III SA/Gl 294/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi A.L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS nr [...] z dnia [...] r., w której odmówił on umorzenia należności z tytułu składek: 1/ za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na: - Fundusz Ubezpieczeń Społecznych: za okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł naliczonych na dzień [...] r., - Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych: za okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł naliczonych na dzień [...] 2009 r., - Fundusz Pracy: za okres [...] do [...] w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł naliczonych na dzień [...] 2009 r., oraz kosztów upomnienia w wysokości [...] zł. Jako podstawę prawną decyzji ZUS wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t. j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Pismem z [...] 2009 r. A. L. wniósł do ZUS o "umorzenie zajęcia i zaległości w całości". Wniosek ten uzasadnił faktem, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, a działanie ZUS, polegające na egzekwowaniu zaległości z tytułu składek pozbawia go środków na utrzymanie. Po przeprowadzeniu postępowania wszczętego wnioskiem A.L. ZUS wydał decyzję, w której odmówił umorzenia należności z tytułu składek w podanych wyżej kwotach. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust.1 -3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ani też w art. 28 ust. 3 a tej ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz .U. Nr 141, poz. 1365). Pismem z [...] 2009 r. A.L. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że po potrąceniu kwot zajętych przez ZUS i opłaceniu alimentów na rzecz dzieci na zaspokojenie własnych potrzeb zostaje mu około [...] zł, co narazi go na powstanie zaległości w innych opłatach. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję ZUS działającego jako organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ ten powtórzył ustalenia faktyczne organu pierwszoinstancyjnego, oraz podzielił ich ocenę prawną. ZUS ustalił bowiem, iż zaległości, w zakresie których wniosek o udzielenie ulgi został złożony powstały w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną od dnia [...] 1996 r. do [...] 2006 r. na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...]. Przepisy prawa ubezpieczeniowego, w oparciu o które organ rozpoznał wniosek, w szczególności art. 28 ust.1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust.3 powołanej ustawy zachodzi wówczas, gdy w danej sprawie nastąpi przynajmniej jedna z wymienionych w przepisie przesłanek, przy czym jej zaistnienie stwarza dopiero dla organu możliwość ( a nie powinność) umorzenia należności. Zgodnie z powołanym przepisem, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ podniósł, że obecnie skarżący jest zatrudniony w "A" i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto a prowadzone postępowanie egzekucyjne nie jest bezskuteczne. Ponadto organ ustalił, że skarżący figuruje w ewidencji podatników podatku od nieruchomości, jednakże brak jest informacji o księdze wieczystej. Okoliczności te - w ocenie ZUS – prowadzą do wniosku, ze w niniejszej sprawie żadna z przesłanek przewidzianych przepisem art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi, dlatego też organ ten odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek. Organ podkreślił, że żądanie skarżącego zostało także rozpatrzone z uwzględnieniem przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz .U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanymi przepisami, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych: 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jednakże w ocenie organu umorzenie zaległości w tym trybie odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet w sytuacji zaistnienia określonych w przepisie przesłanek organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z żądaniem strony i nawet w obiektywnie trudnej sytuacji wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do umorzenia zaległości. Składki na ubezpieczenie społeczne mają bowiem charakter należności publicznoprawnych i dlatego ZUS jest zobligowany do zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi i winien wyważyć interes finansów ubezpieczeń społecznych i ważny interes zobowiązanego. W ocenie organu aby możliwe było uwzględnienie wniosku o umorzenie należności w sprawie winny zaistnieć niezależne od strony zdarzenia losowe, które będą przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Natomiast w przypadku skarżącego – w ocenie organu pierwszej instancji – okoliczności takie nie zachodzą. Ponadto organ zważył, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia pracę w kwocie [...] zł. Natomiast przewidziana we właściwych przepisach ochrona wynagrodzenia za pracę dotyczy wynagrodzenia minimalnego, co oznacza, że z woli ustawodawcy "nadwyżka" ponad tę kwotę może stanowić przedmiot egzekucji lub może być przeznaczona na spłatę zobowiązań, a więc nie stanowi naruszenia § 3 ust.1 pkt 1 powołanego rozporządzenia ocena organu, że jeśli dochód zobowiązanego przekracza kwotę minimalnego wynagrodzenia, to jest to wystarczające do uznania, że zobowiązany ma możliwość opłacenia składek bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. Ponadto ZUS wziął pod uwagę wiek skarżącego i jego szanse na rynku pracy. Reasumując organ uznał, że jakkolwiek sytuacja majątkowa skarżącego nie jest łatwa, to nie można wykluczyć jej poprawy w późniejszym okresie. Tak więc wobec braku przesłanek umorzenia, wynikających z powołanych przepisów, organ drugiej instancji utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd przyjął jako stan faktyczny sprawy stan wynikający z uzasadnienia decyzji ZUS, jako że znajduje on potwierdzenie w dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, a Sąd nie dopatrzył się w nim sprzeczności lub nieścisłości ( zob.: uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc tylko stwierdzenie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest przynajmniej jedną z w/w wad skutkuje jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji wad uzasadniających jej wzruszenie. Faktem niespornym bowiem jest, że skarżący pracuje, uzyskuje stałe wynagrodzenie w wysokości [...] zł, czyli w kwocie znacznie przekraczającej wynagrodzenie minimalne określone we właściwych przepisach, a które w roku 2009 wynosiło [...] zł brutto ( obwieszczenie Prezesa rady Ministrów z 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 r. – M.P. Nr 55, poz. 499). Ponadto prowadzona egzekucja jest skuteczna, przez co odpada przesłanka umorzenia należności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy. Wobec powyższego, w sytuacji, gdy nie zachodzą również przesłanki wskazane w art. 28 ust.3 pkt 1-4 a oraz pkt 6 /albowiem wniosek przeciwny nie wynika z akt sprawy / umorzenie zaległości w oparciu o wyżej powołany przepis ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest możliwe. Również dokonana przez organ ocena stanu majątkowego skarżącego w kontekście przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 a pkt 1-3 nie jest zdaniem Sądu dowolna. Uwzględnienie wniosku skarżącego prowadziłoby do definitywnej rezygnacji z możliwości dochodzenia zaległych składek. Natomiast biorąc pod uwagę wiek skarżącego i jego dobry stan zdrowia nie można wykluczyć, że jego sytuacja materialna ulegnie poprawie i uregulowanie zaległości stanie się możliwe. Ponadto obowiązek alimentacyjny względem dzieci nie jest nieograniczony w czasie i trwa do chwili, gdy są one w stanie utrzymać samodzielnie. Faktem jest, że w przypadku skarżącego moment ten jest dość odległy w czasie, gdyż jego dzieci są w wieku 9 i 14 lat, tym niemniej kiedyś nastąpi. Ponadto odmowa umorzenia zaległości nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia wniosku o innego rodzaju ulgę w spłacaniu zaległości, np. umorzenie odsetek lub rozłożenie na raty o takiej wysokości, jakie w jego ocenie byłby w stanie zapłacić. W związku z powyższym, ponieważ zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami uzasadniającymi jej wyeliminowanie z obrotu prawnego i nie narusza ram uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.