III SA/Gl 321/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. spółka komandytowa w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 15 lipca 2014 r. tutejszy Sąd oddalił skargę na powyższą decyzję. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł, skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na druku urzędowego formularza PPPr. Rubryka urzędowego formularza przeznaczona na uzasadnienie wniosku nie została w ogóle wypełniona (rubryka nr 5). Jednak w piśmie przewodnim z dnia [...] 2014 r., pełnomocnik procesowy spółki oświadczył, że spółka nie posiada aktywów, które mogłaby spieniężyć. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 2.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi określono, jako "0". W ostatnim roku obrotowym spółka osiągnęła zysk w kwocie 15.074,95 zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka posiada rachunek bankowy w "A" Bank, i występuje na nim saldo ujemne: (-) 283,12 zł. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów mających obrazować aktualny stan majątkowy wspólników spółki: zarówno komplementariusza, jak i komandytariusza. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona pełnomocnikowi procesowemu strony skarżącej w dniu [...] 2014 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik procesowy nadesłał część dokumentów, o które była wzywana spółka – dokumenty te dotyczyły jedynie spółki skarżącej. Nadesłano następujące materiały źródłowe: raport kasowy spółki za okres od dnia [...] 2014 r. do dnia [...] 2014 r.; wykaz środków trwałych skarżącej spółki za [...] 2014 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od [...] 2014 r. do [...] 2014 r.; oraz pełne sprawozdanie finansowe za rok 2013. W piśmie przewodnim z dnia [...] 2014 r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy zaznaczył, że przedstawienie dokumentów i materiałów źródłowych obrazujących aktualny stan majątkowy komplementariusza i komandytariusza wnioskującej spółki było niemożliwe w wyznaczonym terminie. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt sprawy żadne pozostałe materiały, zrywno dotyczącej skarżącej spółki, jak i jej wspólników. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej (oraz jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej) w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi koniecznymi wydatkami umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez wyraźnego uszczerbku dla jej funkcjonowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPPr i nadesłała jedynie część dokumentów, o które była wzywana pismem referendarza sądowego z dnia [...] 2014 r. W efekcie, skarżąca spółka nie zdołała wykazać, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest jej rzeczywisty, aktualny, stan majątkowy. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że spółka nie nadesłała do akt sprawy wyciągu ze swojego rachunku bankowego, a podkreślić należy, że jest to bardzo istotne źródło dowodowe. Należy stwierdzić, że o kondycji podmiotu prowadzącego działalność gospodarzą (a takim podmiotem jest bez wątpliwości skarżąca spółka) można wnioskować na podstawie dwóch rodzajów dokumentów. Pierwszy rodzaj stanowią szeroko pojęte dokumenty księgowe, które obrazują stan podmiotu funkcjonującego w obrocie gospodarczym od strony księgowej. Do tej kategorii dokumentów należy głównie sprawozdanie finansowe, w skład którego wchodzą: bilans oraz rachunek zysków i strat. Są to dokumenty sprawozdawcze, sporządzane zgodnie z wymogami ustanowionymi w ustawie o rachunkowości, opisującymi stan podmiotu po zakończeniu pewnego okresu – z reguły roku kalendarzowego. Niezależnie od tych dokumentów, przedsiębiorca dysponuje także dokumentami bieżącymi, które wskazują na jego realne i rzeczywiste aktualne możliwości finansowe (możliwość dysponowania "żywą gotówką"). Do takich dokumentów należą wydruki z rachunków bankowych, wskazujące na wszelkie dokonywane na nich operacje, jak również tzw. raporty kasowe, które wskazują w sposób bezpośredni ile gotówki znajduje się w kasie podmiotu. Spółka nadesłała do akt kompletne sprawozdanie finansowe i raport kasowy; brak jednak wyciągu z rachunku bankowego, który obrazowałby w sposób istotny jej realne możliwości płatnicze, wskazując na dostępność (bądź też brak) żywej gotówki. W tym aspekcie przedłożenie samego raportu kasowego nie jest wystarczające. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na nadesłane kserokopie deklaracji VAT-7 za poszczególne, następujące po sobie miesiące w okresie od [...] 2014 r. do [...] 2014 r. Z deklaracji tych wynika, że spółka aktualnie prowadzi działalność gospodarczą i wykazuje obrót. Należy zaznaczyć, że deklaracje VAT – 7 nie wskazują na wysokość przychodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na jej obroty, na jej aktywność gospodarczą. Z analizy nadesłanych przez spółkę deklaracji VAT – 7 wynika, że osiąga ona obrót. Wskazuje na to podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług, sięgająca od kwoty 44.717 zł ([...] 2014 r.) do kwoty 63.137 zł ([...] 2014 r.). Istotne jest to, że wartość obrotu wynosi kilkadziesiąt tysięcy zł i jest on bardzo regularny. Należy stwierdzić, że stopień i natężenie aktywności gospodarczej spółki ma z reguły przełożenie na jej przychód. Analizując ww. deklaracje podatkowe, należy stwierdzić, że w ich aspekcie istotnym materiałem byłyby wyciągi z rachunków bankowych spółki w formie, w jakiej została ona wezwana pismem referendarza sądowego z dnia [...] 2014 r. Z nadesłanych natomiast dokumentów nie można stwierdzić, czy skarżąca spółka rzeczywiście nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Spółka komandytowa, jest spółką osobową (osobową spółką prawa handlowego). Spółka ta z chwilą wpisu do rejestru staje się podmiotem prawa, ale nie uzyskuje osobowości prawnej. Każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami (art. 22 § 2 w zw. z art. 103 Kodeksu spółek handlowych). Jest to generalna zasada odnosząca się do osobowych spółek prawa handlowego. Jednakże istotą spółki komandytowej jest to, że występują w niej dwa rodzaje wspólników: komplementariusz i komandytariusz. Komplementariusz odpowiada za zobowiązania spółki na zasadach ogólnych, natomiast komandytariusz odpowiada za zobowiązania spółki tylko do wysokości sumy komandytowej, jest on jednak wolny od tej odpowiedzialności w granicach wartości wkładu wniesionego do spółki (art. 111 i 112 § 1 Kodeksu spółek handlowych). Z wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień [...] 2015 r.) wynika, że wysokość sumy komandytowej wynosi 1.920 zł (jest to jednocześnie wartość wkładu umówionego ) – oraz, że wkład ten został wniesiony. Wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi w tej sprawie 1.569 zł. Z powyższego wynika, że komandytariusz skarżącej spółki (J. S. P.) nie ponosi odpowiedzialności w zakresie obowiązku ponoszenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Pozostaje jednak aktualna odpowiedzialność komplementariusza skarżącej spółki – "A" Sp. z o.o. w K. W aktach brak jest jednak jakichkolwiek dokumentów i materiałów źródłowych, które obrazowałyby aktualny stan majątkowy komplementariusza. W tym stanie rzeczy, jeżeli, hipotetycznie, spółka komandytowa nie miałaby dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania – właśnie ze względu na odpowiedzialność komplementariusza tej spółki – oceniając zasadność przyznania jej prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę także sytuację majątkową wspólnika będącego komplementariuszem. Brak w aktach jednak materiałów odnoszących się do aktualnej kondycji finansowej komplementariusza. Skarżąca spółka była więc zobowiązania do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych odnoszących się także do sytuacji finansowej jej komplementariusza, dokumentujących okoliczności, które wskazałyby na to, że bez przyznania prawa pomocy, spółka pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazała w sposób jasny i rzetelny, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.