III SA/Gl 327/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu [...] (data nadania w urzędzie pocztowym) Firma "A" spółka z o.o. z siedzibą w Z. (zwana dalej Spółką) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...], nr [...] stwierdzające uchybienie do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] nr [...], mocą którego uznano za bezprzedmiotowe i umorzono postępowanie podatkowe w sprawie skompensowania wzajemnych zobowiązań – kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc [...] ze zobowiązaniami Spółki z tytułu składek ubezpieczeniowych za miesiąc [...] w kwocie [...] zł i zwrotu pozostałej po skompensowaniu kwoty na rachunek bankowy podatnika. Dnia [...] Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, urzędowy formularz (PPPr) wpłynął do Sądu w dniu [...] Skarżąca domagała się zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnego wpisu sądowego w kwocie [...] zł. W swym uzasadnieniu podniosła, że sytuacja finansowa Spółki jest bardzo trudna, a w wyniku działań Urzędu Skarbowego w [...] oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] skarżącej zablokowano wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowym w związku z czym nie posiada środków na wpłatę wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Po uzupełnieniu braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy we wspomnianym zakresie. Odmowa została uzasadniona tym, że Spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na uiszczenie wpisu sądowego. Powołując się na wielkość kapitału początkowego Spółki w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł uznano, że jest ona jednak w stanie wygospodarować środki potrzebne na uiszczenie należnych w sprawie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości [...] zł. W pierwszej kolejności należy podkreślić fakt występowania w innych sprawach skarżącej Spółki – zawisłych w postępowaniach prowadzonych w niniejszym Sądzie – nieścisłości w składanych oświadczeniach o jej stanie majątkowym. Porównanie wniosków o prawo pomocy nie zawsze pokrywała się z nadesłaną w późniejszym okresie dokumentacją źródłową. Skarżąca po raz kolejny nadesłała te same dokumenty, które przedkładane były w innych sprawach. W tym kontekście należy stwierdzić, że zawarte w piśmie z dnia [...] oświadczenie skarżącej, że jej rachunki bankowe zostały "prawdopodobnie" zlikwidowane, a wyciągi nie były dostarczone przez bank nie zasługuje na wiarę. Zwrócono przy tym uwagę, powołując się na bilans z [...] roku wraz z rachunkiem zysków i strat oraz wprowadzeniem do sprawozdania finansowego za [...] rok wraz z informacją dodatkową, że z akt sprawy nie wynika, aby wszystkie środki ruchome oraz nieruchomości wchodzące w skład majątku Spółki były zajęte przez komornika. W związku z tym uznano, że możliwe było ich dalsze eksploatowanie oraz czerpanie z nich dodatkowych pożytków na poczet zapłaty występujących w sprawie kosztów sądowych. Ponadto mimo trudności finansowych Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, ponieważ nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, posiada zdolność kredytową i pozyskuje środki finansowe. Poza tym, we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za rok [...] podkreślono, że – w odniesieniu do Spółki – nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania jej działalności. Przychód za [...]r. wyniósł [...] zł. Ponadto w [...]r. spółka osiągnęła w ramach swojej działalności znaczny przychód i dokonała wysokich wydatków. Fakt ten przemawia za stwierdzeniem, że Spółka jednak jest w stanie ponieść należne koszty sądowe. W sprzeciwie od tego postanowienia wspomnianemu orzeczeniu zarzucono rażące naruszenie prawa poprzez błędną interpretację dowodów stanowiących podstawę jego wydania i wniesiono o jego uchylenie oraz zwolnienie skarżącej Spółki z wnioskowanych kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Spółka nie prowadzi już działalności gospodarczej, która to została zablokowana przez "przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych", a jej funkcjonowanie zawdzięcza celowym pożyczkom udzielonym przez jednego z wierzycieli. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwaną dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie złożony przez skarżącą Spółkę sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy i zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Podstawy prawne przyznania prawa pomocy są następujące. