III SA/Gl 288/25

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 16 lipca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Adam Pawlyta po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na C. w przedmiocie zaniechania nadzoru instytucjonalnego postanawia: odrzucić skargę. 5 A. S. (dalej: skarżąca) pismem z 28 stycznia 2025 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na C. w K. (dalej: organ) w przedmiocie zaniechania nadzoru instytucjonalnego. W odpowiedzi na skargę z 14 marca 2025 r. organ wniósł o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej. Wskazano, że będąc kościelną osobą prawną nie jest organem administracji publicznej. Pismem z 11 kwietnia 2025 r. zatytułowanym jako "uzupełnienie do repliki w sprawie skargi na działanie C." skarżąca zwróciła się o nieuwzględnienie wniosku organu o odrzucenie skargi oraz o jej merytoryczne rozpoznanie. Natomiast pismem z 8 maja 2025 r. skarżąca argumentowała, że organ pozostaje w całkowitej bezczynności, a jego działania mają charakter pozorny i nieprzejrzysty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 i 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tekst jedn. z 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego albo skarga jest niedopuszczalna z innych przyczyn, wówczas podlega ona odrzuceniu. Jej rozpoznanie rodziłoby bowiem nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Według treści art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Stosownie zaś do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres sądowej kontroli administracji określony został w art. 3 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej od aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w ograniczonym zakresie obejmującym orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 572) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi stanowi działanie C. w K. w zakresie nadzoru instytucjonalnego nad funkcjonowaniem [...] Domu Hospicyjnego im. [...], których konsekwencją było, jak wskazuje skarżąca w uzasadnieniu pisma z 8 kwietnia 2025 r., "realny i decydujący wpływ na sytuację skarżącej – i z tej odpowiedzialności świadomie się nie wywiązała". Mając na uwadze tak określony zakres właściwości sądów administracyjnych, stwierdzić należy, że objęta skargą sprawa pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych. Nie mieści się ona bowiem w katalogu spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych wymienionym w ww. przepisie i to zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. C. nie jest bowiem organem administracji publicznej. Nie można bowiem uznać, iż jest ona powołana przepisami prawa powszechnie obowiązującego jako podmiot, którego zadaniem jest sprawowanie administracji publicznej, a więc realizowanie funkcji Państwa. Stosownie do treści art. 25 Konstytucji ustrój Rzeczypospolitej Polskiej ukształtowany jest na zasadzie rozdziału Kościoła od państwa. Organów administracji kościelnej lub tzw. kościelnych osób prawnych nie można więc utożsamiać z organami administracji publicznej. Oznacza to, że C. nie jest uprawniona do sprawowania administracji publicznej, a w konsekwencji, nie jest również uprawniony do działania w formach wskazanych w art. 3 § 2 P.p.s.a. O ile organ administracji publicznej (państwowej) jest organem zinstytucjonalizowanym, ustrojowo i organizacyjnie wyodrębnionym przez prawo powszechnie obowiązujące, ze sprecyzowanymi kompetencjami merytorycznymi, to organ administracji kościelnej korzysta ze statusu formalnoprawnego opartego o prawo wewnętrzne Kościoła katolickiego, czyli m.in. Kodeks Prawa Kanonicznego. Prawo powszechnie obowiązujące, na mocy np. Konkordatu, toleruje istnienie własnej struktury organizacyjnej (instytucjonalnej) Kościoła katolickiego, ale nie oznacza to, że ta struktura w jakikolwiek sposób jest inkorporowana do państwowej struktury administracji. Także w ten sposób jest realizowana zasada autonomii Kościoła katolickiego od Państwa. Powyższe rozważania dotyczą również funkcjonowania tzw. kościelnych osób prawnych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a. skargę należało uznać za niedopuszczalną i odrzucić, o czym orzeczono w sentencji postanowienia. ----------------------- 4