III SA/Gl 292/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 26 maja 2025 r. sprawy ze skargi J. N. na zarządzenie Dziekana Rady [...] Izby Radców Prawnych w K. w przedmiocie pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić skarżącemu kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) uiszczoną tytułem wpisu od skargi. Pismem z dnia 25 lutego 2025 r. J. N. (dalej: "skarżący"), za pośrednictwem pełnomocnika, złożył skargę na zarządzenie Dziekana Rady [...] Izby Radców Prawnych w K. z dnia 13 stycznia 2025 r. nr [...] w sprawie pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego domagając się jego uchylenia oraz skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi wydanie zaskarżonego zarządzenia z rażącym naruszeniem prawa. Wskazał, że Izba Odpowiedzialności Zawodowej Sądu Najwyższego nie spełniła wymogów niezależnego i bezstronnego sądu. Zaznaczył, że zarządzenie Dziekana Rady narusza Konstytucję RP, prawo Unii Europejskiej oraz Europejską Konwencję Praw Człowieka. Ponadto zarzucił organowi, że postępowanie administracyjne poprzedzające skreślenie z listy radców prawnych było obarczone poważnymi wadami proceduralnymi. W odpowiedzi na skargę Dziekan Rady [...] Izby Radców Prawnych w K. wniósł o odrzucenie skargi, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W uzasadnieniu stwierdził, że "czynność Dziekana (w formie zarządzenia) nie jest bowiem decyzją administracyjną, postanowieniem ani też innym aktem (czynnością) z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."). Przedmiotowa czynność jest wyłącznie czynnością wykonawczą w postępowaniu dyscyplinarnym. Z treści art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115 z późn. zm. – dalej: "ustawa o radcach prawnych") wprost wynika, że wykonanie kar dyscyplinarnych należy do dziekana okręgowej izby radców prawnych". Dalej wskazał, że zaskarżone zarządzenie podjęte zostało w celu wykonania orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie z dnia 11 października 2023 r. sygn. akt [...] utrzymującego w mocy orzeczenie [...] Sądu Dyscyplinarnego [...] Izby Radców Prawnych w K. z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. akt [...], wymierzające skarżącemu karę zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego na czas 4 lat. Obok kary zawieszenia orzekł dodatkowo o zakazie wykonywania patronatu na czas 4 lat. Przytoczone orzeczenie dyscyplinarne jest jednocześnie orzeczeniem prawomocnym i wykonalnym (art. 625 ust. 2 ustawy o radcach prawnych z uwagi na postanowienie SN z dnia 21 listopada 2024 r., sygn. akt [...], oddalające wszystkie kasacje obrońców skarżącego jako oczywiście bezzasadne. Wykonanie orzeczenia dyscyplinarnego miało miejsce poprzez skreślenie z listy radców prawnych prowadzonej przez Radę [...] Izby Radców Prawnych w K., z dniem 22 listopada 2024 r., co stanowi formę czynności technicznej. Organ podkreślił, że omawiane skreślenie nie dotyczy sytuacji opisanej w art. 29 pkt 1-5 ustawy o radcach prawnych, która wymagałaby podjęcia uchwały przez radę. Jak jasno wynika z art. 291 ustawy o radcach prawnych, w tym przypadku nie zachodzą przesłanki do tego typu działania. Organ zauważył, że przyjęcie, iż czynność wykonawcza w postępowaniu dyscyplinarnym podlega trybowi administracyjnemu z pełną kontrolą w tej sferze, w tym kontrolą sądowo-administracyjną, mogłoby prowadzić do swoistego obowiązku dwukrotnego orzekania w sprawie pozbawienia prawa do wykonywania zawodu, nadto w dwóch różnych trybach (dyscyplinarnym i administracyjnym). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 i 6 p.p.s.a., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego albo skarga jest niedopuszczalna z innych przyczyn, wówczas podlega ona odrzuceniu. Jej rozpoznanie rodziłoby bowiem nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Według treści art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Stosownie zaś do art. 1 ustawy z dnia z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres sądowej kontroli administracji określony został w art. 3 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej od aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w ograniczonym zakresie obejmującym orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 572) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zaskarżone w niniejszej sprawie zarządzenie Dziekana [...] Izby Radców Prawnych w K. nie należy do żadnej z w/w kategorii aktów lub czynności podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Nie jest to bowiem ani decyzja ani postanowienie. Nie jest to też inny akty lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Dopuszczalność