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a. na wniosek strony może być przyznane jej prawo pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy jednostce organizacyjnej, jaką jest spółka z o.o., winno nastąpić wówczas, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Pojęcie "wykazania" należy rozumieć jako udowodnienie, przedstawienie w sposób przekonywujący, pokazany, unaoczniony. Tym samym inicjatywa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Oceniając zebrany materiał dowodowy, Sąd uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżąca spółka nie wykazała w dostateczny i przekonujący sposób, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dokonując oceny stanu majątkowego wnioskodawcy należy przede wszystkim stwierdzić, że część jego składników rzeczywiście została obciążona hipotekami (vide: nieruchomość położona w B. – księga wieczysta KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w Z., nieruchomość położona w Z. – KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w L., czy też nieruchomość położona w J. – KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w J.). Niemniej jednak obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza zakazu korzystania z niej, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece – tekst jednolity: Dz. U z 2001r. Nr 124, poz. 1361 z późn.zm.). Z dokumentów nadesłanych w piśmie procesowym skarżącej z dnia [...] roku wynika, iż nieruchomość położona w B. stanowi kompleks biurowo hotelowy o wartości [...] zł, zaś nieruchomość położona w Z. o wartości [...] zł, a także w J. o wartości [...] zł jest stacją paliw, z tytułu których skarżąca ma możliwość czerpania dodatkowych pożytków. Podkreślić również należy, że skarżąca spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, lecz w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie oraz posiada zdolność kredytową i pozyskuje stosowne środki pieniężne (vide: raport kasowy za [...]r.). Należy wskazać, że ugruntowanym jest pogląd, iż strona prowadząca działalność gospodarczą winna liczyć się z możliwością poniesienia wydatków związanych z jej uczestnictwem w sprawach sądowych (T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2005 r. str. 632 oraz postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004r. sygn. FZ 131/04 – nie publ.). Przychód Spółki za [...]r. wyniósł [...]zł., co oznacza, że część tej kwoty mogła przeznaczyć na poczet ewentualnego postępowania sądowego, tym bardziej, że w tym roku toczyło się już postępowanie podatkowe z udziałem skarżącej. Miała ona zatem możliwość zabezpieczania środków na poczet ewentualnego postępowania sądowego. Zwrócić wreszcie należy uwagę, że w [...] roku skarżąca spółka osiągnęła ze swojej działalności znaczny przychód oraz dokonała niewspółmiernie wysokich wydatków, co przemawia za tym, iż skarżąca była w stanie ponieść należne koszty sądowe. W ocenie Sądu nic nie stało na przeszkodzie aby w strukturze tych wydatków znalazły się także wydatki dotyczące postępowania sądowego. Na koniec należy także podkreślić, że orzeczenia tutejszego Sądu w innych sprawach skarżącej (korzystne dla niej) stanowią w istocie odstępstwo od dotychczasowej linii orzeczniczej, jaka stosowana była przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach skarżącej Spółki w zakresie prawa pomocy. Wyrazem tej linii orzeczniczej Sądu II instancji są postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 stycznia 2007 r., I FZ 651/06 oraz z dnia 5 czerwca 2007 r., I FZ 292/07. w postanowieniach tych zawarta jest wykładnia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tezami tych orzeczeń rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Jeżeli zostałaby nawet spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, to rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony – jedynie może przyznać prawo pomocy. W niniejszej sprawie Spółka nie wykazała jednak tego, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, pomimo tego, że – podobnie jak większość podmiotów prowadzących działalność gospodarczą – jest w trudnej sytuacji finansowej. Na trudną sytuację finansową wskazują prowadzone postępowania egzekucyjne oraz postanowienia komorników sądowych o umorzeniu tych postępowań. Dokumenty te nie mogą być jednak rozpoznawane w oderwaniu od innych dowodów oraz całokształtu okoliczności danej sprawy. W orzeczeniach tych Sąd II instancji stwierdził, że przyznanie prawa pomocy podmiotowi, którego kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a przychód za rok [...] wynosił [...] zł stanowiłby w istocie rozstrzygnięcie sprzeczne z zasadami słuszności. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 i art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.