III SA/Gl 314/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 26 stycznia 2022 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia 22 listopada 2021 r. l. dz. [...], 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] w K. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Rektor Uniwersytetu [...] w K. (dalej również jako Rektor, organ), na skutek wniosku M. G. (G.) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję wydaną przez ten organ w I instancji z dnia 22 listopada 2021 r. [...], którą orzeczono o skreśleniu M. G. (G.) z dniem 22 listopada 2021 r. z listy studentów drugiego semestru kierunku fizyka medyczna (studia stacjonarne pierwszego stopnia) w roku akademickim 2020/2021 z powodu nieuzyskania zaliczenia z semestru w określonym terminie. W podstawie prawnej decyzji wydanej w I instancji powołane zostały art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 478, ze zm. – dalej jako Prawo o szkolnictwie) oraz § 13 ust. 2 pkt 2 Regulaminu studiów w Uniwersytecie [...] uchwalony przez Senat U[...] uchwałą nr [...] z dnia 27 kwietnia 2021 r. (ze zm. – dalej zwanego Regulaminem). Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy M. G. (dalej zwany skarżącym) powołał się na swój zły stan zdrowia, który wpłynął na problemy związane z uzyskaniem zaliczenia w semestrze letnim roku akademickiego 2020/2021 oraz miał wpływ na to, że wniosek skarżącego o udzielenie urlopu zdrowotnego nie został złożony niezwłocznie. Skarżący dokonał szerszego opisu choroby z którą się zmaga, akcentując, że powinien wcześniej wystąpić o roczny urlop zdrowotny, lecz próbował pogodzić naukę z problemami zdrowotnymi. Jednocześnie skarżący zwrócił się o rozpoznanie jego prośby odnośnie do urlopu zdrowotnego na rok akademicki 2021/2022, powołał się przy tym na § 31 pkt 6 Regulaminu, wnioskując o anulowanie skreślenia go z listy studentów i udzielenie wnioskowanego urlopu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Rektor, w powołaniu na art.138 § 1 pkt 1 i art. 104 k.p.a. wydał zaskarżoną w sprawie decyzję, w której uzasadnieniu podał, że skarżący rozpoczął ww. studia w roku akademickim 2016/2017 i do chwili obecnej nie uzyskał zaliczenia 2 semestru studiów. Wskazano, że w 2020/2021 skarżący w obowiązku zaliczenie modułów z 2. oraz z 4. semestru studiów i nie wykonał żadnego z nich. Biorąc pod uwagę historię studiowania i wynikający z niej fakt, że skarżący dwukrotnie przebywał na urlopach związanych z powtarzaniem semestru, Rektor wskazał na brak regulaminowej możliwości wyrażenia zgody na anulowanie skreślenia z listy studentów. Wyjaśnił również, że posiada wiedzę na temat trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącej. Jednakże zwrócił uwagę, że w myśl § 32 ust. 3 Regulaminu wniosek o urlop "powinien być złożony niezwłocznie po zaistnieniu przyczyny uzasadniającej ubieganie się o urlop". Wskazał, że pismem datowanym na 2 grudnia 2021 r. skarżący poinformował, że proces terapeutyczny rozpoczął się 17 sierpnia 2021 r., a całość odwołania, tj. prośbę o anulowanie decyzji o skreśleniu, zawierającą opinię lekarską, prośbę o urlop zdrowotny, zaświadczenie lekarskie oraz informację o rozpoczęciu procesu terapeutycznego złożył mailowo 3 grudnia 2021 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podniesione zostały zarzuty: 1. naruszenia przepisów prawa materialnego, a to: a) art. 108 ust. 2 pkt 3 Prawa o szkolnictwie i § 13 ust. 2 pkt 2 Regulaminu poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepis ww. ustawy i ww. Regulaminu nakładają obowiązek skreślenia z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, niezależnie od przyczyn braku takiego zaliczenia, wówczas kiedy przepisy te stanową jedynie o możliwości skreślenia w ww. przypadkach i każda sytuacja powinna być w świetle ww. przepisów indywidualnie rozpatrywana, zwłaszcza w przypadku wystąpienia niezależnych od woli studenta przyczyn braku zaliczenia semestru lub roku, takich jak poważne problemy zdrowotne, zwłaszcza psychiczne, w przypadku których organ powinien odstąpić od skreślenia z listy studentów, b) § 32 ust. 1 pkt 1), ust. 3 i ust. 6 Regulaminu poprzez niezastosowanie tych przepisów pomimo wystąpienia w niniejszej sprawie uzasadnionego przypadku w postaci bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego dającego podstawę do przyznania mu urlopu w sytuacji braku zaliczenia semestru studiów, - które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy: a) tj. