III SA/Gl 340/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 16 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z [...] r. skarżąca zwróciła się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy. Z treści złożonego urzędowego formularza wynika, iż skarżąca domagała się ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że potrzebuje pomocy prawnej w sprawie, a nie stać jej na poniesienia kosztów zastępstwa bez uszczerbku w utrzymaniu siebie samej i swojej rodziny. Wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim konkubentem J. J. oraz trojgiem wspólnych, małoletnich dzieci: A. J. ([...] lat), K. J. ([...] lat) i E. J. ([...] lat). Skarżąca jest jedyną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym, która osiąga dochód. Wnioskodawczyni uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto. Jej konkubent posiada status bezrobotnego, bez prawa do pobierania zasiłku. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W toku postępowania o prawo pomocy strona nadesłała wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r. następujące dokumenty: kserokopię swojej umowy o pracę; informację o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2012; zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w [...] z dnia [...] r., potwierdzające, że konkubent wnioskodawcy posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do pobierania zasiłku; wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego; wyciąg z Banku ,,A’’ za [...] r.; dowód wypłaty wynagrodzenia za [...] r., listę płac za [...] r.; kopią potwierdzenia przelewu dla skarżącej świadczenia z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]; kserokopią rachunku płatności za energię elektryczną z terminem płatności do dnia [...] r. Postanowieniem z 31 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że podstawą odmowy było niewykazanie mimo wezwania w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego jak również niewykazanie rzeczywistego składu osobowego jej gospodarstwa domowego. Postanowienie referendarza zostało zaskarżone przez skarżącą sprzeciwem z 27 sierpnia 2013 r. Uzasadniając sprzeciw strona wskazała, że postanowienie referendarza jest wewnętrznie sprzeczne. Strona nie zgodziła się też z oceną jej sytuacji majątkowej sprowadzającą się do stwierdzenia, że ukrywa dodatkowe dochody lub pomoc udzielaną rodzinie przez osoby trzecie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 31 lipca 2013 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym nastąpi wtedy gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z oświadczenia strony wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z czterema osobami: ze swoim konkubentem J. J., który jest osobą bezrobotną, nie osiągającą żadnego dochodu (nie pobierającą zasiłku dla bezrobotnych), oraz z trójką małoletnich dzieci. Strona jest jedyną osobą, która uzyskuje w tym gospodarstwie domowym regularny dochód. Z nadesłanych materiałów wynika, że jedyny dochód w pięcioosobowym gospodarstwie domowym zamyka się w kwocie [...] zł na miesiąc. Ponadto, skarżąca wykazała, że otrzymuje świadczenie w wysokości [...] zł z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Oznacza to, że łączny miesięczny dochód, zadeklarowany przez stronę, we wspólnym gospodarstwie wynosi łącznie około [...] zł. Z tego wynika, że na jedną osobę w gospodarstwie domowym skarżącej przypada około [...] zł miesięcznie. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, iż opierając się na ogólnie obowiązujących zasadach doświadczenia życiowego i uwzględniając aktualną sytuację społeczno – gospodarczą w naszym kraju, należy stwierdzić, że oświadczenie to nie jest wiarygodne. Fakt utrzymania pięcioosobowego gospodarstwa domowego tylko i wyłącznie z jednego wynagrodzenia skarżącej (a więc ponoszenie zarówno opłat za media, jak również wydatki na zakup żywności, odzieży i środków czystości) jest o tyle wątpliwy, że z oświadczeń skarżącej oraz z nadesłanych przez nią do akt sprawy dokumentów nie wynika, aby skarżąca miała jakiekolwiek zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłaty za tzw. media. A uwzględniając ww. dane odnośnie jednego dochodu (i świadczenia rodzinnego), z którego utrzymuje się pięć osób, można byłoby przecież wywnioskować, że będą występowały w tym gospodarstwie domowym takie zaległości. W tym stanie rzeczy faktycznie można domniemywać, że w ww. gospodarstwie domowym znajduje się dodatkowe źródło dochodu, albo są osoby, które pomagają w utrzymaniu wnioskodawcy i jej konkubentowi. Skarżąca nie dostarczyła dokumentów potwierdzających koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto strona nawet nie oświadczyła, jak kształtują się wydatki utrzymania rodziny. Strona objaśniając szczegółowo w jaki sposób gospodaruje dochodem w celu utrzymania rodziny, mogłaby obalić założenie oparte na doświadczeniu życiowym, iż tak niskie dochody przy pięcioosobowej rodzinie sugerują dodatkowe, nie udokumentowane dochody. Również w sprzeciwie z [...] r. strona nie udokumentowała, ani nawet nie wskazała w jaki sposób gospodaruje domowym budżetem. Mogło by to pozwolić na obalenie niekorzystnego dla strony domniemania dotyczącego dodatkowych dochodów. Zwrócić należy uwagę także, że, strona w ogóle nie nadesłała zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu określonym na druku urzędowego formularza PPF, jako miejsce jej zamieszkania. W tym zakresie strona również nie zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia [...] r. Tymczasem, zaświadczenie takie pozwoliłoby stwierdzić w sposób jasny i nie budzący żadnych wątpliwości, ile osób w rzeczywistości tworzy wspólne gospodarstwo domowe skarżącej, a w konsekwencji pozwoliłoby ustalić, czy ze stroną, jej konkubentem i trójką dzieci, nie mieszka osoba, która uzyskuje regularny, miesięczny dochód, pomagając w utrzymaniu wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej. Należy podkreślić że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.