III SA/Gl 298/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 stycznia 2025 r. nr zaskarżonego aktu: UP-4504/2024 (020000/71/UP-4504/2024-RED) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 8 stycznia 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej (dalej: ZUS) utrzymał w mocy decyzje ZUS z 29 listopada 2024r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku I. K. (dalej: Skarżący) o umorzenie składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z 23 sierpnia 2023 r. Skarżący wystąpił do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek. Prowadząc postępowanie wyjaśniające ZUS ustalił, że na koncie płatnika składek figurują zalegle składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, na ubezpieczenia społeczne za okres: 2/2021, od 8/2021do 7/2022 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres 9/2021-7/2022 oraz w części finansowanej przez podatnika. W tak ustalonym stanie faktycznym ZUS w dniu 29 listopada 2024 wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania, powołując się na art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 poz.350; dalej: u.s.u.s.). Stanowi on, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. ZUS zaznaczył, że jest to regulacja na podstawie której umarza należności z tytułu składek. W stosunku do tego rodzaju składek ZUS nie może więc badać przesłanek umorzenia, a więc zachodzi bezprzedmiotowość prowadzonego postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący zarzucił decyzji brak wzięcia pod uwagę szczególnej sytuacji w jakiej doszło do powstania obowiązku zapłaty wskazanych w decyzji składek tj. przestępstwa oszustwa, którego był ofiarą oraz braku możliwości spłaty należności z tytułu składek o czym wielokrotnie informował ZUS i w związku z czym zostały umorzone przez ZUS inne należności (postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 7 lipca 2023 roku nr [...]). W ocenie Skarżącego przed wydaniem skarżonej decyzji z urzędu powinien zbadać sprawę i ustalić jego sytuację, w związku z którą zostały umorzone inne należności. Wobec powyższego wniósł o wstrzymanie egzekucji decyzji oraz przeprowadzenie środków dowodowych przesłuchania świadków. W uzasadnieniu skargi zawarł dalszą argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Według art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Według natomiast art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Jednocześnie art. 83b ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Zgodnie natomiast z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2025 poz.1691; dalej: k.p.a.) gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W niniejszej sprawie okolicznością niesporną jest, że Skarżący posiada zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczenia w części finansowanej przez ubezpieczonych. Kierując się treścią art. 30 u.s.u.s. do tych zaległości nie znajduje zastosowania norma wynikająca z art. 28 u.s.u.s. umożliwiająca ZUS umorzenie zaległości z tytułu składek. Trafnie zatem w zaskarżonej decyzji wskazał organ, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Oznacza to, że w odniesieniu do tych zaległości nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącego. ZUS zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie. Stanowisko to zostało zaaprobowane przez NSA w wyroku z 25 października 2012r., sygn. akt II GSK 1520/11, w którym to wskazał, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Inaczej, płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek (por. wyrok NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13). W rezultacie, skoro brak było podstaw do orzekania przez ZUS w przedmiocie wskazanych należności, zasadnie organ wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania zgodnie z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. w zw. z art. 61a. § 1 k.p.a. z uwagi na pierwotną bezprzedmiotowość postępowania Zaznaczyć należy, że w odniesieniu do pozostałych należności Skarżącego prowadzone jest postępowanie przez ZUS. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.