniu męża, który pobiera rentę strukturalną. Nadto wyszczególniła koszty utrzymania, które ponosi wraz z mężem. Nie ustosunkowała się natomiast do wspomnianego wezwania w pozostałym zakresie. W tym miejscu trzeba podnieść, że niewykonanie pkt 2 rzeczonego wezwania nie wywarło wpływu na ocenę wniosku albowiem w oparciu o akta administracyjne niniejszej sprawy ustalono, iż wysokość renty strukturalnej pobieranej przez małżonka skarżącej wynosi [...]zł (vide: decyzja stanowiąca karty nr [...]-[...]). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku D. P. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że skarżąca nie uzupełniła swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia [...] r. W szczególności, pomimo zawartego w tym zarządzeniu wyraźnego wezwania, w wyznaczonym w jego treści terminie, który upłynął w dniu [...] r., nie udokumentowała (np. stosownym zaświadczeniem właściwego urzędu skarbowego), że nie osiąga żadnego dochodu. Nie przedłożyła także jakichkolwiek dokumentów (dowody wpłat, faktury VAT, paragony) potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem zamieszkiwanej nieruchomości (podatek od nieruchomości, opłaty za tzw. media) oraz pozwalających na ustalenie, kto jest obowiązany do ich uiszczania. Nie sprecyzowała również, czy syn mieszka aktualnie wraz z nią, a jeżeli tak - czy partycypuje on w kosztach utrzymania domu. Kwestia ta ma kluczowe znaczenie dla oceny jej sytuacji materialnej albowiem z dołączonej do akt administracyjnych umowy darowizny z dnia [...] r. (karty nr 32-35) wynika, że wraz z małżonkiem darowali posiadane gospodarstwo rolne synowi i jego żonie a równocześnie ustanowiono na ich rzecz służebność mieszkania polegającą na prawie korzystania z dwóch pokoi, łazienki i kuchni na parterze budynku wchodzącego w skład tej nieruchomości. W tym stanie rzeczy - wobec braku jakichkolwiek dokumentów źródłowych mogących potwierdzać oświadczenia wnioskującej - nie sposób ustalić wysokości kosztów związanych z utrzymaniem zamieszkiwanego przez nią domu a także -wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień) - w jakim stopniu partycypuje ona w tych kosztach (wraz z mężem), a w jakim pokrywane są one przez jej syna i synową. W świetle powyższego trudno zatem przyjąć, aby aktualny stan majątkowy i sytuacja dochodowa strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny. Tymczasem należy podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej stanu majątkowego wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek warunkujących zastosowanie tego dobrodziejstwa procesowego. Trzeba również zaakcentować, iż brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie wyklucza przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia wymienionych wyżej (żądanych w pkt 1, 3 i 4 wezwania z dnia [...] r.) dokumentów i wyjaśnień, skarżąca nie usunęła wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych a tym samym nie zachowała przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.