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez: - brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego polegające w szczególności na: - braku zebrania dowodów i przeanalizowania stanu faktycznego sprawy celem ustalenia czy po stronie skarżącego faktycznie zachodzi trudna sytuacja zdrowotna stanowiąca uzasadniony przypadek dający podstawę do odstąpienia od możliwości skreślenia skarżącego z listy studentów i przyznania mu urlopu pomimo nie zaliczenia semestru studiów, - pominięciu dowodów przedłożonych przez skarżącego w postaci dokumentacji medycznej, w szczególności: zaświadczenia lek. psychiatry z dnia 3.12.2021 r. potwierdzającego występowanie u skarżącego zaburzeń depresyjnych, lękowych i fobii społecznych, pisma lek. psychiatry z dnia 3.12.2021 r. pozytywnie opiniującego udzielenie skarżącemu urlopu zdrowotnego, zwolnienia lekarskiego z dnia 28.12.2021 r., potwierdzającego pozostawanie skarżącego w leczeniu psychiatrycznym od 2019 r. i niemożliwość uczestniczenia w zajęciach szkolnych w dniach od 15.04.2021 r. do 15.04.2022 r., - naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na uznaniu, że: skarżący pomimo zachodzącej po jego stronie wyjątkowej sytuacji polegającej na występowaniu poważnych schorzeń, tj. zaburzeń depresyjnych, lękowych i fobii społecznych powinien był zalic2yć semestr, a wobec braku takiego zaliczenia powinien być skreślony z listy studentów, b) art. 107 § 1 pkt 4, 6 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące powołanie podstawy prawnej decyzji i brak jej wyjaśnienia oraz brak właściwego uzasadnienia faktycznego decyzji, sprowadzającego się jedynie do ogólnego wskazania okoliczności sprawy, bez precyzyjnego odniesienia się do odwołania skarżącego, w szczególności do kwestii możliwości przyznania urlopu w sytuacji braku zaliczenia semestrze studiów, brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzonej ją decyzji z dnia 22 listopada 2021r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że sąd nie jest kolejnym organem administracji publicznej, uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy. To na organie spoczywała powinność wykazania w postępowaniu administracyjnym, że wobec skarżącego należało wydać decyzję o skreśleniu z listy studentów. Zgodnie z art. 108 Prawa o szkolnictwie: 1. Studenta skreśla się z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów; 2) rezygnacji ze studiów; 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego; 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. 2. Student może być skreślony z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. 3. Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Odpowiednikiem tych przepisów są normy zawarte w § 13 Regulaminu studiów w Uniwersytecie [...]. Decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów jest niewątpliwie indywidualnym aktem administracyjnym. W zakresie tego rodzaju spraw ustawodawca nie wyłączył stosowania przepisów k.p.a., tak jak uczynił to w innych sprawach (zob. art. 48 Prawa o szkolnictwie). Analiza regulacji zawartej w art. 108 Prawa o szkolnictwie nie pozostawia żadnych wątpliwości, że wystąpienie jednej z przesłanek wymienionych w ust. 1 oznacza dla organu decyzyjnego obowiązek wydania rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów (decyzja związana). Z kolei stwierdzenie zaistnienia którejś z przesłanek określonych w ust. 2 stanowi podstawę do wydania decyzji uznaniowej. Uznanie administracyjne wiąże się z przyznaniem organowi administracji publicznej luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej. Działanie organu musi się jednak mieścić w granicach zakreślonych przez art. 7 k.p.a., a zatem organ powinien dążyć do wyjaśnienia prawdy obiektywnej, zaś sprawę załatwić z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ocena, czy przy podejmowaniu tego rodzaju decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Wskazać należy, że zarówno pojęcie interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że odpowiednią treść nadaje im organ orzekający. Z reguły interes indywidualny nie pokrywa się z interesem społecznym. Ustawodawca w art. 7 k.p.a. nie określił hierarchii tych wartości, ani też zasad rozstrzygania kolizji pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony. W judykaturze przyjmuje się, że decyzja uznaniowa pozostaje wprawdzie pod kontrolą sądu, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony. Kontrola sądowa sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy dokonał tego po rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. W orzecznictwie oraz w literaturze przedmiotu istnieje zgodność co do tego, że decyzje wydawane na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy oparte są na uznaniu administracyjnym (zob. m.in. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku, z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. III SA/Gd 52/21; we Wrocławiu, z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. IV SA/Wr 471/20; w Łodzi, z dnia 5 marca 2021 r., sygn. III SA/Łd 336/20; w Rzeszowie, z dnia 3 marca 2021 r., sygn. II SA/Rz 1118/20; w Poznaniu, z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. IV SA/Po 1663/20; w Krakowie, z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. III SA/Kr 223/20; w Warszawie, z dnia 8 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Wa 370/20; w Opolu, z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. II SA/Op 251/20; Hubert Izdebski, Jan Michał Zieliński, Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, wyd. II LEX/el. 2021 – komentarz do art. 108). W przypadku decyzji wydanej na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy organ uczelni może więc, lecz nie musi skreślić studenta. Wybór sposobu rozstrzygnięcia nie może być jednak arbitralny, ale powinien wynikać z kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych, a zwłaszcza wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu studenta. