III SA/Gl 340/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że potrzebuje pomocy prawnej w sprawie, a nie stać jej na poniesienia kosztów zastępstwa bez uszczerbku w utrzymaniu siebie samej i swojej rodziny. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim konkubentem J. J. oraz trojgiem wspólnych, małoletnich dzieci: A. J. ([...] lat), K. J. ([...] lat) i E. J. ([...] lat). Skarżąca jest jedyną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym, która osiąga dochód. Wnioskodawca uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.600 zł brutto. Jej konkubent posiada status bezrobotnego, bez prawa do pobierania zasiłku. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 2 lipca 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego jej konkubenta, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłała wraz z pismem przewodnim z dnia [...] r. następujące dokumenty: kserokopię swojej umowy o pracę; informację o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2012; zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia [...] r., z którego wynika, że konkubent wnioskodawcy posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do pobierania zasiłku; wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego; wyciąg z Banku "A" Iw. R. za maj 2013 r.; dowód wypłaty skarżącej wynagrodzenia za kwiecień 2013 r. i lista płac za kwiecień 2013 r.; kopia potwierdzenia przelewu dla skarżącej świadczenia z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.; kserokopia rachunku płatności za energię elektryczną z terminem płatności do dnia 3 lipca 2013 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku I. R., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób przekonujący, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czterema osobami: ze swoim konkubentem J. J., który jest osobą bezrobotną, nie osiągającą żadnego dochodu (nie pobierającą zasiłku dla bezrobotnych), oraz z trójką małoletnich dzieci. Wnioskodawca jest jedyną osobą, która uzyskuje w tym gospodarstwie domowym regularny dochód. Z nadesłanych materiałów wynika, że jedyny dochód w pięcioosobowym gospodarstwie domowym zamyka się w kwocie [...] zł na miesiąc. Ponadto, skarżąca wykazała, że otrzymuje świadczenie w wysokości [...] zł z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S.. Można więc przyjąć, że miesięczny dochód we wspólnym gospodarstwie wynosi łącznie około 1550 zł (wynagrodzenie skarżącej i otrzymywane przez nią świadczenie rodzinne). Z tego wynika, że na jedną osobę w gospodarstwie domowym skarżącej przypada około 310 zł miesięcznie. Opierając się na ogólnie obowiązujących zasadach doświadczenia życiowego i uwzględniając aktualną sytuację społeczno – gospodarczą w naszym kraju, należy stwierdzić, że oświadczenie to nie jest wiarygodne. Fakt utrzymania pięcioosobowego gospodarstwa domowego tylko i wyłącznie z jednego wynagrodzenia skarżącej (a więc ponoszenie zarówno opłat za media, jak również wydatki na zakup żywności, odzieży i środków czystości) jest o tyle wątpliwy, że z oświadczeń skarżącej oraz z nadesłanych przez nią do akt sprawy dokumentów nie wynika, aby skarżąca miała jakiekolwiek zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłaty za tzw. media. A uwzględniając ww. dane odnośnie jednego dochodu (i świadczenia rodzinnego), z którego utrzymuje się pięć osób, można byłoby przecież wywnioskować, że będą występowały w tym gospodarstwie domowym takie zaległości. W tym stanie rzeczy należy domniemywać, że w ww. gospodarstwie domowym znajduje się dodatkowe źródło dochodu, albo są osoby, które pomagają w utrzymaniu wnioskodawcy i jej konkubentowi. Należy zwrócić uwagę na to, że wnioskodawca była wzywana pismem referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2013 r. do wykazania powyższych faktów: wykazania występowania jakichkolwiek zaległości płatniczych, jak również wykazania źródeł pokrycia kosztów utrzymania (pożyczek, pomocy udzielanej przez osoby trzecie). Wezwanie to w tym zakresie pozostało jednak bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Skarżąca nie wykazała jaka jest orientacyjna wysokość kosztów bieżącego utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Co istotne, nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów w tym zakresie (rachunków, czy też faktur). Wnioskodawca nie złożyła nawet żadnego oświadczenia, w którym określiłaby te koszty chociażby orientacyjnie. Ponadto, strona w ogóle nie nadesłała zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu określonym na druku urzędowego formularza PPF, jako miejsce jej zamieszkania. W tym zakresie strona również nie zastosowała się do wezwania referendarza sądowego z dnia 2 lipca 2013 r. Tymczasem, zaświadczenie takie pozwoliłoby stwierdzić w sposób jasny i nie budzący żadnych wątpliwości, ile osób w rzeczywistości tworzy wspólne gospodarstwo domowe skarżącej, a w konsekwencji pozwoliłoby ustalić, czy ze stroną, jej konkubentem i trójką dzieci, nie mieszka osoba, która uzyskuje regularny, miesięczny dochód, pomagając w utrzymaniu wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej. Na marginesie należy zaznaczyć, że skarżąca dołączyła do akt kserokopię wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, złożonego przez jej konkubenta. Jest to jednak sam wniosek, brak natomiast rozstrzygnięcia w tej sprawie. Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała w sposób rzetelny swojego aktualnego stanu majątkowego, jak również nie wykazała jaki jest rzeczywisty skład osobowy jej gospodarstwa domowego. Tymczasem, uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.