wniesienia skargi na tego rodzaju "inne akty lub czynności" uzależniona jest od ustalenia trzech koniecznych elementów. Po pierwsze, niezbędnym jest stwierdzenie, że akty lub czynności nie są decyzjami lub postanowieniami. Po drugie, akty lub czynności muszą być z zakresu administracji publicznej. Po trzecie, akty lub czynności powinny dotyczyć uprawnień lub obowiązków indywidualnego podmiotu wynikających z przepisów prawa - musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność. Zatem aby uznać, że mamy do czynienia z aktem lub czynnością podlegającą zaskarżeniu do sądu należy ustalić czy mamy do czynienia z indywidualnym aktem lub czynnością o charakterze władczym, rozstrzygające o tym, czy w konkretnej sytuacji konkretnemu zewnętrznemu podmiotowi przysługują określone uprawnienia wynikające bezpośrednio z przepisów prawa albo czy ciążą na nim z mocy prawa określone obowiązki. W ocenie Sądu, zaskarżone zarządzenie Dziekana [...] Izby Radców Prawnych w K. nie jest aktem lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skarżący został bowiem pozbawiony prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego orzeczeniem [...] Sądu Dyscyplinarnego [...] Izby Radców Prawnych w K. z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. akt [...]. Natomiast zaskarżone zarządzenie Dziekana [...] Izby Radców Prawnych w K. nie pozbawiło skarżącego tych uprawnień, lecz stanowiło jedynie wykonanie przez Dziekana [...] kary dyscyplinarnej wymierzonej przez sąd dyscyplinarny zgodnie z dyspozycją art. 71 ust. 2 ustawy o radcach. Z treścią tego przepisu koreluje treść art. 291 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którym rada okręgowej izby radców prawnych podejmuje uchwałę w sprawie skreślenia z listy radców prawnych w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o zaistnieniu zdarzenia, o którym mowa w art. 29 pkt 1 i 3-5 ustawy o radcach prawnych. Tymi zdarzeniami są: wniosek radcy prawnego (art. 29 pkt 1), częściowe ograniczenie radcy prawnemu zdolności do czynności prawnych (art. 29 pkt 3), utrata przez radcę prawnego z mocy wyroku sądowego praw publicznych (art. 29 pkt 4), nieuiszczanie przez radcę prawnego składek członkowskich za okres dłuższy niż jeden rok (art. 29 pkt 4a) oraz śmierć radcy prawnego (art. 29 pkt 5). Ustawodawca nie przyznał więc radzie okręgowej izby radców prawnych uprawnienia do podejmowania uchwał w sprawie skreślenia radcy prawnego z listy radców prawnych w przypadku orzeczenia dyscyplinarnego lub wyroku sądowego o pozbawieniu prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Należy również zauważyć, że w przepisach ustawy o radcach prawnych regulujących postępowanie dyscyplinarne ustawodawca nie przewidział żadnej roli dla sądów administracyjnych. Zgodnie z treścią art. 672 ustawy o radcach prawnych postępowanie dyscyplinarne obejmuje: 1) dochodzenie, 2) postępowanie przed sądem dyscyplinarnym, 3) postępowanie wykonawcze. Zgodnie z treścią art. 702 ust. 1 i ust. 1a ustawy o radcach prawnych sądem pierwszej instancji jest okręgowy sąd dyscyplinarny okręgowej izby radców prawnych, której obwiniony jest członkiem w chwili wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. W myśl art. 62 ust. 1 i ust. 2 ustawy o radcach prawnych Wyższy Sąd Dyscyplinarny rozpatruje odwołania od orzeczeń okręgowych sądów dyscyplinarnych oraz, jako sąd pierwszej instancji, sprawy dyscyplinarne członków Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych. Odwołania od orzeczeń wydanych w tym trybie rozpatruje ten sam sąd w innym, pięcioosobowym składzie. Od orzeczenia wydanego przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji przysługuje stronom, Ministrowi Sprawiedliwości, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych kasacja do Sądu Najwyższego (art. 622 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Wykonanie kar dyscyplinarnych należy do dziekana rady okręgowej izby radców prawnych (art. 71 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). Z treści powyższych przepisów wynika zatem, że sądy administracyjne nie sprawują kontroli nad przebiegiem postępowania dyscyplinarnego. W związku z tym, wniesiona skarga, jako niepodlegająca jurysdykcji sądów administracyjnych – nie może być przedmiotem oceny przez sąd administracyjny i podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. W powyższych względów, Sąd postanowił odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Jednocześnie na mocy art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd w punkcie drugim postanowienia orzekł o zwrocie wpisu sądowego uiszczonego od skargi.