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiedniego przepisu prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego, wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zebrania dowodów i ich oceny zgodnie z regułami k.p.a. Przepisy zamieszczone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakazują organom administracji publicznej ustalenie istotnych w sprawie kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zmaterializowanie tych reguł powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym w myśl art. 107 § 3 k.p.a., które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały ustalone, rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje uznaniowe nie są bowiem zwolnione z obowiązku uzasadnienia faktycznego i prawnego, a wręcz przeciwnie należy przyjąć, że "ze względu na konieczność wyboru rozstrzygnięcia decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają zatem raczej szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 429). Stwierdzić zatem należy, że rozstrzygnięcia - w szczególności te negatywne dla strony - podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinny być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i starannie uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych, czy też nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Decyzja taka powinna więc w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania organu. Dopiero zadośćuczynienie nakazom wynikającym z przytoczonych regulacji procesowych, umożliwia prawidłową subsumcję normy materialnoprawnej (w niniejszej sprawie zawartej w art. 108 ust. 2 pkt 3 Prawa o szkolnictwie). W ocenie Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy uczelni nie sprostały w wydanych w niniejszej sprawie decyzjach w obu instancjach powyższym wymogom. Z pierwszoinstancyjnej decyzji podjętej – co wynika ze wskazanej w osnowie podstawy prawnej – w oparciu o art. 108 ust. 2 pkt 3 Prawa o szkolnictwie oraz § 13 ust. 2 pkt 2 Regulaminu wynika jedynie lakonicznie, że skreślenie skarżącego z listy studentów nastąpiło z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Z kolei w zaskarżonej decyzji w podstawie prawej organ odwołuje się wyłączenie do regulacji art.138 § 1 pkt 1 i art. 104 k.p.a. nie wskazując materialnoprawnej podstawy wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji organ podaje, że do chwili obecnej skarżący nie uzyskał zaliczenia 2 semestru studiów, a rozpoczął studia w roku akademickim 2016/2017. W kolejnym zaś zdaniu wskazuje, bez żadnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych, że w semestrze 2020/2021 skarżący miał w obowiązku zaliczenie modułów z 2 oraz 4 semestru i nie wykonał żadnego z nich. Następnie organ zauważa, że w związku z powyższym (nie wiadomo, czy chodzi organowi o nie zaliczenie modułów z 2 czy też z 2 oraz 4 semestru) wszczęto postępowanie w niniejszej sprawie. Dalej organ lakonicznie podaje, że biorąc pod uwagę historię studiowania oraz fakt, że skarżący dwukrotnie przebywał na urlopach związanych z powtarzaniem semestru nie widzi regulaminowej możliwości wyrażenia zgody na anulowanie skreślenia z listy studentów. Organ nie opisuje jednakże w żaden sposób przebiegu studiów skarżącego oraz okresów kiedy skarżący przebywał na urlopach oraz podstaw do ich udzielenia skarżącemu, a zatem okoliczności faktycznych które brał pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Nie wskazuje również dlaczego powoływany przez skarżącego zły stan zdrowia nie może stanowić uzasadnionej przeszkody uniemożliwiającej faktyczne zaliczenie semestru oraz złożenie wniosku o urlop zdrowotny w wymaganym terminie. Mimo, że organ podaje, iż posiada wiedzę, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna. W ocenie Sądu organ nie zrealizował zatem obowiązku wynikającego z art. 107 § 3 k.p.a. co do podania uzasadnienia faktycznego i prawnego, przez co naruszył również zasadę przekonywania wskazaną w art. 11 k.p.a. Te naruszenia mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy powodują, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 22 listopada 2021 r. wymykają się spod kontroli Sądu i jako takie nie mogą ostać się w obrocie prawnym. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt 2. sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wpis sądowy od skargi. Wskazania co do dalszego procesowania w sprawie wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku.