III SA/Gl 303/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na w/w postanowienie, w kwocie 100 zł, w dniu [...] r. wpłynął do Sądu wniosek o prawo pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu skarżąca oświadczyła, że znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej. Jej praca zarobkowa polega na [...], a osiągane z tego tytułu wynagrodzenie w całości zabiera urzędnik z Urzędu Miasta J. W efekcie skarżąca praktycznie w ogóle nie ma pieniędzy. W rubryce 6 urzędowego formularza PPF odnoszącego się do stanu rodzinnego wnioskodawcy, skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trójką dzieci: M. C. ([...] lat), P. C. ([...] lat) oraz z Z. K. ([...] lat). Z kolei w rubryce 7 formularza PPF odnoszącego się do majątku wnioskodawcy, skarżąca podała w rubryce 7.1 (mieszkanie) jego powierzchnię – [...] m2. Jednocześnie skarżąca podała w formularzu dwa adresy w J. ul. [...] (adres własny) oraz ul. [...] (adres do korespondencji). W tym stanie rzeczy, strona została wezwana zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] r. do uzupełnienia danych, na które powołała się we wniosku, poprzez wykazanie swojego aktualnego stanu majątkowego. Wezwanie to miało na celu zobrazowanie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jak również wyjaśnienie i doprecyzowanie informacji, które strona zamieściła na urzędowym formularzu wniosku PPF. Stronę wezwano do: - sprecyzowania rodzaju pracy, określonej, jako "[...]", za wykonywanie której skarżąca pobiera wynagrodzenie w kwocie 200 zł. Jeżeli natomiast czynność ta wykonywana jest na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia bądź umowy o dzieło – należy przedłożyć kopię takiej umowy; - przedstawienia stosownych dokumentów, potwierdzających fakt prowadzenia przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego (np. stosowne zawiadomienia, postanowienia o zajęciu określonych praw majątkowych); - podania stanu prawnego i udokumentowanie (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego) do kogo należą nieruchomości wskazane w rubryce 2 urzędowego formularza wniosku PPF jako adres (ul.[...] w J.) oraz jako adres do korespondencji (ul. [...] w J.) oraz w której z podanych nieruchomości skarżąca w rzeczywistości zamieszkuje wraz ze swoimi dziećmi; - podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Należy także wskazać jakie są źródła, z których skarżąca czerpie środki na pokrycie tych kosztów. Jeżeli źródłem tych środków są pożyczki, to należy nadesłać kopie stosownych umów, jeżeli źródłem tych środków jest pomoc finansowa osób trzecich, to należy nadesłać oświadczenia tych osób, potwierdzające ten fakt oraz miesięczną wysokość udzielanej pomocy; - jeżeli skarżąca ma zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłat za tzw. media, to fakt ten należy udokumentować stosownymi zaświadczeniami bądź innymi dokumentami np. wydanymi przez zarządcę budynku. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca nadesłała jedynie kserokopie trzech dokumentów i pismo przewodnie z dnia [...] r. Skarżąca nadesłała kserokopie: umowy zlecenia, przedmiotem której jest [...] od [...] powierzonych przez zleceniodawcę, jak również zaświadczenie z dnia [...] r. Zleceniodawcą jest "A". Ponadto strona nadesłała również zawiadomienie o zajęciu jej prawa majątkowego stanowiącego jej wierzytelność pieniężną. Stan dochodzonej należności na dzień [...] r. wynosił [...] zł. Natomiast w piśmie przewodnim wnioskodawca oświadczyła, że aktualnie jest ona z dziećmi na utrzymaniu partnera. Jej partner nie zgadza się na udostępnienie jego danych. Odnośnie mieszkania, stwierdziła: "Jeśli chodzi o [...] chyba [...] bo nie wiem nic o [...]. Mieszkamy na ul. [...]." Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że J. C. składając wniosek o prawo pomocy zażądała przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Mając to na uwadze, odnosząc się do tego wniosku należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku. Skarżąca bowiem nie wykazała jaki jest w istocie jej aktualny i rzeczywisty stan majątkowy. