III SA/Gl 313/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2018 r. Wyrokiem z 15 listopada 2017 r. tutejszy Sąd oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z [...] r., nr [...]. Wraz ze skargą kasacyjną od tego wyroku, skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że jej obecna sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów związanych z wpisem sądowym od skargi kasacyjnej w tej sprawie. Wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. E. i dwiema córkami: G. E. (8 lat) i E. E. (5 lata). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, jak również papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. W rubryce nr 10 druku urzędowego formularza PPF strona nie zawarła żadnych oświadczeń w przedmiocie dochodów uzyskiwanych przez siebie samego o swoja żonę. Koszty utrzymania określił skarżący sumarycznie na kwotę 1.000 zł. Pismem z dnia 1 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (wezwano do przedłożenia odpisu obu umów o pracę skarżącego oraz zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty gotówkową lub bezgotówkową - na rachunek bankowy); - udokumentowanie wysokości zasiłku wychowawczego pobieranego przez żonę skarżącego. Należy w tym celu nadesłać przekaz pocztowy (tzw. odcinek) potwierdzający pobranie tego świadczenia za ostatni miesiąc bądź decyzję odpowiedniego organu potwierdzającą jego aktualną wysokość; - nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2017. Jeżeli żona skarżącego jest również płatnikiem tego podatku, to należy nadesłać również jej zeznanie; - wyjaśnienie, czy skarżący pobiera świadczenia wychowawcze na dwoje dzieci, czy tylko na jedno dziecko (w ramach programu "Rodzina 500+"). Należy nadesłać kopię decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należy przedstawić stosowne zaświadczenia wystawione przez banki, a potwierdzające ten fakt oraz informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - przedłożenie aktualnego zaświadczenie właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniające wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego (tj. przy ul. [...] w O.); - udokumentowanie tytułu prawnego, jaki przysługuje żonie skarżącego do nieruchomości rolnej (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego), należy podać również jej powierzchnię; - przedłożenie zaświadczenia z miejscowo właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynika, czy uzyskano wsparcie ze środków wspólnotowych; - określenie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego; - nadesłanie odpisu lub kopii decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Wskazano, iż wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. (nie wystarczy bowiem tylko samo ich oszacowanie). Opisane wezwanie zawierało informację, iż odpowiedzi na nie oczekuje się w terminie 7 dni, a niezastosowanie się do tego wezwania w tym terminie, może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 zwanej dalej p.p.s.a.). M. E. w zakreślonym terminie nie przedłożył wymaganej dokumentacji. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 czerwca 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem nie odniósł się do nałożonego na niego obowiązku wykazania jego aktualnego 18 maja 2018 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonego wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego Strony skarżącej, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia M. E. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Stwierdził, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych błędnie uznał, że nie zostały wykazane przesłanki dla zwolnienia Skarżącego z obowiązku poniesienia opłaty od skargi. Podniósł, iż dostatecznie wyjaśnił swoją sytuację majątkową w formularzu PPF. Do sprzeciwu (data nadania w placówce pocztowej 23 lipca 2018 r.) nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości wynikają z braku zastosowania się Strony skarżącej do wezwania z dnia 1 czerwca 2018 r., albowiem twierdzenia zawarte w formularzu PPF nie zostały w jakikolwiek sposób poparte materiałem źródłowym. Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF. Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna M. E. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.