III SA/Gl 293/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na przetwarzanie odpadów w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję, skarżący reprezentowany w sprawie przez adwokata z wyboru, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona nie wypełniła rubryki formularza PPF przeznaczonej na uzasadnienie. Z jej oświadczenia wynika, że pozostaje w czteroosobowym gospodarstwie domowym razem ze swoją konkubiną W. K. oraz dwoma synami: S. ([...] lat) i K. ([...] lat). Skarżący jest właścicielem dwóch domów: w K. o powierzchni [...] m2 o wartości [...]zł i w O. o powierzchni [...] m2 o wartości [...]zł. Jednocześnie skarżący jest właścicielem mieszkania w K. o powierzchni [...] m2 o wartości [...] zł. Ponadto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. W rubrykach 10 i 11 druku PPF skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu ("0"), oraz nie wskazał, aby ponosił jakiekolwiek wydatki. Podkreślić należy, że uzasadnienie wniosku zawarte zostało w piśmie przewodnim z dnia [...] r., sporządzonym przez adwokata skarżącego. Pełnomocnik strony stwierdził, że wnioskodawca nie posiada żadnych środków pieniężnych i razem ze swoimi dziećmi i swoją konkubiną pozostają na utrzymaniu córki skarżącego. Ciężka sytuacja majątkowa skarżącego spowodowana jest zastojami płatniczymi w jego firmie. W następstwie efektu "domina" strona ma kilkunastomilionowe długi, a cały majątek skarżącego obciążony jest hipotekami. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 4 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę za pośrednictwem jego pełnomocnika procesowego do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona na adres pełnomocnika skarżącego w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego stwierdził, że nie jest możliwe przedłożenie żądanych dokumentów, ponieważ jego klient zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, a wszystkie dokumenty zostały zatrzymane w biurze rachunkowym i skarżący nie ma do nich dostępu. Dotyczy to również dokumentów podatkowych. Wnioskodawca nie korzysta z rachunków bankowych i nie ma możliwości uzyskania zaświadczeń, np. odnośnie zatrudnienia. Wszystkie nieruchomości są przedmiotem zabezpieczeń hipotecznych i wszczynane są egzekucje. Wnioskodawca nie dostaje żadnych pieniędzy, uzyskuje jedynie świadczenia rzeczowe. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżący był wzywany. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku S. T., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. Informacje podane na druku formularza PPF są bardzo skromne, natomiast do akt nie nadesłano żadnych dokumentów, ani materiałów źródłowych, o które wezwał referendarz sądowy pismem z dnia 4 lipca 2018 r. Kuriozalne jest stwierdzenie, że całość dokumentacji związanej z prowadzonym przez wnioskodawcę przedsiębiorstwem jest zatrzymana w biurze rachunkowym i skarżący nie ma do niej dostępu. Brak jakichkolwiek wyjaśnień w tej kwestii. Wnioskodawca nie wykazał, aby podjął jakiekolwiek działania, czy też starania mające na celu wydobycie dokumentacji z biura rachunkowego. Brak w ogóle danych potwierdzających ten fakt. Strona nie wskazała również, aby toczyło się jakiekolwiek postępowanie (np. karne), w którym to postępowaniu dokumentacja jego firmy zostałaby zajęta. Fakt ten powinien być udowodniony za pomocą stosownej dokumentacji. Strona stwierdziła, że nie korzysta z rachunków bankowych. Literalnie odczytując to oświadczenie stwierdzić należy, że nie jest ono tożsame ze stwierdzeniem, że nie posiada rachunków bankowych. Nie przekonuje również stwierdzenie, że strona nie ma możliwości uzyskać innych zaświadczeń w zakreślonym terminie. Wezwanie zostało wszak odebrane przez pełnomocnika strony przed miesiącem. Skarżący oświadczył na druku PPF, że posiada trzy nieruchomości, w tym dwa domy o łącznej wartości przekraczającej 21.000.000 zł. Trudno uznać, aby osoba posiadająca takie nieruchomości, była osobą ubogą. Mogą one bowiem przynosić dochód ich właścicielowi (np. czynsz wynajmu, czy też opłaty za oddanie ich w użytkowanie). Strona stwierdziła, że toczą się wobec niej postepowania egzekucyjne, a wszystkie jej nieruchomości są przedmiotem zabezpieczeń hipotecznych. Oświadczenia te jednak nie zostały poparte żadnym materiałem źródłowym. Brak również oświadczeń, o które wzywano stronę w piśmie z dnia [...] r. Brak wiec danych potwierdzających, że sytuacja majątkowa skarżącego jest obecnie tak ciężka, że musi korzystać z pomocy swojej córki (chociażby tylko rzeczowej). Wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres pełnomocnika procesowego strony skarżącej. Przesyłka zawierająca to wezwanie została doręczona skutecznie, na adres pełnomocnika procesowego wnioskodawcy, w dniu [...] r. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczają jedynie same jego oświadczenia. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, materiałów źródłowych czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r. strona nie wykazała za pomocą materiałów źródłowych, o które była wzywana, nawet tego, jaki jest jej dochód, ani jakie są jej regularne wydatki miesięczne. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.