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy i nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Wnioskodawca nadesłała jedynie dokumenty obrazujące stosunek zlecenia, w którym pozostaje oraz pismo informujące o prowadzeniu przeciw niej egzekucji, obejmującej kwotę 4.432,09 zł. W pierwszej kolejności, należy zaznaczyć, że z przedłożonej umowy zlecenia w ogóle nie wynika, jaka jest rzeczywista kwota wynagrodzenia (honorarium) skarżącej (zleceniobiorcy) z tytułu wykonania umowy. W § 2 przedmiotowej umowy zawarte jest stwierdzenie, że za wykonanie świadczenia zleceniobiorca otrzyma miesięczne wynagrodzenie w wysokości określonej w tabeli taryf, znajdującej się w załączniku nr 1, proporcjonalnej do ilości dostarczonych druków oraz terenu dystrybucji. W tym stanie rzeczy należało przedstawić również tą tabelę, względnie przedłożyć kserokopię stosownych potwierdzeń (pokwitowań) przekazania skarżącej stosownej kwoty wynagrodzenia. Istniała również możliwość przedstawienia stosownego oświadczenia zleceniodawcy, wskazującego wysokość ostatniego wynagrodzenia, bądź też średnią jego wysokość. Tymczasem, z nadesłanych w tym zakresie dokumentów nie wynika, jaki jest rzeczywisty dochód skarżącej z tytułu wykonywania tej umowy. Dla ustalenia tej kwoty nie wystarczy jedynie samo oświadczenie, zgodnie z którym ma to być kwota około 200 zł miesięcznie. Oświadczenie to powinno być poparte odpowiednimi dowodami. Po drugie, z oświadczenia skarżącej zawartego w piśmie przewodnim z dnia [...] r. wynika, że aktualnie jest ona razem z dziećmi ("w tej chwili jesteśmy") na utrzymaniu partnera. Należy stąd wnioskować, że J. C. pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednocześnie w końcowej części tego pisma, strona oświadczyła, że partner nie zgadza się na podanie jego danych. Wobec tego wyraźnego i kategorycznego oświadczenia skarżącej, referendarz sądowy odstąpił od dowezwania skarżącej o wykazanie stanu majątkowego swojego partnera, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie z inną osobą – w tym przypadku z partnerem, G. K. – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. Po trzecie, skarżąca została wezwana także do podania stanu prawnego i udokumentowania do kogo należą nieruchomości (mieszkania) położone w J., które określiła w formularzu jako adres zamieszkania (ul. [...]) oraz adres do korespondencji (ul. [...]). Skarżąca oświadczyła, że zamieszkuje u swojego partnera na ul. [...], nie ustosunkowała się jednak do stanu prawnego nieruchomości określonej w formularzu PPF, jako adres zamieszkania. Faktem jest, że referendarz sądowy sporządzając pisemne wezwanie z dnia [...] r., omyłkowo wpisał ul. [...], zamiast prawidłowej nazwy ul. "[...]". Numeracja lokalu oraz jego położenie (w J.) zostały jednak podane prawidłowo. Skarżąca w swoim piśmie przewodnim z dnia [...] r. ograniczyła się jednak jedynie do skonstatowania faktu omyłkowego podania nazwy ulicy. Jednocześnie nie udzieliła odpowiedzi na wyraźnie sformułowane wezwanie referendarza sądowego. W tym stanie rzeczy nie sposób wykluczyć tego, że skarżąca posiada określony tytuł prawny do tego lokalu i – skoro w nim nie zamieszkuje – może czerpać z niego określony dochód (np. uzyskiwać czynsz najmu lub opłatę za użytkowanie). Poza tym skarżąca nie wykazała jakie są realne wydatki gospodarstwa domowego. Ograniczyła się w tym zakresie jedynie do szacunkowego określenia, że zamykają się one w kwocie około 2.000 zł, a następnie stwierdziła: "wydaje mi się, że około 4.000 zł ale to już pożyczone pieniądze". W wezwaniu z dnia [...] r. wyraźnie zaznaczono, że jeżeli źródłem środków wydawanych na codzienne utrzymanie siebie i swoich dzieci są pożyczki, to należy nadesłać stosowne kopie tych umów, a jeżeli źródłem tych środków jest pomoc finansowa osób trzecich, to należy nadesłać oświadczenia tych osób. Niewątpliwe okoliczność wysokich wydatków oraz źródeł środków pieniężnych na ich zaspokojenie stanowi istotną kwestię. Należało wskazać jakie są kwoty pożyczanych pieniędzy oraz kto udziela tych pożyczek (czy są to banki, czy też osoby prywatne – w tym rodzina skarżącej bądź jej partnera). Merytoryczne rozstrzygniecie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być poprzedzone analizą stanu majątkowego wnioskodawcy i osób, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednak do oceny stanu majątkowego wnioskodawcy nie wystarczą same oświadczenia złożone przez niego we wniosku. Skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał między innymi jakie są rzeczywiste dochody osiągane przez członków jego rodziny, jak również nie wykazał, jakie są miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym zakresie strona nie wskazała chociażby w przybliżeniu szacunkowych kwot składających się na koszty miesięcznego utrzymania. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.