III SA/Gl 340/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Referent Stażysta Katarzyna Pisula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 9 lutego 2024 r. nr SKO.IV/424/2349/2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Przedmiotem skargi M. H.(dalej "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej (dalej "Kolegium") wydana w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta B.. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Decyzją z dnia 2 listopada 2016 r. Prezydent Miasta B.(dalej również "organ pierwszej instancji" lub "Prezydent") na wniosek Skarżącego przyznał mu dodatek mieszkaniowy na okres 6 miesięcy - od 1 listopada 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. w wysokości 159,13 zł, na lokal mieszkalny przy ul. [...] w B.. 2. W dniu 24 marca 2022 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2, art. 146 § 1 w związku z art. 149 § 1 i art. 150 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a."), wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie dodatku mieszkaniowego przyznanego Skarżącemu ostateczną decyzją organu pierwszej instancji z dnia 2 listopada 2016 r. Wskazał, że do organu wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 lipca 2021 r., zgodnie z którym Skarżący został skazany za przestępstwo z art. 286 § 1 kk w związku z zatajeniem dochodów za okres od lipca do września 2016 r. w kwocie 990 zł z tytułu czynszu za wynajmowanie mieszkania. Kwota otrzymana z tytułu czynszu nie została uwzględniona w deklaracji o dochodach dołączonej przez Skarżącego do wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., organ pierwszej instancji uchylił decyzję ostateczną (decyzję z dnia 2 listopada 2016 r.) i przyznał Skarżącemu dodatek mieszkaniowy na okres od 1 listopada 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. w wysokości 125,33 zł. Kolegium decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 21 kwietnia 2022 r. 3. Pismem z dnia 24 lipca 2023 r. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności 5 decyzji organu pierwszej instancji z dnia 21 kwietnia 2022 r., w tym decyzji z dnia 21 kwietnia 2022 r. o nr [...] ze względu na wydanie ich z rażącym naruszeniem prawa, tj. naruszeniem art. 146 § 1 k.p.a. Skarżący podniósł, że decyzje zostały wydane w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co jest dopuszczalne przez 5 lat od daty wydania decyzji pierwotnych, a nie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący argumentował, iż w sprawie nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych nie było podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Przyznał, że nieujawnienie wszystkich dochodów przy ubieganiu się o przyznanie dodatków mieszkaniowych stanowiło delikt administracyjny, czego ma pełną świadomość i bardzo żałuje. 4. Kolegium decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. ([...]), wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 k.p.a., stwierdziło nieważność własnej decyzji z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...]. Uzasadniając decyzję, Kolegium argumentowało, że po rozpoznaniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 21 kwietnia 2022 r. (w której organ pierwszej instancji uchylił własną decyzję z 2 listopada 2016 r i przyznał Skarżącemu dodatek mieszkaniowy na okres od 1 listopada 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. w wysokości 125,33 zł) Kolegium decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało na przesłankę wznowieniową w postaci art. 145 § 1 pkt 1 k.p.k. Natomiast w decyzji Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. powołano przesłankę wznowienia w postaci art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Kolegium zwróciło uwagę na art. 146 § 1 k.p.a., w myśl którego uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a-145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Kolegium argumentowało, iż rozpoznając odwołanie od decyzji Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. orzekło na podstawie wznowieniowej, która jest dla strony mniej korzystna, niż organ pierwszej instancji, a zatem orzekło na niekorzyść Skarżącego, co w myśl art. 178 k.p.a. jest niedopuszczalne W tej sytuacji konieczne było stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). 5. Kolegium decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 k.p.a., stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr [...]. Kolegium podało, że Skarżący pismem z dnia 24 lipca 2023 r. wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa. Kolegium stwierdziło, że decyzja Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. na błędnej przesłance wznowieniowej – na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zamiast art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a. Z akt sprawy wynika bowiem, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Karny z dnia 19 lipca 2021 r., sygn. akt [...] Skarżący został skazany za przestępstwo z art. 286 § 1 kk. Składając wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego, Skarżący zataił, że za okres od lipca do września 2016 r. uzyskał dochód w kwocie 990 zł z tytułu czynszu za wynajem mieszkania w B.. Kwota otrzymana z tytułu czynszu nie została uwzględniona w deklaracji o dochodach, składanej razem z wnioskiem o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W ocenie Kolegium to fałszywe oświadczenie Skarżącego stanowi podstawę wznowienia postępowania w sprawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., co oznacza, że decyzja Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. (wydana na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący zaskarżył decyzję Kolegium z dnia 9 lutego 2024 r. (nr SKO.IV/424/2349/2023 ) o stwierdzeniu nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr [...]. W ocenie Skarżącego w sytuacji kiedy Kolegium decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. ([...]), wydaną na podstawie art. art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 k.p.a., stwierdziło nieważność własnej decyzji z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...], przedwczesne, a nawet niedopuszczalne było stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr [...]