III SA/Gl 335/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników spółki cywilnej) w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 30 października 2014 r. tutejszy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w części dotyczącej określenia kwoty różnicy podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za miesiąc lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2009 roku i przeniesienia odpowiedzialności jako osoby trzeciej na skarżącego za te okresy rozliczeniowe, natomiast w pozostałym zakresie (w tym obowiązku zapłaty podatku w trybie art. 108 ustawy o podatku VAT za kolejne miesiąc od stycznia do grudnia 2009 roku) oddalił skargę A. L. na ww. decyzję. Wraz ze skargą kasacyjną od tego wyroku strona skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru w osobie radcy prawnego, złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że w roku 2016 zostały wprowadzone zmiany dotyczące prawa hazardowego. W tej sytuacji brak jest zleceń otrzymywanych przez firmę wnioskodawcy, czego następstwem jest powolne wygaszanie oraz likwidacja firmy i utrata zarobków. Strona stwierdziła, że nie będzie w stanie pokryć kosztów sądowych w sprawie. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jego jedyny dochód składa się kwota około 4.500 zł netto uzyskiwana z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wnioskodawca oświadczył, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych (bądź w gotówce) w wysokości 1.900 zł. Poza tym nie posiada on żadnych ruchomości, nieruchomości, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Skarżący oświadczył, że na jego stałe, miesięczne wydatki składają się następujące kwoty: 1.500 zł (alimenty); 1.000 zł (czynsz) oraz 200 zł (opłaty za media). Zaznaczyć należy, że wnioskodawca uiścił wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł w odpowiedzi na żądanie do uiszczenia tej opłaty sądowej. Wpis ten został uiszczony w zakreślonym terminie ustawowym. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 lipca 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uznał bowiem, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący by znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 28 lipca 2016 r. wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że skarżący uzyskuje co prawda z działalności gospodarczej miesięcznym zarobkiem 4 500 a to zaspokajając potrzeby życiowe 1800 zł nie wystarczy na pokrycie kosztów sądowych. Wskazuje tu na dwie pozostałe sprawy III SA/GL 234/14/ oraz III SA/GL 237/14 w których będzie musiał wnieść kolejne kilkutysięczne opłaty oraz podkreśla, że ma 1900 zł oszczędności oraz nie ma nieruchomości i praw majątkowych a dochód z działalności gospodarczej może się zmienić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Średni dochód miesięczny osiągany z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej zamyka się w kwocie około 4.500 zł netto. Z kolei wskazane przez niego miesięczne, regularne wydatki zamykają się w kwocie 2.700 zł. Uwzględniając ten szacunek strony skarżącej, reprezentowanej w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru stwierdzić należy, że pozostaje mu po poniesieniu wskazanych przez niego wydatków kwota około 1.800 zł. Kwota ta powinna wystarcza zdaniem sądu na uiszczenie pozostałych kosztów utrzymania. Pozostałą nadwyżkę może skarżący przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych w tej sprawie. Tym bardziej, że posiada on oszczędności, które był w stanie wygospodarować, w kwocie 1.900 zł, co wynika bezpośrednio z jego oświadczenia zawartego na druku urzędowego formularza PPF. Co do argumentu skarżącego, że dochód z działalności gospodarczej jest niepewnym dochodem to stwierdzić należy że żaden osiągany dochód nie jest do końca pewny na przyszłość nie powinna to być przesłanka do faworyzowania skarżącego, który akurat w ten sposób zarabia na życie. Zresztą idąc tym tokiem rozumowania stwierdzić można że równie dobrze dochód ten może być w przyszłości kilka lub kilkaset procent wyższy na co osoby ze stałym miesięcznym wynagrodzeniem akurat z kolei liczyć nie mogą. Ponadto stwierdzić należy, że wnioskodawca wskazuje na dwie sprawy, w których będzie jeszcze musiał uiścić opłaty sądowe (III SA/Gl 234/14 i 237/14), gdy w istocie natomiast tylko w jednej ze spraw będzie musiał jeszcze uiścić wpis sądowy. Do tej pory zresztą wnioskodawca był jednak w stanie ponosić koszty sądowe, a uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma mocy wstecznej, działa jedynie na przyszłość. Nie bez znaczenia pozostaje , że sporna decyzja została wydana 10 stycznia 2014 r. a dotyczy podatku VAT za 2009 r. Podkreślić należy, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po uwzględnieniu sytuacji majątkowej skarżącego, biorąc pod uwagę fakt, iż był on w stanie wygospodarować z niemałego zresztą dochodu oszczędności oraz prócz tego uiszczać jak do tej pory koszty sądowe zdaniem Sądu skarżący jest w stanie w świetle powyższych danych ponieść koszty prowadzonych spraw. Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.