. W uzasadnieniu skargi Skarżący argumentował, iż domagając się stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji popełnił błąd, a organ nie był związany jego wnioskiem. Podniósł, że nie można stwierdzić nieważności decyzji, jeśli możliwe jest jej wzruszenie w ramach środków odwoławczych. Zatem w sytuacji kiedy Kolegium stwierdziło nieważność własnej decyzji z dnia 10 czerwca 2022 r., równoległe stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji było bezprzedmiotowe i przedwczesne. 7. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skargę należało oddalić. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. W sprawie należy podkreślić, iż to Skarżący pismem z dnia 24 lipca 2023 r. wniósł o stwierdzenie nieważności 5 decyzji organu pierwszej instancji z dnia 21 kwietnia 2022 r., w tym decyzji z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr [...] ze względu na wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. naruszeniem art. 146 § 1 k.p.a. (mimo upływu terminu przedawnienia ). Skarżący, w piśmie tym, co czego był uprawniony (art. 157 § 2 k.p.a.) wyraźnie zainicjował na tryb nadzwyczajny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wobec tego Kolegium, stwierdzając zaistnienie przesłanek nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), prawidłowo, decyzją z dnia 9 lutego 2024 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 k.p.a., stwierdziło nieważność własnej decyzji z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...] oraz zaskarżoną decyzją z tej samej daty, wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 i 2, art. 158 § 1 k.p.a., stwierdziło nieważność decyzji Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r., nr [...]. Zdaniem Sądu taki sposób procedowania należy uznać za dopuszczalny. Kolegium, w związku z uruchomieniem przez Skarżącego trybu nadzwyczajnego, prowadziło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, a nie postępowanie odwoławcze, prawidłowo podając podstawę prawną rozstrzygnięcia. Badało jedynie istnienie przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, co wynika z treści zaskarżonej decyzji, jak i decyzji z dnia 9 lutego 2024 r. o stwierdzeniu nieważności własnej decyzji z dnia 10 czerwca 2022 r. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że w sprawie wystąpiły przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zamiast na podstawie z art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a., co oznacza, że z rażącym naruszeniem prawa. Z akt sprawy wynika bowiem, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. Wydział Karny z dnia 19 lipca 2021 r., sygn. akt [...] Skarżący został skazany m.in. za przestępstwo z art. 286 § 1 kk. Mianowicie Skarżący, składając wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego, zataił, że za okres od lipca do września 2016 r. uzyskał dochód w kwocie 990 zł z tytułu czynszu za wynajem mieszkania w B.. Zataił tę kwotę w deklaracji o dochodach i wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Tym samym wprowadził w błąd Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej i wyrządził mu szkodę, gdyż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wypłacił rzecz Skarżącego dodatek mieszkaniowy w zawyżonej wysokości. Nie budzi wątpliwości związek przyczynowy pomiędzy oświadczeniem Skarżącego, które okazało się fałszywe, a podstawą ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy przyznania mu dodatku mieszkaniowego w zawyżonej wysokości. Decyzja Prezydenta z dnia 2 listopada 2016 r. w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego została bowiem wydana na podstawie złożonego przez Skarżącego wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, w którym (oraz w załączonej do niego deklaracji o wysokości dochodów) nie ujawnił całości dochodów. Podstawą wznowienia postępowania może być zarówno fałsz dowodów uregulowanych w k.p.a., jak i dowodów nienazwanych. Fałsz dowodu może przejawiać się np. w fałszywych zeznaniach świadków, fałszywej opinii biegłego, w fałszywym oświadczeniu strony, fałszywych zeznaniach strony złożonych w trybie przesłuchania strony (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 23 stycznia 2020 r., II SA/Po 1118/19, LEX nr 2775855). W sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego Skarżący złożył fałszywe oświadczenie, co zostało potwierdzone prawomocnym z dniem 2 lutego 2022 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 lipca 2021 r. (sygn. akt [...] w aktach sprawy). Wyrok ten został bowiem zmieniony przez Sąd Okręgowy w B. w pkt 7, a w pozostałej części utrzymany w mocy (wyrok SO w B. z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt [...] w aktach sprawy). W tych okolicznościach wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia 2 listopada 2016 r. przyznającą Skarżącemu dodatek mieszkaniowy od 1 listopada 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa – art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. i skutkuje stwierdzeniem nieważności takiej wadliwej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa w zakresie trybów nadzwyczajnych może być związane ze stosowaniem niewłaściwego trybu. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 151/19 (LEX nr 2680135) "Postępowania nadzwyczajne są względem siebie niekonkurencyjne, ponieważ poszczególne tryby mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie lub łącznie. Naruszenie w danej sprawie wyłączności stosowania określonego trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.". Skarżący we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 21 kwietnia 2022 r. zasadnie podniósł, że uchylenie decyzji ostatecznej (z dnia 2 listopada 2016 r.) nastąpiło z naruszeniem art. 146 § 1 k.p.a., zgodnie z którym uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a-145b, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Tymczasem decyzja Prezydenta z dnia 21 kwietnia 2022 r. uchylająca decyzję ostateczną z dnia 2 listopada 2016 r. w sprawie przyznania dodatku mieszkaniowego została wydana i doręczona Skarżącemu (doręczenie nastąpiło 28 kwietnia 2022 r.; zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy) po upływie 5 letniego terminu od dnia doręczenia Skarżącemu decyzji z dnia 2 listopada 2016 r. Skarżący potwierdził bowiem odbiór tej decyzji w dniu 8 listopada 2016 r. (odręczna adnotacja Skarżącego na decyzji z dnia 2 listopada 2016 r. w aktach sprawy). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.